Wpływ lenalidomidu na płodność, ciążę i laktację

Lenalidomid wymaga szczególnej uwagi ze względu na jego właściwości teratogenne. Jest to substancja o budowie zbliżonej do talidomidu, który jest znanym silnym teratogenem powodującym u ludzi ciężkie, zagrażające życiu wady wrodzone. Z tego powodu lenalidomid musi być przepisywany zgodnie z programem zapobiegania ciąży, chyba że istnieją wiarygodne dowody, że pacjentka nie może zajść w ciążę.¹

Kobiety w wieku rozrodczym i metody antykoncepcji

Wszystkie kobiety w wieku rozrodczym przyjmujące lenalidomid muszą stosować skuteczną metodę antykoncepcji. Jest to wymóg bezwzględny w trakcie całego leczenia. W przypadku zajścia w ciążę podczas stosowania lenalidomidu, terapia musi zostać natychmiast przerwana, a pacjentka powinna zostać skierowana do specjalisty doświadczonego w ocenie skutków teratogennych leczenia w celu przeprowadzenia szczegółowej oceny i uzyskania odpowiedniej porady medycznej.²

Antykoncepcja u pacjentów płci męskiej

Lenalidomid jest wykrywany w nasieniu ludzkim podczas leczenia, jednak w skrajnie małym stężeniu. Po 3 dniach od zakończenia przyjmowania leku przez zdrowego mężczyznę substancja nie jest już wykrywalna w nasieniu. Pomimo tego, ze względów bezpieczeństwa oraz uwzględniając populacje pacjentów z wydłużonym czasem wydalania leku (np. pacjenci z niewydolnością nerek), wszyscy mężczyźni leczeni lenalidomidem muszą używać prezerwatyw podczas całego okresu terapii, w czasie przerw w leczeniu oraz przez minimum 1 tydzień po jego zakończeniu. Wymóg ten dotyczy sytuacji, gdy partnerka pacjenta jest w ciąży lub może zajść w ciążę, a nie stosuje skutecznej antykoncepcji.³

Jeśli partnerka mężczyzny przyjmującego lenalidomid zajdzie w ciążę, zaleca się skierowanie jej do specjalisty z doświadczeniem w teratologii w celu przeprowadzenia dokładnej oceny sytuacji klinicznej i uzyskania specjalistycznej porady.⁴

Przeciwwskazanie w ciąży

Lenalidomid jest bezwzględnie przeciwwskazany do stosowania w okresie ciąży ze względu na jego potencjał teratogenny. W badaniach na modelach zwierzęcych wykazano, że lenalidomid wywołuje u małp wady wrodzone podobne do tych, które opisywano po zastosowaniu talidomidu. Budowa chemiczna lenalidomidu jest zbliżona do talidomidu, co dodatkowo potwierdza konieczność zachowania szczególnej ostrożności.⁵

Karmienie piersią

Nie są dostępne dane dotyczące przenikania lenalidomidu do mleka kobiecego. Z uwagi na brak tych informacji oraz potencjalne ryzyko dla dziecka, karmienie piersią jest przeciwwskazane podczas całego okresu leczenia lenalidomidem. Lekarz powinien poinformować pacjentkę o konieczności przerwania karmienia piersią przed rozpoczęciem terapii tym lekiem.⁶

Wpływ na płodność

Przeprowadzone badania na modelach zwierzęcych (szczury) z wykorzystaniem lenalidomidu w dawkach do 500 mg/kg (co stanowi dawkę około 200 do 500-krotnie większą niż stosowana u ludzi dawka 25 i 10 mg w przeliczeniu na powierzchnię ciała) nie wykazały występowania działań niepożądanych związanych z płodnością. Nie zaobserwowano również szkodliwego wpływu na płodność rodziców. Jednak ze względu na różnice międzygatunkowe, wyniki te nie wykluczają całkowicie potencjalnego ryzyka dla ludzi, dlatego konieczne jest przestrzeganie programu zapobiegania ciąży.⁷

Kluczowe informacje dotyczące bezpieczeństwa w związku z potencjałem teratogennym

Lekarz przepisujący lenalidomid musi szczegółowo omówić z pacjentem (płci męskiej lub żeńskiej) następujące kwestie:

• Konieczność stosowania skutecznej antykoncepcji przed rozpoczęciem leczenia, w trakcie jego trwania (nawet podczas przerw w dawkowaniu) oraz przez odpowiedni okres po zakończeniu terapii
• Bezwzględny zakaz stosowania lenalidomidu w ciąży
• Potrzebę natychmiastowego przerwania leczenia w przypadku podejrzenia ciąży
• Konieczność niezwłocznego zgłoszenia się do specjalisty w przypadku ciąży
• U mężczyzn – wymóg stosowania prezerwatyw, jeśli partnerka jest w wieku rozrodczym i nie stosuje skutecznej antykoncepcji
• Zakaz oddawania nasienia podczas leczenia lenalidomidem, w trakcie przerw w dawkowaniu oraz przez co najmniej tydzień po zakończeniu leczenia
• Przeciwwskazanie do karmienia piersią podczas stosowania lenalidomidu

Ze względu na silne działanie teratogenne lenalidomidu, lekarz powinien podkreślić, że nieprzestrzeganie zaleceń dotyczących antykoncepcji może spowodować ciężkie, zagrażające życiu wady wrodzone u dziecka.⁸

Pacjenci muszą zostać poinformowani o konieczności regularnego wykonywania testów ciążowych zgodnie z protokołem programu zapobiegania ciąży oraz o przestrzeganiu wszystkich jego zasad.⁹