Wpływ leflunomidu na płodność, ciążę i laktację

Leflunomid (substancja czynna produktu Leflunomid Egis) oraz jego aktywny metabolit A771726 wymagają szczególnej uwagi w kontekście płodności, ciąży i laktacji. Lekarze powinni przekazać pacjentkom kompleksowe informacje dotyczące potencjalnych zagrożeń oraz zalecanego postępowania w określonych sytuacjach klinicznych.¹

Przeciwwskazania u kobiet w ciąży

Leflunomid Egis jest bezwzględnie przeciwwskazany do stosowania w ciąży ze względu na potencjalne ryzyko teratogenne. Przypuszcza się, że aktywny metabolit A771726 może wywoływać ciężkie wady wrodzone u rozwijającego się płodu.²

Zalecenia dla kobiet w wieku rozrodczym

Kobiety w wieku rozrodczym stosujące leflunomid muszą zostać poinformowane o konieczności stosowania skutecznej antykoncepcji w trakcie leczenia oraz do 2 lat po jego zakończeniu (okres oczekiwania) lub do 11 dni po zakończeniu leczenia (w przypadku przeprowadzenia procedury wymywania).³

Pacjentki należy poinstruować, aby w przypadku opóźnienia miesiączki lub jakichkolwiek innych przesłanek wskazujących na ciążę, niezwłocznie skontaktowały się z lekarzem i wykonały test ciążowy. W przypadku potwierdzenia ciąży, lekarz musi omówić z pacjentką potencjalne zagrożenia dla płodu oraz możliwe działania minimalizujące ryzyko.⁴

Nieplanowana ciąża podczas leczenia

W przypadku nieplanowanej ciąży podczas stosowania leflunomidu, należy wdrożyć działania mające na celu szybkie zmniejszenie stężenia aktywnego metabolitu we krwi poprzez procedurę eliminacji. Istnieją dane wskazujące, że takie postępowanie, zastosowane bezpośrednio po stwierdzeniu opóźnienia miesiączki, może zmniejszyć ryzyko dla płodu.⁵

W małym badaniu prospektywnym u kobiet (n=64), które nieumyślnie zaszły w ciążę podczas stosowania leflunomidu przez okres nie dłuższy niż 3 tygodnie po zapłodnieniu i zostały poddane procedurze wymywania, nie zaobserwowano znaczących różnic (p=0,13) w całkowitym wskaźniku poważnych zaburzeń strukturalnych płodu (5,4%) w porównaniu do grup kontrolnych (4,2% u ciężarnych chorych kobiet i 4,2% u ciężarnych zdrowych kobiet).⁶

Planowanie ciąży po leczeniu leflunomidem

Kobietom, które były leczone leflunomidem i planują ciążę, zaleca się zastosowanie jednej z dwóch metod postępowania, aby zapewnić, że płód nie będzie narażony na toksyczne działanie metabolitu A771726. Celem jest osiągnięcie stężenia metabolitu w osoczu mniejszego niż 0,02 mg/l.⁷

Metoda 1: Okres oczekiwania

Pierwsza metoda zakłada dwuletni okres oczekiwania po zakończeniu leczenia leflunomidem, ponieważ tyle czasu potrzeba, aby stężenie metabolitu A771726 w osoczu zmniejszyło się do bezpiecznego poziomu poniżej 0,02 mg/l.⁸

Procedura weryfikacji stężenia metabolitu obejmuje:

1. Pierwszy pomiar stężenia A771726 w osoczu po dwuletnim okresie oczekiwania
2. Drugi pomiar po co najmniej 14 dniach od pierwszego
3. Potwierdzenie, że wyniki obu pomiarów są mniejsze niż 0,02 mg/l, co wskazuje na brak zagrożenia teratogennym działaniem produktu leczniczego

⁹

W celu uzyskania szczegółowych informacji dotyczących wykonywania pomiarów stężenia metabolitu, lekarz powinien skontaktować się z podmiotem odpowiedzialnym posiadającym pozwolenie na dopuszczenie do obrotu lub jego miejscowym przedstawicielem.¹⁰

Metoda 2: Procedura wymywania

Alternatywnie, jeśli dwuletni okres oczekiwania jest zbyt długi, można zastosować procedurę wymywania (eliminacji) metabolitu A771726. Ta metoda znacząco przyspiesza usuwanie aktywnego metabolitu z organizmu.¹¹

Procedura wymywania obejmuje następujące kroki:

• Zaprzestanie leczenia leflunomidem
• Stosowanie jednego z poniższych schematów:
  • Cholestyramina 8 g podawana 3 razy na dobę przez 11 dni, lub
  • Alternatywnie: 50 g sproszkowanego węgla aktywnego podawanego 4 razy na dobę przez 11 dni
• Przeprowadzenie 2 pomiarów stężenia aktywnego metabolitu w osoczu w odstępie 14 dni
• Zachowanie okresu karencji wynoszącego półtora miesiąca od momentu, w którym pierwszy raz stężenie metabolitu w osoczu wynosiło nie więcej niż 0,02 mg/l

¹²

Uwagi dotyczące antykoncepcji podczas procedury wymywania

Należy poinformować pacjentki, że zarówno cholestyramina, jak i sproszkowany węgiel aktywny mogą wpływać na wchłanianie estrogenów oraz progestagenów, co może zmniejszać skuteczność hormonalnej antykoncepcji w tym okresie. Z tego powodu zaleca się stosowanie alternatywnych metod antykoncepcji w trakcie procedury wymywania.¹³

Karmienie piersią

Leflunomid jest przeciwwskazany w okresie karmienia piersią. Badania na zwierzętach wykazały, że leflunomid i jego metabolity przenikają do mleka matki, co stwarza potencjalne ryzyko dla karmionego dziecka. Kobiety karmiące piersią nie mogą w związku z tym stosować leflunomidu.¹⁴

Wpływ na płodność

Wyniki badań płodności przeprowadzonych na zwierzętach nie wykazały wpływu na płodność samic i samców. Jednakże w badaniach toksyczności po podaniu wielokrotnym obserwowano niekorzystny wpływ na męskie organy rozrodcze. Lekarze powinni uwzględnić te informacje podczas konsultacji z pacjentami planującymi potomstwo.¹⁵

Podsumowanie postępowania u kobiet w wieku rozrodczym