Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania leku Orizon

W trakcie stosowania rysperydonu (Orizon) należy zachować szczególną ostrożność w określonych populacjach pacjentów oraz mieć na uwadze możliwość wystąpienia działań niepożądanych wynikających ze specyficznego mechanizmu działania leku. Poniżej przedstawiono kluczowe ostrzeżenia i środki ostrożności, które należy brać pod uwagę podczas terapii tym lekiem.¹

Osoby w podeszłym wieku z otępieniem

Stosowanie rysperydonu u osób w podeszłym wieku z otępieniem wymaga szczególnej ostrożności z uwagi na zwiększone ryzyko zgonów w tej populacji. Metaanaliza 17 kontrolowanych badań klinicznych z zastosowaniem atypowych leków przeciwpsychotycznych (w tym rysperydonu) wykazała zwiększoną śmiertelność u pacjentów w podeszłym wieku z otępieniem w porównaniu z grupą otrzymującą placebo. W badaniach z rysperydonem śmiertelność wynosiła 4,0% wśród leczonych rysperydonem i 3,1% u otrzymujących placebo (iloraz szans 1,21 przy 95% przedziale ufności 0,7-2,1).²

Jednoczesne stosowanie z furosemidem

Szczególną uwagę należy zwrócić na jednoczesne stosowanie rysperydonu i furosemidu. W badaniach klinicznych z udziałem pacjentów w podeszłym wieku z otępieniem zaobserwowano większą śmiertelność w grupie otrzymującej rysperydon i furosemid (7,3%; średni wiek 89 lat) w porównaniu do pacjentów leczonych samym rysperydonem (3,1%; średni wiek 84 lata) lub otrzymujących sam furosemid (4,1%; średni wiek 80 lat). Nie zidentyfikowano jednoznacznego mechanizmu patofizjologicznego tłumaczącego te obserwacje. Należy zachować szczególną ostrożność i dokładnie rozważyć stosunek korzyści do ryzyka przed podjęciem decyzji o jednoczesnym podawaniu tych leków.³

Warto zaznaczyć, że zwiększona śmiertelność nie występowała u pacjentów leczonych równocześnie rysperydonem i innymi diuretykami. Należy również pamiętać, że odwodnienie stanowi ogólny czynnik ryzyka wpływający na śmiertelność i nie należy do niego dopuszczać u pacjentów w podeszłym wieku z otępieniem.⁴

Zdarzenia niepożądane dotyczące krążenia mózgowego

W randomizowanych badaniach klinicznych z kontrolą placebo u pacjentów z otępieniem stosujących atypowe leki przeciwpsychotyczne stwierdzono około trzykrotny wzrost ryzyka zdarzeń niepożądanych dotyczących krążenia mózgowego (CVAE – Cerebrovascular Adverse Events). Dane z sześciu kontrolowanych badań wykazały, że działania niepożądane dotyczące układu mózgowo-naczyniowego wystąpiły u 3,3% (33/1009) pacjentów leczonych rysperydonem, oraz u 1,2% (8/712) pacjentów, którym podawano placebo, dając iloraz szans 2,96 (przy 95% przedziale ufności 1,34-7,50).⁶

Ważne jest, by przed przepisaniem leku Orizon pacjentom w podeszłym wieku z otępieniem, lekarz dokładnie ocenił stosunek ryzyka do korzyści ze stosowania leku, z uwzględnieniem indywidualnych czynników ryzyka udaru mózgu. Pacjenci lub opiekunowie powinni być poinstruowani o konieczności natychmiastowego zgłaszania objawów wskazujących na potencjalne incydenty naczyniowo-mózgowe (nagłe osłabienie lub zdrętwienie twarzy, rąk lub nóg, zaburzenia mowy lub widzenia).⁷

Orizon powinien być stosowany wyłącznie w krótkotrwałym leczeniu uporczywej agresji u pacjentów z otępieniem typu alzheimerowskiego o nasileniu umiarkowanym do ciężkiego, wspierając metody niefarmakologiczne, które wykazały ograniczoną skuteczność lub jej brak, i gdy istnieje ryzyko, że pacjent będzie stanowił zagrożenie dla siebie lub innych. Pacjentów należy regularnie oceniać pod kątem potrzeby kontynuacji leczenia.⁸

Niedociśnienie ortostatyczne

Z uwagi na działanie blokujące receptory alfa, rysperydon może powodować niedociśnienie ortostatyczne, szczególnie w początkowej fazie dostosowywania dawki. Obserwowano klinicznie istotne niedociśnienie przy jednoczesnym stosowaniu leków przeciwnadciśnieniowych. Produkt leczniczy Orizon należy stosować z ostrożnością u pacjentów z chorobami układu krążenia (takimi jak niewydolność serca, zawał mięśnia sercowego, zaburzenia przewodzenia, odwodnienie, hipowolemia, zaburzenia krążenia mózgowego).⁹

Leukopenia, neutropenia i agranulocytoza

Podczas stosowania leków przeciwpsychotycznych, w tym rysperydonu, stwierdzano występowanie leukopenii, neutropenii i agranulocytozy. Agranulocytoza po wprowadzeniu produktu do obrotu zgłaszana była bardzo rzadko (<1/10 000 pacjentów).¹⁰

Pacjentów z istotną klinicznie leukopenią lub polekową leukopenią/neutropenią w wywiadzie należy monitorować przez pierwsze kilka miesięcy leczenia. Należy rozważyć zaprzestanie stosowania rysperydonu przy pierwszym objawie istotnego klinicznie zmniejszenia liczby leukocytów, jeśli brak innych czynników przyczynowych. Pacjentów ze znaczącą klinicznie neutropenią należy uważnie obserwować pod kątem występowania gorączki lub innych objawów infekcji oraz podjąć natychmiastowe leczenie w razie ich wystąpienia.¹¹

U pacjentów z ciężką neutropenią (bezwzględna liczba neutrofilów <1 x 10⁹/l) należy zaprzestać stosowania rysperydonu i kontrolować liczbę leukocytów do czasu normalizacji wyniku.¹²

Późne dyskinezy i objawy pozapiramidowe

Działanie leków wykazujących antagonizm wobec receptorów dopaminowych wiąże się z ryzykiem występowania późnych dyskinez, charakteryzujących się rytmicznymi, mimowolnymi ruchami, szczególnie mięśni języka i/lub twarzy. Wystąpienie objawów pozapiramidowych jest czynnikiem ryzyka wystąpienia późnych dyskinez. W przypadku pojawienia się objawów podmiotowych i przedmiotowych późnych dyskinez, należy rozważyć przerwanie leczenia wszelkimi lekami przeciwpsychotycznymi.¹³

Należy zachować ostrożność u pacjentów otrzymujących jednocześnie leki psychostymulujące (np. metylofenidat) i rysperydon, ponieważ podczas dostosowywania dawki jednego lub obu produktów leczniczych może dojść do nasilenia objawów pozapiramidowych. Zaleca się stopniowe wycofywanie leku psychostymulującego.¹⁴

Złośliwy zespół neuroleptyczny

Podczas stosowania leków przeciwpsychotycznych obserwowano złośliwy zespół neuroleptyczny, charakteryzujący się podwyższeniem temperatury ciała, sztywnością mięśni, niestabilnością układu autonomicznego, zaburzeniami świadomości i zwiększeniem aktywności fosfokinazy kreatynowej w surowicy. Dodatkowo może wystąpić mioglobinuria (rabdomioliza) i ostra niewydolność nerek. W przypadku wystąpienia tego zespołu należy przerwać stosowanie wszystkich leków przeciwpsychotycznych, w tym produktu Orizon.¹⁵

Choroba Parkinsona i otępienie z ciałami Lewy’ego

Przed przepisaniem produktu Orizon pacjentom z chorobą Parkinsona lub otępieniem z ciałami Lewy’ego, należy dokładnie rozważyć stosunek ryzyka do korzyści. Rysperydon może zaostrzyć przebieg choroby Parkinsona. W obu tych grupach pacjentów może występować zwiększone ryzyko złośliwego zespołu neuroleptycznego oraz zwiększona wrażliwość na leki przeciwpsychotyczne.¹⁶

Do objawów zwiększonej wrażliwości na leki przeciwpsychotyczne u tych pacjentów należą: splątanie, zaburzenie świadomości, niestabilność postawy z częstymi upadkami, które towarzyszą objawom pozapiramidowym.¹⁷

Hiperglikemia i cukrzyca

Podczas leczenia rysperydonem, obserwowano przypadki hiperglikemii, cukrzycy oraz zaostrzenia wcześniej występującej cukrzycy. W niektórych przypadkach zgłaszano uprzednie zwiększenie masy ciała, co może być czynnikiem predysponującym. Kwasica ketonowa zgłaszana była bardzo rzadko, a śpiączka cukrzycowa rzadko.¹⁸

Zaleca się prowadzenie odpowiedniej obserwacji klinicznej zgodnie z wytycznymi terapii przeciwpsychotycznej. U pacjentów leczonych jakimkolwiek atypowym lekiem przeciwpsychotycznym, w tym rysperydonem, należy obserwować objawy hiperglikemii (takie jak: polidypsja, poliuria, nadmierne łaknienie i osłabienie), a pacjentów z cukrzycą należy regularnie badać, czy nie pogarsza się u nich kontrola glikemii.¹⁹

Zwiększenie masy ciała

Podczas stosowania rysperydonu stwierdzano przypadki znacznego zwiększenia masy ciała. Zaleca się regularną kontrolę masy ciała podczas terapii.²⁰

Hiperprolaktynemia

Hiperprolaktynemia jest częstym działaniem niepożądanym występującym podczas leczenia rysperydonem. Zaleca się badanie stężenia prolaktyny w osoczu u osób z działaniami niepożądanymi związanymi z prolaktyną, takimi jak: ginekomastia, zaburzenia miesiączkowania, brak owulacji, zaburzenia płodności, zmniejszone libido, zaburzenia wzwodu i mlekotok.²¹

Badania tkankowe wskazują, że rozwój nowotworów piersi może być stymulowany przez prolaktynę. Choć w badaniach klinicznych i epidemiologicznych nie stwierdzono wyraźnego związku z podawanymi lekami przeciwpsychotycznymi, należy zachować ostrożność u pacjentów z istotnymi wywiadami w tym kierunku. Orizon należy stosować ostrożnie u pacjentów ze stwierdzoną wcześniej hiperprolaktynemią lub guzami prolaktynozależnymi.²²

Wydłużenie odstępu QT

Wydłużenie odstępu QT było bardzo rzadko zgłaszane po wprowadzeniu rysperydonu do obrotu. Podobnie jak w przypadku innych leków przeciwpsychotycznych, należy zachować ostrożność przepisując rysperydon pacjentom z rozpoznaną chorobą sercowo-naczyniową, wydłużeniem odstępu QT w wywiadzie rodzinnym, bradykardią lub zaburzeniem równowagi elektrolitowej (niedoborem potasu lub magnezu), ponieważ lek może zwiększać ryzyko wystąpienia arytmii.²³

Należy także zachować ostrożność przy jednoczesnym stosowaniu rysperydonu z innymi lekami mogącymi wydłużać odstęp QT.²⁴

Drgawki

Należy zachować ostrożność podczas stosowania produktu Orizon u pacjentów z drgawkami w wywiadzie lub innymi stanami, które mogą obniżać próg drgawkowy.²⁵

Priapizm

W związku z blokującym działaniem na receptory alfa-adrenergiczne, podczas leczenia produktem Orizon może wystąpić priapizm (bolesny, przedłużający się wzwód prącia).²⁶

Regulacja temperatury ciała

Lekom przeciwpsychotycznym przypisywano właściwość zakłócania zdolności organizmu do obniżania podstawowej temperatury ciała. Zaleca się zachowanie odpowiedniej ostrożności przepisując Orizon pacjentom, u których mogą wystąpić czynniki sprzyjające podwyższeniu podstawowej temperatury ciała, np. podejmującym intensywny wysiłek fizyczny, narażonym na działanie ekstremalnie wysokich temperatur, przyjmującym jednocześnie leki o działaniu przeciwcholinergicznym lub odwodnionych.²⁷

Działanie przeciwwymiotne

W badaniach przedklinicznych rysperydonu obserwowano jego działanie przeciwwymiotne. W przypadku stosowania leku u ludzi działanie to może maskować objawy przedawkowania niektórych leków lub stany takie jak niedrożność jelit, zespół Reye’a i nowotwór mózgu.²⁸

Zaburzenia czynności nerek i wątroby

Pacjenci z zaburzeniami czynności nerek mają mniejszą zdolność wydalania czynnej frakcji przeciwpsychotycznej rysperydonu niż dorośli z prawidłową czynnością nerek. Pacjenci z zaburzeniami czynności wątroby mają zwiększone stężenie wolnej frakcji rysperydonu w osoczu.²⁹

Żylna choroba zakrzepowo-zatorowa

Podczas stosowania leków przeciwpsychotycznych zgłaszano przypadki żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej (ŻChZZ). U pacjentów leczonych lekami przeciwpsychotycznymi często występują nabyte czynniki ryzyka ŻChZZ, dlatego przed leczeniem i podczas leczenia rysperydonem należy zidentyfikować wszystkie możliwe czynniki ryzyka tej choroby oraz podjąć odpowiednie postępowanie zapobiegawcze.³⁰

Śródoperacyjny zespół wiotkiej tęczówki

U pacjentów przyjmujących leki o działaniu antagonistycznym na receptory alfa1a-adrenergiczne, w tym rysperydon, stwierdzano podczas operacji usunięcia zaćmy śródoperacyjny zespół wiotkiej tęczówki (IFIS, ang. Intraoperative Floppy Iris Syndrome).³¹

IFIS może zwiększać ryzyko powikłań ocznych w trakcie i po zabiegu. Przed zabiegiem należy poinformować operującego okulistę o aktualnym lub wcześniejszym przyjmowaniu leków o działaniu antagonistycznym na receptory alfa1a-adrenergiczne. Nie ustalono potencjalnych korzyści z odstawienia leków blokujących receptory alfa1a-adrenergiczne przed zabiegiem usunięcia zaćmy i należy to rozważyć wobec ryzyka przerwania leczenia przeciwpsychotycznego.³²

Dzieci i młodzież

Przed przepisaniem rysperydonu dzieciom i młodzieży z zaburzeniami zachowania należy przeprowadzić dokładną analizę fizycznych i społecznych przyczyn zachowań agresywnych, takich jak ból czy niewłaściwe wymagania środowiskowe.³³

Działanie sedatywne rysperydonu należy w tej populacji dokładnie obserwować z uwagi na możliwy wpływ na zdolność uczenia się. Zmiana czasu podawania rysperydonu może zmniejszyć wpływ sedacji na koncentrację u dzieci i młodzieży.³⁴

Podawanie rysperydonu wiązało się z przeciętnym zwiększeniem masy ciała i wskaźnika masy ciała (BMI). Zalecany jest pomiar wyjściowej masy ciała przed rozpoczęciem leczenia i regularne jej kontrolowanie w trakcie terapii. Zmiany wzrostu obserwowane w długoterminowych badaniach mieściły się w normach dla danego wieku.³⁵

Ze względu na możliwy wpływ długotrwałej hiperprolaktynemii na wzrost i dojrzewanie płciowe dzieci i młodzieży, należy regularnie oceniać klinicznie stan endokrynologiczny, uwzględniając pomiary wzrostu, masy ciała, dojrzewania płciowego, kontrolę występowania miesiączki i innych potencjalnych działań prolaktynozależnych.³⁶

Wyniki małego obserwacyjnego badania po wprowadzeniu produktu do obrotu wykazały, że osoby w wieku od 8 do 16 lat przyjmujące rysperydon były o około 3,0 do 4,8 cm wyższe niż osoby stosujące inne leki przeciwpsychotyczne. Nie określono jednak czy ekspozycja na rysperydon miała wpływ na ostateczny wzrost osób dorosłych, ani czy efekt ten był wynikiem bezpośredniego działania leku na wzrost kości, czy też wynikał z lepszej kontroli choroby podstawowej.³⁷

Podczas leczenia rysperydonem należy regularnie kontrolować występowanie objawów pozapiramidowych i innych zaburzeń ruchu.³⁸

Substancje pomocnicze

Tabletki powlekane Orizon zawierają laktozę jednowodną. Lek nie powinien być stosowany u pacjentów z rzadko występującą dziedziczną nietolerancją galaktozy, brakiem laktazy lub zespołem złego wchłaniania glukozy-galaktozy.³⁹

Tabletki powlekane Orizon 2 mg zawierają barwnik żółcień pomarańczową FCF (E 110), która może powodować reakcje alergiczne.⁴⁰

Lek zawiera mniej niż 1 mmol (23 mg) sodu na tabletkę, co oznacza, że praktycznie jest „wolny od sodu”.⁴¹