Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania

Stosowanie gabapentyny wymaga zachowania szczególnej ostrożności i monitorowania pacjentów ze względu na możliwość wystąpienia szeregu działań niepożądanych, które mogą być poważne, a nawet zagrażające życiu. Poniżej omówiono najważniejsze ostrzeżenia i środki ostrożności, które należy uwzględnić podczas terapii tym lekiem.¹

Ciężkie skórne działania niepożądane (SCAR)

Podczas terapii gabapentyną zgłaszano przypadki ciężkich skórnych działań niepożądanych (SCAR), które mogą zagrażać życiu lub prowadzić do zgonu. Do najpoważniejszych należą:²

• Zespół Stevensa-Johnsona (SJS)
• Toksyczne martwicze oddzielanie się naskórka (TEN)
• Polekowa wysypka z eozynofilią i objawami układowymi (DRESS)

Pacjentów należy dokładnie poinformować o możliwych objawach przedmiotowych i podmiotowych tych reakcji oraz ściśle monitorować pod kątem wystąpienia reakcji skórnych. W przypadku pojawienia się objawów sugerujących którekolwiek z tych zaburzeń, należy natychmiast odstawić gabapentynę i rozważyć alternatywne leczenie.³

Bezwzględnie przeciwwskazane jest ponowne rozpoczynanie leczenia gabapentyną u pacjentów, u których wystąpiły w przeszłości ciężkie działania niepożądane, takie jak SJS, TEN lub DRESS, związane ze stosowaniem tego leku.⁴

Reakcje anafilaktyczne

Gabapentyna może wywoływać reakcje anafilaktyczne, które mogą stanowić zagrożenie dla życia. Objawy obejmują:⁵

• Trudności w oddychaniu
• Obrzęk warg, gardła i języka
• Niedociśnienie tętnicze (czasem wymagające natychmiastowej interwencji)

Należy poinformować pacjentów, aby w przypadku wystąpienia objawów anafilaksji natychmiast odstawili lek i zgłosili się po pomoc medyczną.⁶

Myśli i zachowania samobójcze

U pacjentów leczonych lekami przeciwpadaczkowymi, w tym gabapentyną, obserwowano myśli i zachowania samobójcze. Metaanaliza randomizowanych, kontrolowanych placebo badań oceniających leki przeciwpadaczkowe wykazała niewielki wzrost ryzyka wystąpienia tego typu zaburzeń. Mechanizm tej zależności pozostaje niewyjaśniony.⁷

Pacjentów należy monitorować pod kątem występowania objawów myśli i zachowań samobójczych oraz w razie potrzeby wdrożyć odpowiednie leczenie. Pacjentom i ich opiekunom należy zalecić niezwłoczne zgłaszanie się po pomoc medyczną w przypadku pojawienia się takich objawów.⁸

Ostre zapalenie trzustki

W przypadku rozwoju ostrego zapalenia trzustki w trakcie terapii gabapentyną, należy rozważyć odstawienie leku.⁹

Napady drgawkowe

Pomimo braku dowodów na występowanie napadów drgawkowych z odbicia po zakończeniu terapii gabapentyną, nagłe odstawienie tego leku u pacjentów z padaczką może wywołać stan padaczkowy. Dlatego zaleca się stopniowe zmniejszanie dawki.¹⁰

Podczas stosowania gabapentyny u niektórych pacjentów może dochodzić do zwiększenia częstości napadów lub pojawienia się nowych rodzajów napadów drgawkowych.¹¹

Próby odstawienia dodatkowych leków przeciwpadaczkowych u pacjentów opornych na terapię, leczonych wieloma lekami, w celu osiągnięcia monoterapii gabapentyną, mają mały odsetek powodzeń.¹²

Gabapentyna nie jest uważana za skuteczny lek w napadach pierwotnie uogólnionych, takich jak napady nieświadomości. U niektórych pacjentów może nawet nasilać te napady. W związku z tym u pacjentów z napadami mieszanymi, w tym z napadami nieświadomości, gabapentynę należy stosować ostrożnie.¹³

Ryzyko upadków i urazów

Leczenie gabapentyną wiąże się z występowaniem zawrotów głowy i senności, co może zwiększać ryzyko przypadkowych urazów, szczególnie upadków. Po wprowadzeniu leku do obrotu zgłaszano również przypadki splątania, utraty przytomności oraz zaburzeń psychicznych. Z tego powodu należy zalecić pacjentom zachowanie ostrożności do czasu poznania indywidualnego wpływu leku.¹⁴

Jednoczesne stosowanie z opioidami i innymi lekami o działaniu depresyjnym na ośrodkowy układ nerwowy

Pacjentów przyjmujących jednocześnie gabapentynę i leki o działaniu depresyjnym na ośrodkowy układ nerwowy (OUN), w tym opioidy, należy starannie monitorować pod kątem objawów zahamowania czynności OUN, takich jak:¹⁵

• Senność
• Uspokojenie polekowe
• Depresja oddechowa

U pacjentów stosujących jednocześnie gabapentynę i morfinę może dojść do wzrostu stężeń gabapentyny. W takich przypadkach zaleca się odpowiednie zmniejszenie dawki gabapentyny lub innych leków o działaniu depresyjnym na OUN.¹⁶

Szczególną ostrożność należy zachować podczas jednoczesnego przepisywania gabapentyny i opioidów ze względu na podwyższone ryzyko depresji OUN. Badania obserwacyjne wykazały, że jednoczesne stosowanie opioidów i gabapentyny wiązało się ze zwiększonym ryzykiem zgonu z powodu stosowania opioidów w porównaniu z monoterapią opioidami [skorygowany iloraz szans (aOR): 1,49 (95% CI: od 1,18 do 1,88; p < 0,001)].¹⁷

Depresja oddechowa

Stosowanie gabapentyny wiąże się z ryzykiem wystąpienia ciężkiej depresji oddechowej. Szczególnie narażone na to działanie niepożądane są:¹⁸

• Pacjenci z osłabioną czynnością oddechową
• Pacjenci z chorobami układu oddechowego
• Pacjenci z chorobami neurologicznymi
• Pacjenci z zaburzeniem czynności nerek
• Pacjenci jednocześnie stosujący środki hamujące czynność OUN
• Osoby w podeszłym wieku

U tych pacjentów może być konieczna modyfikacja dawki gabapentyny.¹⁹

Pacjenci w podeszłym wieku (powyżej 65 lat)

Nie przeprowadzono systematycznych badań z gabapentyną u pacjentów powyżej 65. roku życia. Dane kliniczne wskazują, że u osób starszych niektóre działania niepożądane mogą występować częściej, w tym:²⁰

• Senność
• Obrzęki obwodowe
• Osłabienie

Poza tymi obserwacjami, badania nie wskazują na istotne różnice w profilu działań niepożądanych w porównaniu z młodszymi pacjentami.²¹

Dzieci i młodzież

Nie przeprowadzono wystarczająco dokładnych badań nad wpływem długotrwałego (powyżej 36 tygodni) stosowania gabapentyny na rozwój poznawczy dzieci i młodzieży, w tym:²²

• Procesy uczenia się
• Inteligencję
• Ogólny rozwój psychofizyczny

Korzyści wynikające z długotrwałego leczenia należy zawsze rozważać w kontekście potencjalnych zagrożeń.²³

Ryzyko nadużycia i uzależnienia

Gabapentyna może powodować uzależnienie lekowe, które może wystąpić nawet podczas stosowania dawek terapeutycznych. Odnotowano przypadki niewłaściwego stosowania i nadużywania leku. Szczególnie narażeni są pacjenci z historią nadużywania substancji psychoaktywnych, u których gabapentynę należy stosować ostrożnie.²⁴

Przed przepisaniem gabapentyny należy dokładnie ocenić ryzyko niewłaściwego stosowania, nadużywania lub uzależnienia u pacjenta.²⁵

Pacjenci leczeni gabapentyną powinni być monitorowani pod kątem objawów wskazujących na niewłaściwe stosowanie, nadużywanie lub uzależnienie, takich jak:²⁶

• Rozwój tolerancji na lek
• Eskalacja dawki
• Zachowania związane z poszukiwaniem środków uzależniających

Objawy odstawienia

Po przerwaniu leczenia gabapentyną, zarówno krótko- jak i długotrwałego, mogą wystąpić objawy odstawienia. Zazwyczaj pojawiają się one w ciągu 48 godzin od odstawienia leku.²⁷

Do najczęściej zgłaszanych objawów odstawienia należą:²⁸

• Niepokój
• Bezsenność
• Nudności
• Bóle
• Pocenie się
• Drżenie
• Ból głowy
• Depresja
• Uczucie nienormalności
• Zawroty głowy
• Złe samopoczucie

Wystąpienie objawów odstawienia po przerwaniu stosowania gabapentyny może wskazywać na uzależnienie od leku. Pacjent powinien zostać o tym poinformowany na początku leczenia.²⁹

W przypadku konieczności przerwania terapii, zaleca się odstawianie leku stopniowo, przez co najmniej 1 tydzień, niezależnie od wskazania.³⁰

Badania laboratoryjne

Podczas półilościowego oznaczania białka całkowitego w moczu testem paskowym możliwe jest uzyskanie fałszywie dodatnich wyników. Zaleca się zatem weryfikowanie dodatniego wyniku testu paskowego za pomocą metod opartych na innych zasadach analitycznych, takich jak:³¹

• Metoda biuretowa
• Metoda turbidymetryczna
• Metody wiązania barwników

Alternatywnie można oznaczyć białko w moczu bezpośrednio jedną z wymienionych wyżej metod, pomijając test paskowy.³²