Wpływ lenalidomidu na płodność, ciążę i laktację – informacje kluczowe dla lekarzy

Ze względu na potwierdzone właściwości teratogenne lenalidomidu, substancja ta wymaga szczególnej uwagi podczas przepisywania jej kobietom w wieku rozrodczym oraz mężczyznom, których partnerki mogą zajść w ciążę. Preparat Kleder (lenalidomid) musi być przepisywany zgodnie z programem zapobiegania ciąży, o ile nie ma jednoznacznych dowodów, że pacjentka nie może zajść w ciążę.¹

Kobiety w wieku rozrodczym i antykoncepcja

Wszystkie kobiety zdolne do posiadania potomstwa, które przyjmują lenalidomid, muszą bezwzględnie stosować skuteczną metodę antykoncepcji. Jeżeli podczas terapii dojdzie do ciąży, leczenie należy natychmiast przerwać. W takiej sytuacji pacjentka powinna zostać pilnie skierowana do specjalisty posiadającego doświadczenie w ocenie skutków teratogennego działania leków, w celu przeprowadzenia szczegółowej oceny oraz uzyskania specjalistycznej porady.²

Antykoncepcja u mężczyzn leczonych lenalidomidem

Badania farmakokinetyczne wykazały, że lenalidomid jest obecny w ludzkim nasieniu w bardzo niskim stężeniu podczas terapii, a po 3 dniach od zakończenia leczenia staje się niewykrywalny u zdrowych mężczyzn. Jednakże, biorąc pod uwagę potencjalne ryzyko, szczególnie w przypadku pacjentów z wydłużonym czasem wydalania leku (np. w przypadku niewydolności nerek), wszyscy pacjenci płci męskiej stosujący lenalidomid muszą używać prezerwatyw przez cały okres leczenia, podczas ewentualnych przerw w podawaniu leku oraz przez co najmniej 1 tydzień po całkowitym zakończeniu terapii. Zalecenie to dotyczy szczególnie sytuacji, gdy partnerka pacjenta jest w ciąży lub może zajść w ciążę i nie stosuje skutecznej antykoncepcji.³

Jeżeli partnerka mężczyzny leczonego lenalidomidem zajdzie w ciążę, należy ją niezwłocznie skierować do lekarza specjalizującego się w teratologii lub posiadającego doświadczenie w tej dziedzinie, aby przeprowadzono ocenę sytuacji i udzielono odpowiedniej porady.⁴

Ciąża jako bezwzględne przeciwwskazanie

Ciąża stanowi bezwzględne przeciwwskazanie do stosowania lenalidomidu. Struktura chemiczna lenalidomidu wykazuje podobieństwo do talidomidu – substancji o udokumentowanym działaniu teratogennym, powodującej ciężkie, zagrażające życiu wady wrodzone. Badania na modelach zwierzęcych potwierdziły, że lenalidomid wywołuje u małp wady rozwojowe podobne do tych, które obserwowano po zastosowaniu talidomidu. Dlatego należy przyjąć, że lenalidomid ma działanie teratogenne i jest absolutnie przeciwwskazany do stosowania u kobiet w ciąży.⁵

Karmienie piersią

Brak jest wiarygodnych danych dotyczących przenikania lenalidomidu do mleka ludzkiego. Z uwagi na potencjalne ryzyko dla niemowląt, podczas leczenia lenalidomidem należy bezwzględnie przerwać karmienie piersią.⁶

Wpływ na płodność

W badaniach doświadczalnych przeprowadzonych na szczurach, którym podawano lenalidomid w dawkach do 500 mg/kg masy ciała (co stanowi dawkę około 200 do 500 razy większą niż stosowana u ludzi dawka 25 mg lub 10 mg w przeliczeniu na powierzchnię ciała), nie zaobserwowano niekorzystnego wpływu na płodność zwierząt ani szkodliwego działania na zdolności rozrodcze rodziców.⁷

Zalecenia praktyczne dla lekarzy przepisujących lenalidomid

Postępowanie przed rozpoczęciem leczenia

Przed rozpoczęciem terapii lenalidomidem (Kleder) należy przeprowadzić szczegółowy wywiad z pacjentką dotyczący możliwości zajścia w ciążę i poinformować ją o absolutnej konieczności stosowania skutecznej antykoncepcji podczas leczenia. W przypadku mężczyzn należy podkreślić konieczność stosowania prezerwatywy, nawet jeśli przebyli oni zabieg wazektomii, gdyż nasienie może nadal zawierać lenalidomid.⁸

• U kobiet w wieku rozrodczym należy wykonać test ciążowy przed rozpoczęciem leczenia, nawet jeśli deklarują one abstynencję seksualną
• Należy dokładnie poinformować pacjentów o ryzyku teratogennym i konieczności unikania ciąży
• Konieczne jest uzyskanie potwierdzenia, że pacjent zrozumiał ryzyko i akceptuje warunki programu zapobiegania ciąży
• Należy wyjaśnić pacjentom konieczność natychmiastowego zgłoszenia podejrzenia ciąży

Postępowanie podczas leczenia

Podczas terapii lenalidomidem lekarz powinien regularnie:

1. Monitorować status ciążowy pacjentek w wieku rozrodczym poprzez regularne wykonywanie testów ciążowych (zaleca się wykonywanie testów co 4 tygodnie u kobiet z regularnym cyklem miesiączkowym oraz co 2 tygodnie u kobiet z nieregularnym cyklem)
2. Przypominać o konieczności stosowania skutecznej antykoncepcji
3. Informować pacjentów o konieczności natychmiastowego przerwania leczenia w przypadku podejrzenia ciąży
4. W przypadku mężczyzn, przypominać o konieczności stosowania prezerwatywy podczas stosunków seksualnych przez cały okres leczenia oraz przez co najmniej tydzień po jego zakończeniu

Należy pamiętać, że lenalidomid jest dostępny tylko w ramach specjalnego programu kontrolowanej dystrybucji, co oznacza dodatkowe obowiązki dla lekarza związane z monitorowaniem pacjentów i raportowaniem ewentualnych przypadków zajścia w ciążę.⁹