Przedawkowanie
Paracetamol Synoptis 500 mg

Przedawkowanie paracetamolu

Przedawkowanie paracetamolu stanowi poważne zagrożenie zdrowotne, które może prowadzić do nieodwracalnego uszkodzenia wątroby, a w konsekwencji nawet do zgonu pacjenta. Pomimo pozornie łagodnego przebiegu w początkowej fazie, nadmierne spożycie wysokich dawek paracetamolu wywołuje objawy zatrucia, które mogą pojawić się z opóźnieniem 24-48 godzin. U pacjentów może rozwinąć się dysfunkcja wątroby, martwica komórek wątrobowych oraz śpiączka wątrobowa o potencjalnie śmiertelnym przebiegu. Dodatkowo istnieje ryzyko wystąpienia ostrej niewydolności nerek, zarówno jako następstwo niewydolności wątroby, jak i niezależnie od niej.¹

Fazy kliniczne przedawkowania

Przedawkowanie paracetamolu charakteryzuje się trzema wyraźnymi fazami klinicznymi, z których każda ma swoją specyfikę objawową:²

1. Faza I (0-14 godzin) – trwająca około 12-14 godzin po przedawkowaniu, charakteryzuje się objawami niespecyficznymi takimi jak nudności, wymioty, nadmierna potliwość, senność oraz ogólne złe samopoczucie. Objawy te mogą sugerować łagodne zatrucie, co często prowadzi do opóźnienia w poszukiwaniu pomocy medycznej.³
2. Faza II (24-48 godzin) – paradoksalnie, po upływie 24-48 godzin, pacjent może odczuwać subiektywną poprawę stanu klinicznego, podczas gdy w organizmie pojawiają się pierwsze oznaki uszkodzenia wątroby. Objawy obejmują: lekki ból brzucha, powiększenie wątroby, wzrost stężenia aminotransferaz i bilirubiny, wydłużenie czasu protrombinowego oraz skąpomocz.⁴
3. Faza III (po 48 godzinach) – po upływie 48 godzin, dochodzi do pełnoobjawowej niewydolności wątroby. Obserwuje się maksymalne wartości aminotransferaz, pojawia się żółtaczka, zaburzenia krzepnięcia krwi, hipoglikemia oraz może dojść do rozwoju śpiączki wątrobowej.⁵

Oprócz typowych objawów związanych z uszkodzeniem wątroby, w przebiegu przedawkowania paracetamolu mogą wystąpić również zaburzenia rytmu serca.⁶

Dawki toksyczne paracetamolu

Ryzyko hepatotoksyczności u dorosłych pojawia się już po przyjęciu pojedynczej dawki 10-15 g paracetamolu (co odpowiada 150-250 mg/kg masy ciała). Dawki 20-25 g lub wyższe są potencjalnie śmiertelne. Warto zauważyć, że przypadki śmiertelne są rzadkie przy dawkach mniejszych niż 15 g paracetamolu, jednak każde przedawkowanie wymaga natychmiastowej interwencji medycznej.⁷

Postępowanie w przedawkowaniu

Prawidłowe postępowanie w przypadku przedawkowania paracetamolu wymaga natychmiastowego działania, niezależnie od obecności lub braku wczesnych objawów klinicznych. Pacjent powinien zostać niezwłocznie przetransportowany na oddział ratunkowy w celu rozpoczęcia leczenia.⁸

Leczenie przedawkowania paracetamolu obejmuje:⁹

1. Dekontaminację przewodu pokarmowego – opróżnienie żołądka poprzez odessanie lub płukanie, a także podanie węgla aktywowanego (jeśli do zatrucia doszło mniej niż 4 godziny wcześniej i w dawce równej lub większej niż 10 g). Należy pamiętać, że węgiel aktywowany można podać tylko wtedy, gdy antidotum będzie podawane dożylnie, ponieważ węgiel hamuje wchłanianie doustnie podanego antidotum.
2. Diagnostykę laboratoryjną – oznaczenie stężenia paracetamolu w osoczu krwi należy wykonać jak najszybciej, jednak nie wcześniej niż 4 godziny od przyjęcia leku (aby upewnić się, że osiągnięto stężenie maksymalne).¹⁰
3. Podanie antidotum – acetylocysteinę należy podać jak najszybciej, nie czekając na wyniki badań laboratoryjnych, jeśli od momentu przedawkowania nie upłynęło więcej niż 24 godziny. Skuteczność terapii jest najwyższa w ciągu pierwszych 16 godzin, szczególnie w pierwszych 8 godzinach od przedawkowania. Istnieją jednak doniesienia o skuteczności leczenia nawet przy rozpoczęciu podawania acetylocysteiny 36 godzin po zatruciu.¹¹

Schematy podawania antidotum

W zależności od stanu klinicznego pacjenta, acetylocysteina może być podawana drogą doustną lub dożylną:¹²

• Podanie doustne acetylocysteiny:
  • Dawka nasycająca: 140 mg/kg masy ciała
  • Dawka podtrzymująca: 70 mg/kg masy ciała co 4 godziny (łącznie 17 dawek)
  • W przypadku wymiotów można rozważyć umieszczenie sondy dwunastniczej dla zapewnienia podania leku
• Podanie dożylne acetylocysteiny:
  • Dawka początkowa: 150 mg/kg masy ciała przez 15 minut
  • Następnie: 50 mg/kg w ciągu 4 godzin
  • Kolejno: 100 mg/kg w ciągu następnych 16 godzin
• Alternatywnie:
  • Metionina podawana doustnie w dawce 2,5 g co 4 godziny (tylko u pacjentów przytomnych, bez wymiotów)

U pacjentów z rozwijającą się niewydolnością wątroby konieczne jest dożylne podawanie roztworu glukozy, aby zapobiec hipoglikemii, która może pogłębić uszkodzenie wątroby.¹³