Właściwości farmakokinetyczne lidokainy

Lidokaina, dostępna w postaci roztworu do wstrzykiwań (10 mg/ml i 20 mg/ml), charakteryzuje się złożonym profilem farmakokinetycznym, który zależy od wielu czynników klinicznych. Poniżej przedstawiono szczegółową analizę poszczególnych procesów farmakokinetycznych tego leku.¹

Wchłanianie

Szybkość wchłaniania lidokainy zależy od trzech głównych czynników: wielkości zastosowanej dawki, drogi podania oraz stopnia ukrwienia (perfuzji) w miejscu podania. Zależnie od miejsca iniekcji obserwuje się znaczące różnice w osiąganych stężeniach osoczowych:²

• Blokada nerwów międzyżebrowych – prowadzi do najwyższych stężeń w osoczu, osiągających około 1,5 μg/ml na każde 100 mg podanego leku
• Wstrzyknięcie podskórne w obrębie brzucha – skutkuje najniższymi stężeniami osoczowymi, wynoszącymi około 0,5 μg/ml na każde 100 mg podanej lidokainy

W przypadku podania do przestrzeni nadtwardówkowej, wchłanianie lidokainy ma charakter całkowity i przebiega dwufazowo, z okresami półtrwania wynoszącymi odpowiednio około 9,3 minuty (faza szybka) oraz 82 minuty (faza wolna). Warto zwrócić uwagę, że powolne wchłanianie z przestrzeni nadtwardówkowej stanowi czynnik limitujący czas eliminacji lidokainy, co wyjaśnia wolniejszą eliminację po wstrzyknięciu nadtwardówkowym w porównaniu do podania dożylnego.³

Dystrybucja

Objętość dystrybucji lidokainy w stanie równowagi wynosi 91 litrów, co wskazuje na jej szeroką dystrybucję w tkankach organizmu. Lek wiąże się z białkami osocza w 65%, głównie z kwasem alfa-1-glikoproteinowym.⁴

Lidokaina przenika przez barierę łożyskową, przy czym stężenie niezwiązanej (wolnej) lidokainy u płodu jest takie samo jak u matki. Należy jednak zauważyć, że całkowite stężenie leku w osoczu płodu jest niższe ze względu na mniejsze wiązanie z białkami.⁵

Metabolizm

Eliminacja lidokainy zachodzi głównie poprzez metabolizm wątrobowy, z istotną rolą procesu dealkilacji prowadzącego do powstania monoetyloglicynoksylidydu (MEGX). Proces ten jest katalizowany przez enzymy CYP1A2 oraz CYP3A4 z cytochromu P450.⁶

Dalsze etapy metabolizmu lidokainy przebiegają następująco:⁷

• MEGX ulega metabolizmowi do 2,6-dimetyloaniliny i ksylidydu glicyny (GX)
• 2,6-dimetyloanilina jest dalej przekształcana przez enzym CYP2A6 do 4-hydroksy-2,6-dimetyloaniliny, która stanowi główny metabolit wydalany z moczem (80%) w postaci koniugatu

Należy podkreślić, że MEGX wykazuje działanie prodrgawkowe podobne do lidokainy, podczas gdy metabolit GX nie posiada takiej aktywności. Co istotne, MEGX występuje w osoczu w stężeniach porównywalnych do leku macierzystego.⁸

Eliminacja

Szybkość eliminacji lidokainy i jej głównego metabolitu MEGX po podaniu dożylnym charakteryzuje się następującymi okresami półtrwania:⁹

• Lidokaina: 1,5-2 godziny
• MEGX: 2,5 godziny

Farmakokinetyka w szczególnych grupach pacjentów

Niewydolność wątroby

Ze względu na intensywny metabolizm wątrobowy lidokainy, jej farmakokinetyka jest silnie uzależniona od funkcji wątroby. U pacjentów z niewydolnością wątroby okres półtrwania leku może być dwukrotnie dłuższy w porównaniu do osób z prawidłową funkcją tego narządu.¹⁰

Niewydolność nerek

Dysfunkcja nerek nie wpływa bezpośrednio na kinetykę samej lidokainy, może jednak prowadzić do kumulacji jej metabolitów we krwi, co ma istotne znaczenie kliniczne.¹¹

Noworodki

U noworodków stwierdza się niski poziom α-1 kwaśnej glikoproteiny, co skutkuje zmniejszonym wiązaniem lidokainy z białkami osocza. W konsekwencji stężenie wolnej (aktywnej farmakologicznie) frakcji leku może być większe, co stanowi podstawę do przeciwwskazania stosowania lidokainy w tej grupie pacjentów.¹²

Pacjenci w podeszłym wieku

U pacjentów w podeszłym wieku obserwuje się zmiany farmakokinetyczne lidokainy, które obejmują:¹³

• Wydłużenie okresu półtrwania w fazie eliminacji
• Zwiększenie objętości dystrybucji

Zmiany te wynikają przede wszystkim ze zmniejszonej pojemności minutowej serca i/lub obniżonego wątrobowego przepływu krwi, co ma istotny wpływ na metabolizm i eliminację leku.