Działania niepożądane lenalidomidu – szczegółowa charakterystyka dla personelu medycznego

Lenalidomid (Lenalidomide Fresenius Kabi) jest lekiem immunomodulującym stosowanym w terapii różnych wskazań onkologicznych, w tym szpiczaka mnogiego, zespołów mielodysplastycznych oraz chłoniaka z komórek płaszcza. Profil bezpieczeństwa lenalidomidu jest zróżnicowany i zależy od wskazania, schematu dawkowania oraz kombinacji z innymi lekami. Poniżej przedstawiono szczegółową charakterystykę działań niepożądanych na podstawie danych z badań klinicznych.¹

Profil bezpieczeństwa w różnych populacjach pacjentów

Profil bezpieczeństwa lenalidomidu różni się w zależności od wskazania klinicznego i populacji pacjentów. Poniżej przedstawiono najczęstsze i najpoważniejsze działania niepożądane w różnych grupach chorych.²

Działania niepożądane u pacjentów z nowo rozpoznanym szpiczakiem mnogim

U pacjentów po autologicznym przeszczepieniu komórek macierzystych (ASCT) otrzymujących leczenie podtrzymujące lenalidomidem, ciężkie działania niepożądane występowały częściej (≥5%) niż w grupie placebo. W badaniu IFM 2005-02 najczęstszym ciężkim działaniem niepożądanym było zapalenie płuc (10,6%), natomiast w badaniu CALGB 100104 – zakażenie płuc (9,4%).³

W badaniu IFM 2005-02 do najczęstszych działań niepożądanych związanych z lenalidomidem należały: neutropenia (60,8%), zapalenie oskrzeli (47,4%), biegunka (38,9%), zapalenie jamy nosowo-gardłowej (34,8%), skurcze mięśni (33,4%), leukopenia (31,7%), astenia (29,7%), kaszel (27,3%), trombocytopenia (23,5%), zapalenie żołądka i jelit (22,5%) oraz gorączka (20,5%).⁴

Z kolei w badaniu CALGB 100104 najczęściej raportowano: neutropenię (79,0%), trombocytopenię (72,3%), biegunkę (54,5%), wysypkę (31,7%), zakażenia górnych dróg oddechowych (26,8%), zmęczenie (22,8%), leukopenię (22,8%) i niedokrwistość (21,0%).⁵

U pacjentów niekwalifikujących się do przeszczepu, leczonych lenalidomidem w skojarzeniu z bortezomibem i deksametazonem, ciężkimi działaniami niepożądanymi były: niedociśnienie tętnicze (6,5%), zakażenie płuc (5,7%) i odwodnienie (5,0%). W tej grupie najczęściej obserwowano: zmęczenie (73,7%), neuropatię obwodową (71,8%), trombocytopenię (57,6%), zaparcie (56,1%) i hipokalcemię (50,0%).⁶

U pacjentów otrzymujących lenalidomid w skojarzeniu z niskimi dawkami deksametazonu, którzy nie kwalifikują się do przeszczepu, najczęstszymi ciężkimi działaniami niepożądanymi były zapalenie płuc (9,8%) i niewydolność nerek (6,3%). Najczęściej występowały: biegunka (45,5%), zmęczenie (32,8%), ból pleców (32,0%), astenia (28,2%), zaburzenia snu (27,6%), wysypka (24,3%), osłabione łaknienie (23,1%) i kaszel (22,7%).⁷

W schemacie z melfalanem i prednizonem (MPR) ciężkimi działaniami niepożądanymi były gorączka neutropeniczna (6,0%) i niedokrwistość (5,3%). Najczęściej raportowanymi działaniami niepożądanymi były neutropenia (83,3%), niedokrwistość (70,7%), trombocytopenia (70,0%) i leukopenia (38,8%).⁸

Działania niepożądane w leczeniu szpiczaka mnogiego uprzednio leczonego

U pacjentów z uprzednio leczonym szpiczakiem mnogim, najcięższymi działaniami niepożądanymi związanymi z lenalidomidem w skojarzeniu z deksametazonem były żylna choroba zakrzepowo-zatorowa (zakrzepica żył głębokich, zatorowość płucna) oraz neutropenia 4. stopnia.⁹

Najczęściej obserwowanymi działaniami niepożądanymi były: zmęczenie (43,9%), neutropenia (42,2%), zaparcie (40,5%), biegunka (38,5%), kurcze mięśni (33,4%), niedokrwistość (31,4%), trombocytopenia (21,5%) i wysypka (21,2%).¹⁰

Działania niepożądane w leczeniu zespołów mielodysplastycznych

U pacjentów z zespołami mielodysplastycznymi ciężkie działania niepożądane obejmowały żylną chorobę zakrzepowo-zatorową (zakrzepica żył głębokich, zatorowość płucna), neutropenię 3. lub 4. stopnia, gorączkę neutropeniczną oraz trombocytopenię 3. lub 4. stopnia.¹¹

Najczęściej obserwowane działania niepożądane to: neutropenia (76,8%), trombocytopenia (46,4%), biegunka (34,8%), zaparcia (19,6%), nudności (19,6%), świąd (25,4%), wysypka (18,1%), zmęczenie (18,1%) oraz skurcze mięśni (16,7%).¹²

Działania niepożądane w leczeniu chłoniaka z komórek płaszcza

U pacjentów z chłoniakiem z komórek płaszcza ciężkimi działaniami niepożądanymi występującymi częściej w grupie leczonej lenalidomidem były: neutropenia (3,6%), zatorowość płucna (3,6%) i biegunka (3,6%).¹³

Najczęściej obserwowane działania niepożądane to: neutropenia (50,9%), niedokrwistość (28,7%), biegunka (22,8%), zmęczenie (21,0%), zaparcie (17,4%), gorączka (16,8%) oraz wysypka (w tym alergiczne zapalenie skóry) (16,2%).¹⁴

Uwaga szczególna: W badaniu MCL-002 wystąpił znaczący wzrost liczby wczesnych zgonów (w ciągu 20 tygodni), szczególnie u pacjentów z dużym rozmiarem guza, gdzie odnotowano 16/81 (20%) wczesnych zgonów w grupie lenalidomidu i 2/28 (7%) w grupie kontrolnej.¹⁵

Działania niepożądane w leczeniu chłoniaka grudkowego

U pacjentów z chłoniakiem grudkowym leczonych lenalidomidem w skojarzeniu z rytuksymabem ciężkimi działaniami niepożądanymi występującymi najczęściej były: gorączka neutropeniczna (2,7%), zatorowość płucna (2,7%) i zapalenie płuc (2,7%).¹⁶

Najczęściej obserwowane działania niepożądane to: neutropenia (58,2%), biegunka (30,8%), leukopenia (28,8%), zaparcie (21,9%), kaszel (21,9%) i zmęczenie (21,9%).¹⁷

Tabelaryczne zestawienie działań niepożądanych

Poniższa tabela przedstawia działania niepożądane obserwowane u pacjentów leczonych lenalidomidem w zależności od częstości występowania i klasyfikacji układów i narządów.¹⁸

Częstość i nasilenie działań niepożądanych

Działania niepożądane związane ze stosowaniem lenalidomidu mogą mieć różną częstość występowania i nasilenie w zależności od wskazania klinicznego, dawkowania oraz czasu trwania terapii.¹⁹

Szczególne populacje ryzyka

Szczególną uwagę należy zwrócić na pacjentów z chłoniakiem z komórek płaszcza i dużym rozmiarem guza, u których odnotowano istotnie zwiększoną liczbę wczesnych zgonów. W trakcie pierwszego cyklu leczenia przerwano terapię u 14% pacjentów z dużym rozmiarem guza otrzymujących lenalidomid w porównaniu do 4% w grupie kontrolnej, głównie z powodu działań niepożądanych.²⁰

Hematologiczne działania niepożądane

Neutropenia i trombocytopenia są najczęstszymi hematologicznymi działaniami niepożądanymi obserwowanymi u pacjentów leczonych lenalidomidem. W zależności od wskazania, neutropenia występuje z częstością od 42,2% do 83,3%, a trombocytopenia od 21,5% do 72,3%. Należy monitorować morfologię krwi, a w przypadku ciężkiej neutropenii lub trombocytopenii konieczne może być dostosowanie dawki lub przerwanie leczenia.²¹

Zakrzepica i zatorowość

Żylna choroba zakrzepowo-zatorowa (zakrzepica żył głębokich, zatorowość płucna) należy do najpoważniejszych działań niepożądanych lenalidomidu i występuje szczególnie u pacjentów ze szpiczakiem mnogim leczonych lenalidomidem w skojarzeniu z deksametazonem oraz u pacjentów z zespołami mielodysplastycznymi. Konieczne jest stosowanie odpowiedniej profilaktyki przeciwzakrzepowej.²²

Działania niepożądane ze strony układu pokarmowego

Biegunka i zaparcia są częstymi działaniami niepożądanymi lenalidomidu i występują z częstością od 33,3% do 54,5% (biegunka) oraz od 17,4% do 56,1% (zaparcia) w zależności od wskazania i schematu terapeutycznego. W niektórych przypadkach biegunka może przyjmować ciężką postać i wymagać odpowiedniego postępowania, w tym modyfikacji dawki lub przerwania leczenia.²³

Działania niepożądane ze strony skóry

Wysypka i świąd są często obserwowanymi działaniami niepożądanymi lenalidomidu, z częstością występowania od 16,2% do 31,7% w przypadku wysypki. W rzadkich przypadkach mogą wystąpić ciężkie reakcje skórne, takie jak zespół Stevensa-Johnsona czy martwica toksyczno-rozpływna naskórka, które wymagają natychmiastowego przerwania leczenia i wdrożenia postępowania terapeutycznego.²⁴

Neuropatia obwodowa

Neuropatia obwodowa jest szczególnie częstym działaniem niepożądanym u pacjentów leczonych lenalidomidem w skojarzeniu z bortezomibem i deksametazonem, gdzie występuje z częstością 71,8%. Objawy neuropatii mogą obejmować drętwienie, mrowienie, ból i osłabienie kończyn, co może wymagać dostosowania dawki lub przerwania leczenia.²⁵