Wpływ lenalidomidu na płodność, ciążę i laktację

Lenalidomid jest substancją o udowodnionym działaniu teratogennym, wymagającą rygorystycznego przestrzegania zasad programu zapobiegania ciąży. Informacje dotyczące wpływu lenalidomidu na płodność, ciążę i laktację mają kluczowe znaczenie dla bezpiecznej farmakoterapii, szczególnie u pacjentów w wieku rozrodczym. Znajomość tych zagadnień pozwala na odpowiednie poradnictwo i zminimalizowanie ryzyka dla pacjentów i ich potomstwa.¹

Kobiety w wieku rozrodczym

Kobiety zdolne do zajścia w ciążę muszą bezwzględnie stosować skuteczną metodę antykoncepcji podczas terapii lenalidomidem. W przypadku, gdy pacjentka zajdzie w ciążę w trakcie leczenia preparatem Lenalidomide Eugia, należy natychmiast przerwać farmakoterapię. Pacjentkę należy niezwłocznie skierować do specjalisty doświadczonego w ocenie teratogennego działania leków, w celu przeprowadzenia wnikliwej oceny i uzyskania specjalistycznej porady dotyczącej dalszego postępowania.²

Antykoncepcja u mężczyzn

Należy poinformować pacjentów płci męskiej, że lenalidomid jest obecny w spermie ludzkiej, chociaż w ekstremalnie niskich stężeniach podczas aktywnego leczenia. Staje się niewykrywalny w nasieniu po 3 dniach od zakończenia podawania leku u zdrowych mężczyzn. Pomimo to, ze względów bezpieczeństwa oraz uwzględniając populacje pacjentów z wydłużonym czasem eliminacji leku (np. pacjenci z niewydolnością nerek), wszyscy mężczyźni przyjmujący lenalidomid muszą stosować prezerwatywy podczas całego okresu leczenia, w trakcie przerw w dawkowaniu oraz przez co najmniej 1 tydzień po całkowitym zakończeniu terapii, jeśli ich partnerka jest w ciąży lub może zajść w ciążę i nie stosuje skutecznej antykoncepcji.³

W przypadku, gdy partnerka pacjenta leczonego lenalidomidem zajdzie w ciążę, zaleca się skierowanie jej do specjalisty z doświadczeniem w teratologii, w celu przeprowadzenia kompleksowej oceny ryzyka i uzyskania odpowiedniego poradnictwa.⁴

Ciąża i teratogenność

Lenalidomid jest przeciwwskazany do stosowania w okresie ciąży ze względu na udokumentowane działanie teratogenne. Należy podkreślić, że lenalidomid ma strukturę chemiczną zbliżoną do talidomidu, substancji o znanym działaniu teratogennym u ludzi, powodującej ciężkie, zagrażające życiu wady wrodzone. W badaniach przedklinicznych wykazano, że lenalidomid indukuje u małp malformacje rozwojowe podobne do tych, które obserwowano po zastosowaniu talidomidu. Na podstawie tych danych należy oczekiwać wysokiego ryzyka teratogennego działania lenalidomidu u ludzi.⁵

Karmienie piersią

Brak jest danych klinicznych dotyczących przenikania lenalidomidu do mleka kobiecego. Ze względu na możliwe poważne działania niepożądane u niemowląt karmionych piersią, karmienie piersią jest przeciwwskazane podczas stosowania lenalidomidu i musi zostać przerwane na czas terapii.⁶

Wpływ na płodność

Badania przedkliniczne na szczurach, którym podawano lenalidomid w dawkach znacznie przewyższających dawki stosowane u ludzi (do 500 mg/kg, co odpowiada dawce 200-500 razy wyższej niż dawki terapeutyczne u ludzi wynoszące 25 mg i 10 mg w przeliczeniu na powierzchnię ciała), nie wykazały negatywnego wpływu na płodność ani szkodliwego działania na funkcje rozrodcze rodziców. Dane te mogą sugerować, że lenalidomid w dawkach terapeutycznych nie wpływa istotnie na płodność u ludzi, jednak ze względu na różnice gatunkowe, dane te należy interpretować z ostrożnością.⁷

Postać, dawkowanie i skład lenalidomidu

Lenalidomide Eugia jest dostępny w postaci kapsułek twardych w różnych dawkach (5 mg, 10 mg, 15 mg, 25 mg), które różnią się między sobą wyglądem, co ułatwia identyfikację.⁸

Wszystkie kapsułki są wypełnione proszkiem o barwie od białawej do bladożółtej. Należy zwrócić uwagę, że każda dawka zawiera różne ilości laktozy, co może mieć znaczenie u pacjentów z nietolerancją laktozy.⁹

Zalecenia praktyczne dla lekarzy

Postępowanie z pacjentami w wieku rozrodczym

Przy przepisywaniu lenalidomidu pacjentom w wieku rozrodczym, lekarz powinien przestrzegać następujących zasad:

• Przed rozpoczęciem terapii należy dokładnie omówić z pacjentem/pacjentką program zapobiegania ciąży oraz ryzyko teratogenne związane z lenalidomidem
• U kobiet należy wykonać test ciążowy przed rozpoczęciem leczenia, nawet jeśli deklarują brak aktywności seksualnej
• Należy upewnić się, że pacjentka rozumie konieczność stosowania skutecznej antykoncepcji przez cały okres leczenia
• Pacjenci płci męskiej muszą być poinformowani o konieczności stosowania prezerwatyw podczas całego okresu leczenia i przez tydzień po jego zakończeniu
• Należy poinformować pacjentów, że w przypadku podejrzenia ciąży (u pacjentki lub partnerki pacjenta) należy natychmiast przerwać leczenie i skontaktować się z lekarzem¹⁰

Monitorowanie i edukacja pacjenta

Lekarz powinien regularnie monitorować pacjentów w wieku rozrodczym stosujących lenalidomid:

1. U kobiet w wieku rozrodczym wykonywać test ciążowy co 4 tygodnie
2. Podczas każdej wizyty kontrolnej przypominać o ryzyku teratogennym i konieczności stosowania antykoncepcji
3. Dokumentować w karcie pacjenta informacje o edukacji na temat ryzyka teratogennego i zastosowanych środkach zapobiegania ciąży
4. W przypadku pacjentek karmiących piersią, poinformować o konieczności przerwania karmienia na czas terapii¹¹

Szczególną ostrożność należy zachować u pacjentów z niewydolnością nerek, u których eliminacja lenalidomidu może być wydłużona, co potencjalnie zwiększa ryzyko ekspozycji płodu lub niemowlęcia na lek w przypadku ciąży lub karmienia piersią.¹²