Przedawkowanie paracetamolu

Przedawkowanie paracetamolu stanowi poważne zagrożenie medyczne, które wymaga natychmiastowej interwencji. Uszkodzenie wątroby może wystąpić u dorosłych, którzy przyjęli co najmniej 10 g paracetamolu (równowartość 20 tabletek po 500 mg). Należy podkreślić, że dawka 5 g lub więcej może już prowadzić do uszkodzenia wątroby u pacjentów z określonymi czynnikami ryzyka.¹

Czynniki ryzyka przedawkowania

Szczególnie narażeni na hepatotoksyczne działanie paracetamolu są pacjenci z następującymi czynnikami ryzyka:

• Przyjmujący przewlekle leki indukujące enzymy wątrobowe: karbamazepina, fenobarbiton, fenytoina, prymidon, ryfampicyna, ziele dziurawca²
• Regularnie spożywający alkohol etylowy w ilościach przekraczających dopuszczalne normy³
• Z potencjalnym niedoborem glutationu, co może występować w przypadkach: zaburzeń odżywiania, mukowiscydozy, zakażenia HIV, głodzenia się czy kacheksji⁴

Objawy kliniczne przedawkowania

Dynamika objawów przedawkowania paracetamolu rozwija się w charakterystyczny sposób, co ma istotne znaczenie diagnostyczne i terapeutyczne. W pierwszych 24 godzinach od przyjęcia toksycznej dawki leku obserwuje się objawy niespecyficzne, które mogą być mylnie interpretowane jako łagodne dolegliwości. Uszkodzenie wątroby ujawnia się zwykle w ciągu 12-48 godzin po zażyciu toksycznej dawki.⁵

W przypadkach ciężkiego przedawkowania, ostra niewydolność wątroby może prowadzić do poważnych powikłań neurologicznych jak encefalopatia, a także krwotoków, hipoglikemii i obrzęku mózgu, które mogą skutkować zgonem pacjenta.⁶

Istotne jest również, że ostra niewydolność nerek z martwicą kanalików nerkowych może rozwinąć się niezależnie od stopnia uszkodzenia wątroby. Charakterystycznymi objawami są ból lędźwiowy, krwiomocz oraz białkomocz.⁷

W literaturze medycznej raportowano również przypadki zaburzeń rytmu serca oraz zapalenia trzustki jako powikłania przedawkowania paracetamolu.⁸

Postępowanie w przypadku przedawkowania

Leczenie przedawkowania paracetamolu wymaga szybkiej i zdecydowanej interwencji medycznej. Kluczowym aspektem jest natychmiastowe rozpoczęcie terapii, nawet przy braku wyraźnych objawów klinicznych. Pacjenci powinni być w trybie pilnym kierowani do szpitala, gdyż wczesne objawy mogą być niewspółmiernie łagodne w stosunku do rozwijającego się uszkodzenia narządów.⁹

1. Dekontaminacja przewodu pokarmowego – podanie węgla aktywnego należy rozważyć, jeśli od przyjęcia toksycznej dawki upłynęła nie więcej niż godzina¹⁰
2. Diagnostyka laboratoryjna – pomiar stężenia paracetamolu w osoczu zaleca się wykonać po upływie co najmniej 4 godzin od spożycia (wcześniejsze oznaczenia nie są wiarygodne)¹¹
3. Leczenie antytotem – N-acetylocysteina może być stosowana do 24 godzin od spożycia paracetamolu, przy czym maksymalny efekt ochronny uzyskuje się w ciągu pierwszych 8 godzin od zażycia toksycznej dawki¹²
4. Droga podania antidotum – preferowane jest podanie dożylne N-acetylocysteiny według ustalonego schematu dawkowania; w sytuacjach ograniczonego dostępu do szpitala, przy braku wymiotów, alternatywą może być podanie metioniny¹³
5. Postępowanie w ciężkich przypadkach – w przypadku pacjentów z objawami ciężkiej niewydolności wątroby po upływie 24 godzin od przedawkowania, zaleca się konsultację z ośrodkiem toksykologicznym lub oddziałem hepatologicznym¹⁴

Postępowanie terapeutyczne powinno być zgodne z aktualnymi krajowymi wytycznymi dotyczącymi leczenia zatruć paracetamolem.¹⁵