Właściwości farmakodynamiczne
Olanzapine Aurovitas 15 mg

Właściwości farmakodynamiczne olanzapiny

Olanzapina, klasyfikowana jako lek przeciwpsychotyczny, należy do grupy farmakoterapeutycznej diazepiny, oksazepiny, tiazepiny i oksepiny o kodzie ATC: N05A H03. Charakteryzuje się szerokim spektrum działania farmakodynamicznego, wykazując właściwości przeciwpsychotyczne, przeciwmaniakalne oraz stabilizujące nastrój przy jednoczesnym wpływie na liczne układy receptorowe.¹

Profil receptorowy i działanie na poziomie komórkowym

Badania przedkliniczne wykazały znaczące powinowactwo olanzapiny (Ki < 100 nM) do szerokiego spektrum receptorów, w tym:

• serotoninowych (5HT_2A/2C, 5HT₃, 5HT₆)
• dopaminowych (D₁, D₂, D₃, D₄, D₅)
• cholinergicznych receptorów muskarynowych (M₁-M₅)
• α₁-adrenergicznych
• histaminowych receptorów H₁

²

Na podstawie badań behawioralnych przeprowadzonych na modelach zwierzęcych stwierdzono, że olanzapina działa jako antagonista receptorów serotoninowych, dopaminowych i cholinergicznych, co jest zgodne z jej profilem wiązania do receptorów wykazanym w badaniach in vitro.³

Istotną cechą olanzapiny jest jej większe powinowactwo do receptorów serotoninowych 5HT₂ niż do dopaminowych D₂, co zostało udowodnione zarówno w badaniach in vitro, jak i in vivo. Badania elektrofizjologiczne wykazały, że olanzapina wybiórczo zmniejsza pobudzającą czynność neuronów dopaminergicznych układu mezolimbicznego (A10), wywierając jednocześnie niewielki wpływ na drogi w prążkowiu (A9), które odpowiadają za funkcje motoryczne organizmu.⁴

Działanie przeciwpsychotyczne olanzapiny wykazano w testach warunkowego odruchu unikania, w których lek wykazywał skuteczność w dawkach mniejszych niż te wywołujące katalepsję – efekt niepożądany związany z funkcjami motorycznymi. Co istotne, w przeciwieństwie do innych leków przeciwpsychotycznych, olanzapina wykazuje również działanie przeciwlękowe (anksjolityczne).⁵

Badania obrazowe receptorów mózgowych

Badania neuroobrazowe z wykorzystaniem zaawansowanych technik potwierdzają unikalny profil farmakodynamiczny olanzapiny:

• Badanie pozytonowej tomografii emisyjnej (PET) u zdrowych ochotników po podaniu jednorazowej dawki 10 mg olanzapiny wykazało większe wysycenie receptorów 5HT_2A niż receptorów dopaminowych D₂.
• Badanie tomografii emisyjnej pojedynczego fotonu (SPECT) u pacjentów ze schizofrenią wykazało mniejsze wysycenie receptorów D₂ w prążkowiu u osób reagujących na olanzapinę w porównaniu z pacjentami odpowiadającymi na rysperydon i inne leki przeciwpsychotyczne.
• Stopień wysycenia receptorów D₂ u pacjentów reagujących na olanzapinę był porównywalny z tym obserwowanym u pacjentów odpowiadających na leczenie klozapiną.

⁶

Skuteczność kliniczna olanzapiny

Skuteczność w leczeniu schizofrenii

Skuteczność olanzapiny w terapii schizofrenii została potwierdzona w licznych badaniach klinicznych. W dwóch z dwóch badań kontrolowanych placebo oraz w dwóch z trzech badań porównawczych z innymi lekami przeciwpsychotycznymi, obejmujących łącznie 2900 pacjentów ze schizofrenią i objawami pozytywnymi oraz negatywnymi, olanzapina wykazała statystycznie istotną przewagę zarówno w zakresie redukcji objawów pozytywnych, jak i negatywnych.⁷

Szczególnie istotne wyniki uzyskano w międzynarodowym badaniu porównawczym z zastosowaniem podwójnie ślepej próby, które objęło 1481 pacjentów z rozpoznaniem schizofrenii, zaburzeń schizoafektywnych i pokrewnych, z towarzyszącymi objawami depresyjnymi o różnym nasileniu (średnie wartości 16,6 w Skali Depresji Montgomery-Asberg). Prospektywna analiza zmian nastroju wykazała statystycznie znaczącą przewagę olanzapiny (-6,0 punktów) nad haloperydolem (-3,1 punktów) z wartością p=0,001.⁸

Skuteczność w chorobie afektywnej dwubiegunowej

Efektywność olanzapiny w leczeniu epizodów maniakalnych i mieszanych w przebiegu choroby afektywnej dwubiegunowej została udowodniona w szeregu badań klinicznych:

1. Leczenie ostrej fazy manii – w trzytygodniowym badaniu olanzapina wykazała większą skuteczność niż placebo i walproinian sodu w redukcji objawów maniakalnych.⁹
2. Porównanie z haloperydolem – olanzapina wykazywała porównywalną z haloperydolem skuteczność mierzoną odsetkiem pacjentów z remisją objawów manii i depresji po 6 i 12 tygodniach leczenia.¹⁰
3. Terapia skojarzona – u pacjentów leczonych już litem lub walproinianem przez minimum 2 tygodnie, dodanie olanzapiny w dawce 10 mg (terapia skojarzona) prowadziło do znaczącej redukcji objawów manii w porównaniu z monoterapią litem lub walproinianem po 6 tygodniach.¹¹

Skuteczność w zapobieganiu nawrotom choroby afektywnej dwubiegunowej

Efektywność olanzapiny w profilaktyce nawrotów choroby afektywnej dwubiegunowej oceniano w trzech długoterminowych badaniach klinicznych:

Szczegółowe wyniki badań nad zapobieganiem nawrotom choroby afektywnej dwubiegunowej:

1. W 12-miesięcznym badaniu kontrolowanym placebo, pacjenci z remisją po olanzapinie zostali zrandomizowani do grupy otrzymującej olanzapinę lub placebo. Wykazano statystycznie istotną przewagę olanzapiny w zakresie głównego punktu końcowego, jakim był nawrót choroby afektywnej dwubiegunowej. Wykazano również istotną statystycznie przewagę olanzapiny w zapobieganiu nawrotom zarówno epizodów maniakalnych, jak i depresyjnych.¹²
2. W kolejnym 12-miesięcznym badaniu pacjenci, którzy osiągnęli remisję po terapii skojarzonej olanzapiną i litem, zostali zrandomizowani do grup otrzymujących olanzapinę lub lit w monoterapii. W badaniu tym nie wykazano statystycznie istotnej różnicy między monoterapią olanzapiną a monoterapią litem w głównym punkcie końcowym (nawrót choroby afektywnej dwubiegunowej), a wskaźniki nawrotów wynosiły odpowiednio 30,0% dla olanzapiny i 38,3% dla litu (p=0,055), co wskazuje, że olanzapina nie była gorsza niż lit (non-inferior).¹³
3. W 18-miesięcznym badaniu u pacjentów z epizodem maniakalnym lub mieszanym, którzy uzyskali stabilizację po leczeniu skojarzonym olanzapiną z lekiem stabilizującym nastrój (lit lub walproinian), nie stwierdzono statystycznie istotnej przewagi długotrwałego stosowania terapii skojarzonej olanzapiną z litem lub olanzapiną z walproinianem nad monoterapią litem lub walproinianem w zakresie opóźniania nawrotów choroby afektywnej dwubiegunowej definiowanych zgodnie z kryteriami objawowymi.¹⁴

Skuteczność u dzieci i młodzieży

Dane dotyczące skuteczności olanzapiny u młodzieży (w wieku 13-17 lat) są ograniczone i pochodzą głównie z krótkotrwałych badań klinicznych:

• 6-tygodniowe badania w schizofrenii
• 3-tygodniowe badania w epizodach manii w przebiegu choroby afektywnej dwubiegunowej

¹⁵

W badaniach tych uczestniczyło mniej niż 200 pacjentów pediatrycznych, a olanzapina była stosowana w zmiennej dawce początkowej od 2,5 do 20 mg na dobę. Należy podkreślić, że podczas leczenia olanzapiną u młodzieży obserwowano znacząco większy przyrost masy ciała niż u dorosłych. Również zmiany parametrów metabolicznych, takich jak stężenie cholesterolu całkowitego na czczo, cholesterolu LDL, triglicerydów oraz prolaktyny były większe u młodzieży niż u dorosłych.¹⁶

Długoterminowe dane dotyczące bezpieczeństwa stosowania olanzapiny w populacji pediatrycznej są ograniczone głównie do informacji pochodzących z otwartych, niekontrolowanych badań klinicznych, co stanowi istotne ograniczenie dla pełnej oceny profilu bezpieczeństwa w tej grupie wiekowej.¹⁷