Właściwości farmakodynamiczne escytalopramu

Escytalopram należy do grupy farmakoterapeutycznej leków przeciwdepresyjnych, klasyfikowanych jako selektywne inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny (SSRI). W klasyfikacji anatomiczno-terapeutyczno-chemicznej (ATC) substancja została oznaczona kodem N06AB10.¹

Mechanizm działania

Podstawowym mechanizmem działania escytalopramu jest selektywne hamowanie wychwytu zwrotnego serotoniny (5-HT). Substancja charakteryzuje się dużym powinowactwem do pierwotnego miejsca wiązania na transporterze serotoniny. Dodatkowo escytalopram wiąże się z allosterycznym miejscem na tym samym transporterze, jednak z powinowactwem około 1000 razy mniejszym w porównaniu do miejsca pierwotnego.²

Istotną cechą farmakodynamiczną escytalopramu jest jego wybiórczość działania. Lek wykazuje niewielkie powinowactwo lub nie wykazuje go wcale do różnych typów receptorów, w tym:

• receptorów serotoninergicznych (5-HT_1A, 5-HT₂)
• receptorów dopaminergicznych (DA D₁ i D₂)
• receptorów adrenergicznych (α₁, α₂ i β)
• receptorów histaminowych H₁
• receptorów muskarynowych cholinergicznych
• receptorów benzodiazepinowych
• receptorów opioidowych

Właściwości kliniczne i farmakologiczne escytalopramu można przypisać wyłącznie hamowaniu wychwytu zwrotnego serotoniny, co stanowi jedyny prawdopodobny mechanizm jego działania terapeutycznego.³

Wpływ na odstęp QT

W badaniach elektrokardiograficznych (EKG) prowadzonych metodą podwójnie ślepej próby z kontrolą placebo u zdrowych ochotników, escytalopram wykazał zależny od dawki wpływ na odstęp QT. Zmiana tego parametru w stosunku do stanu wyjściowego (z zastosowaniem korekty metodą Fridericia) wyniosła:

• 4,3 milisekundy (90% CI: 2,2-6,4) po zastosowaniu dawki 10 mg na dobę
• 10,7 milisekundy (90% CI: 8,6-12,8) po zastosowaniu dawki 30 mg na dobę

Powyższe dane wskazują na konieczność uwzględnienia potencjalnego wpływu leku na przewodnictwo elektryczne w sercu przy kwalifikacji pacjentów do terapii.⁴

Skuteczność kliniczna w różnych wskazaniach

Duże epizody depresyjne

Skuteczność escytalopramu w leczeniu dużych epizodów depresyjnych została potwierdzona w krótkoterminowych badaniach klinicznych. W trzech z czterech 8-tygodniowych badań z podwójnie ślepą próbą, kontrolowanych placebo, escytalopram wykazał istotną przewagę terapeutyczną nad placebo.⁵

W badaniu długoterminowym, oceniającym skuteczność escytalopramu w profilaktyce nawrotów depresji, uczestniczyło 274 pacjentów, którzy wykazali pozytywną odpowiedź na leczenie escytalopramem w dawce 10 mg lub 20 mg na dobę w początkowej 8-tygodniowej fazie otwartej. Pacjenci zostali następnie losowo przydzieleni do grupy kontynuującej leczenie escytalopramem w dotychczasowej dawce lub do grupy otrzymującej placebo przez okres do 36 tygodni. Wyniki badania wykazały, że u pacjentów kontynuujących leczenie escytalopramem czas do wystąpienia nawrotu choroby był znacząco dłuższy w porównaniu z grupą otrzymującą placebo.⁶

Zespół lęku społecznego

Escytalopram wykazał skuteczność w leczeniu zespołu lęku społecznego zarówno w badaniach krótkoterminowych, jak i długoterminowych. W trzech 12-tygodniowych badaniach klinicznych escytalopram przewyższał placebo pod względem skuteczności terapeutycznej. Dodatkowo, w 6-miesięcznym badaniu ukierunkowanym na zapobieganie nawrotom zespołu lęku społecznego, escytalopram okazał się skuteczny u pacjentów reagujących pozytywnie na leczenie.⁷

Przeprowadzono również 24-tygodniowe badanie mające na celu ustalenie optymalnego schematu dawkowania escytalopramu w leczeniu zespołu lęku społecznego. Badanie to potwierdziło skuteczność escytalopramu stosowanego w dawkach 5 mg, 10 mg i 20 mg na dobę.⁸

Zaburzenia lękowe uogólnione

W leczeniu zaburzeń lękowych uogólnionych (GAD) escytalopram w dawkach 10 mg i 20 mg na dobę wykazał skuteczność we wszystkich czterech przeprowadzonych badaniach klinicznych kontrolowanych placebo.⁹

Zbiorcza analiza wyników trzech podobnych badań, obejmujących łącznie 840 pacjentów (421 leczonych escytalopramem i 419 otrzymujących placebo), wykazała znacząco wyższy odsetek pacjentów odpowiadających na leczenie w grupie escytalopramu (47,5%) w porównaniu z grupą placebo (28,9%). Podobnie, wyższy odsetek pacjentów osiągnął remisję w grupie escytalopramu (37,1%) niż w grupie placebo (20,8%). Co istotne, korzystne działanie terapeutyczne escytalopramu w leczeniu GAD było obserwowane już od pierwszego tygodnia terapii.¹⁰

Długoterminową skuteczność escytalopramu w dawce 20 mg na dobę w leczeniu GAD potwierdzono w randomizowanym badaniu trwającym od 24 do 76 tygodni. Badanie oceniało utrzymywanie się efektu terapeutycznego u 373 pacjentów, którzy pozytywnie zareagowali na leczenie podczas początkowej 12-tygodniowej fazy otwartej.¹¹

Zaburzenie obsesyjno-kompulsyjne

Skuteczność escytalopramu w leczeniu zaburzenia obsesyjno-kompulsyjnego (OCD) została potwierdzona w randomizowanym badaniu klinicznym z zastosowaniem podwójnie ślepej próby. Po 12 tygodniach terapii pacjenci otrzymujący escytalopram w dawce 20 mg na dobę wykazali istotną poprawę w zakresie całkowitej punktacji w skali Yale-Brown Obsessive Compulsive Scale (Y-BOCS) w porównaniu z grupą otrzymującą placebo.¹²

Po wydłużeniu okresu obserwacji do 24 tygodni, zarówno pacjenci leczeni escytalopramem w dawce 10 mg na dobę, jak i w dawce 20 mg na dobę, wykazywali istotną przewagę w zakresie skuteczności terapeutycznej nad pacjentami otrzymującymi placebo.¹³

Działanie escytalopramu w zapobieganiu nawrotom OCD oceniono u pacjentów, którzy wykazali pozytywną odpowiedź na lek w 16-tygodniowej fazie otwartej badania. Następnie pacjenci ci zostali losowo przydzieleni do grup otrzymujących escytalopram w dawce 10 mg lub 20 mg na dobę lub placebo przez kolejne 24 tygodnie w fazie podwójnie ślepej próby. Wyniki wykazały, że escytalopram skutecznie zapobiega nawrotom OCD w porównaniu z placebo.¹⁴