Właściwości farmakodynamiczne fentanylu

Fentanyl, substancja czynna produktu leczniczego Vellofent, należy do grupy farmakoterapeutycznej pochodnych fenylopiperydyny i jest klasyfikowany kodem ATC: N02AB03. Jest to opioidowy lek przeciwbólowy, który oddziałuje przede wszystkim poprzez interakcję z opioidowym receptorem μ.¹

Podstawowe działanie farmakologiczne

Zasadniczym działaniem terapeutycznym fentanylu jest zniesienie bólu i wywołanie sedacji. Skuteczność przeciwbólowa fentanylu jest ściśle powiązana z jego stężeniem w osoczu. Zarówno stężenie skuteczne, jak i stężenie prowadzące do efektów toksycznych ulegają zwiększeniu wraz z rozwojem tolerancji na opioidy. Tempo rozwoju tolerancji wykazuje znaczną zmienność międzyosobniczą, co wymaga indywidualnego dostosowania dawki produktu Vellofent dla uzyskania optymalnego efektu terapeutycznego.²

Działania drugorzędne

Oprócz podstawowego działania przeciwbólowego, fentanyl wywołuje szereg drugorzędnych efektów farmakologicznych, do których należą:

• Depresja oddechowa – efekt zależny od dawki, mniej nasilony u pacjentów poddanych długotrwałej terapii opioidowej ze względu na rozwój tolerancji³
• Bradykardia – zwolnienie akcji serca⁴
• Hipotermia – obniżenie temperatury ciała⁵
• Zaparcie – wynikające ze zwiększenia napięcia i zmniejszenia skurczów propulsywnych mięśni gładkich przewodu pokarmowego, co prowadzi do wydłużenia czasu pasażu jelitowego⁶
• Zwężenie źrenicy oka – efekt miozyczny⁷
• Uzależnienie fizyczne – rozwój tolerancji i zależności⁸
• Euforia – efekt psychiczny⁹

Wpływ na układ moczowy

Fentanyl, podobnie jak inne opioidy, zwiększa napięcie mięśni gładkich układu moczowego. Konsekwencje kliniczne tego efektu mogą być różnorodne – od zwiększonej potrzeby oddawania moczu do trudności mikcyjnych, w zależności od indywidualnej reakcji pacjenta.¹⁰

Wpływ na układ hormonalny

Fentanyl może wpływać na funkcjonowanie osi podwzgórze-przysadka-nadnercza oraz osi podwzgórze-przysadka-gonady. Obserwowane zmiany obejmują:

• Zwiększenie stężenia prolaktyny w surowicy
• Zmniejszenie stężenia kortyzolu w osoczu
• Zmniejszenie stężenia testosteronu w osoczu

Te zmiany hormonalne mogą manifestować się klinicznie w postaci charakterystycznych objawów przedmiotowych i podmiotowych.¹¹

Skuteczność kliniczna i bezpieczeństwo stosowania

Ocena skuteczności i bezpieczeństwa produktu Vellofent została przeprowadzona w randomizowanym, skrzyżowanym, podwójnie zaślepionym badaniu z grupą kontrolną placebo. W badaniu wzięło udział 91 dorosłych pacjentów otrzymujących opioidy z powodu bólu nowotworowego, u których występowało średnio 1-4 epizody bólu przebijającego (BTP) dziennie.¹²

Pierwszorzędowy punkt końcowy

Pierwszorzędowym punktem końcowym badania była średnia wartość sumy różnic w intensywności bólu badanej w okresie 30 minut od podania dawki (SPID30 – sum of pain intensity differences 30). Wynik analizy wykazał statystycznie znamienną różnicę w porównaniu z placebo (p<0,0001).<sup data-drug="Vellofent" data-section="Właściwości farmakodynamiczne" title="Pierwszorzędowym punktem końcowym była średnia wartość sumy różnic w intensywności bólu badanej w okresie 30 minut od podania dawki (ang. SPID30 – sum of pain intensity differences 30), która była statystycznie znamienna w porównaniu z placebo (p13

Dodatkowo, średnia wartość sumy różnic w intensywności bólu badanej w okresie 6-60 minut od podania leku również wykazała statystycznie znamienną przewagę nad placebo (p=0,02 po 6 minutach i p<0,0001 po 60 minutach).<sup data-drug="Vellofent" data-section="Właściwości farmakodynamiczne" title="Średnia wartość sumy różnic w intensywności bólu badanej w okresie 6 – 60 minut od podania pacjentowi dawki badanego leku również była statystycznie znamienna w porównaniu z placebo (p = 0,02 po 6 minutach i p 14

Drugorzędowe punkty końcowe

W ramach badania analizowano również drugorzędowe punkty końcowe:

• Średnia wartość różnicy intensywności bólu (PID – pain intensity difference) mierzona w okresie 6-60 minut od podania dawki leku w przypadkach bólu przebijającego leczonego fentanylem była statystycznie znamiennie większa w porównaniu do placebo (p=0,003 po 6 minutach i p<0,0001 po 60 minutach)<sup data-drug="Vellofent" data-section="Właściwości farmakodynamiczne" title="średnia wartość różnicy intensywności bólu (PID ang. pain intensity difference) badanej w okresie 6 – 60 minut od podania dawki leku w przypadkach bólu przebijającego leczonych fentanylem była statystycznie znamienna w porównaniu do placebo (odpowiednio, p = 0,003 i p 15
• Średnie wartości zmniejszenia odczuwanego bólu u pacjentów z bólem przebijającym leczonych fentanylem w okresie 6-60 minut od podania dawki były statystycznie znamiennie większe w porównaniu do placebo (p=0,002 po 6 minutach i p<0,0001 po 60 minutach)<sup data-drug="Vellofent" data-section="Właściwości farmakodynamiczne" title="średnie wartości zmniejszenia odczuwanego bólu u pacjentów z bólem przebijającym leczonych fentanylem badanego w okresie 6 – 60 minut od podania dawki była statystycznie znamienna w porównaniu do placebo (odpowiednio, p = 0,002 i p 16
• Pacjenci leczeni produktem Vellofent z powodu epizodów bólu przebijającego znacznie rzadziej wymagali doraźnego leczenia bólu w porównaniu do pacjentów otrzymujących placebo¹⁷
• U pacjentów przyjmujących Vellofent z powodu epizodów bólu przebijającego (BTP) obserwowano znaczne zmniejszenie bólu (≥33% i ≥50%) już w ciągu 15 i 30 minut od podania leku¹⁸

Stosowanie u dzieci i młodzieży

Nie są dostępne dane kliniczne dotyczące skuteczności i bezpieczeństwa stosowania produktu Vellofent w populacji pediatrycznej.¹⁹