Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania hydroksykarbamidu

Podczas leczenia hydroksykarbamidem (Hydroxycarbamid Teva 500 mg) konieczne jest regularne monitorowanie parametrów klinicznych i laboratoryjnych. Wymienione wskaźniki należy ocenić przed rozpoczęciem leczenia oraz powtarzać w trakcie terapii, aby zapewnić bezpieczeństwo i skuteczność leczenia.¹

Parametry wymagające regularnej kontroli

• Parametry krwi obwodowej – morfologia, liczba krwinek białych, liczba płytek krwi, obraz odsetkowy²
• Parametry czynności nerek – stężenie kreatyniny, azotu mocznikowego, diureza³
• Stężenie kwasu moczowego we krwi⁴
• Parametry czynności wątroby⁵

Stężenie hemoglobiny, całkowitą liczbę leukocytów i płytek krwi należy oznaczać co najmniej raz w tygodniu. Gdy liczba krwinek białych spadnie poniżej 2,5 x 10⁹/L lub liczba płytek krwi poniżej 100 x 10⁹/L, leczenie należy przerwać do momentu normalizacji tych parametrów.⁶

Zaburzenia hematologiczne

Ciężka niedokrwistość występująca przed rozpoczęciem lub w trakcie leczenia wymaga wyrównania przez przetoczenie pełnej krwi. Na początku leczenia mogą pojawić się zaburzenia erytropoezy z wytwarzaniem erytrocytów megaloblastycznych, przypominające zmiany w niedokrwistości złośliwej, jednak niezwiązane z niedoborem witaminy B12 ani kwasu foliowego.⁷

U pacjentów leczonych hydroksykarbamidem z powodu chorób mieloproliferacyjnych obserwowano przypadki niedokrwistości hemolitycznej. W przypadku ciężkiej niedokrwistości należy przeprowadzić diagnostykę w kierunku hemolizy. Potwierdzenie rozpoznania niedokrwistości hemolitycznej jest wskazaniem do odstawienia leku.⁸

Hydroksykarbamid może również opóźniać klirens osoczowy żelaza i zmniejszać jego wykorzystanie przez erytrocyty, nie wpływając jednak na czas przeżycia czerwonych krwinek.⁹

Lek powoduje makrocytozę, która może maskować przypadkowy niedobór kwasu foliowego i witaminy B₁₂. Należy o tym pamiętać zwłaszcza podczas monitorowania wzrostu dzieci i młodzieży poddawanych leczeniu.¹⁰

Stosowanie u pacjentów z zaburzeniami czynności nerek i wątroby

Hydroksykarbamid należy stosować ze szczególną ostrożnością u pacjentów:¹¹

• po przebytej radioterapii
• po wcześniejszej chemioterapii
• z nowotworami nerek
• z niewydolnością nerek
• z niewydolnością wątroby

Doświadczenie kliniczne w grupie pacjentów z zaburzeniami czynności nerek i/lub wątroby jest ograniczone, dlatego podczas leczenia tych osób konieczna jest wzmożona czujność, zwłaszcza w początkowym okresie terapii.¹²

Hiperurykemia

Leczenie hydroksykarbamidem powoduje wzrost stężenia kwasu moczowego we krwi. W celu przeciwdziałania hiperurykemii zaleca się:¹³

• podawanie allopurinolu
• intensywne nawadnianie pacjenta
• ewentualnie alkalizację moczu

Szczególnie intensywne nawadnianie i monitorowanie stężenia kwasu moczowego jest konieczne u pacjentów z białaczkami i chłoniakami, u których na początku leczenia obserwuje się szybkie narastanie stężenia kwasu moczowego.¹⁴

Ryzyko rozwoju nowotworów wtórnych

Długotrwałe leczenie hydroksykarbamidem z powodu zaburzeń mieloproliferacyjnych takich jak czerwienica prawdziwa czy nadpłytkowość, może wiązać się z rozwojem wtórnej białaczki. Aktualnie nie jest jednoznacznie określone, czy jest to związane z chorobą podstawową czy z leczeniem hydroksykarbamidem.¹⁵

U pacjentów długotrwale przyjmujących hydroksykarbamid odnotowano przypadki nowotworów skóry. Pacjentom należy zalecać:¹⁶

• ochronę skóry przed promieniowaniem słonecznym
• samodzielną, regularną kontrolę skóry podczas i po zakończeniu leczenia

Ponadto podczas rutynowych wizyt kontrolnych należy przeprowadzać badania przesiewowe w kierunku wtórnych nowotworów złośliwych skóry.¹⁷

Owrzodzenia skóry i zmiany naczyniowe

Hydroksykarbamid może wywoływać bolesne owrzodzenia kończyn dolnych, które zwykle są trudne do leczenia i wymagają przerwania terapii. Odstawienie leku prowadzi zazwyczaj do ustąpienia owrzodzeń w ciągu kilku tygodni.¹⁸

Może również wystąpić zaostrzenie rumienia wywołanego wcześniejszym lub jednoczesnym napromienianiem.¹⁹

U pacjentów z zaburzeniami mieloproliferacyjnymi podczas leczenia hydroksykarbamidem notowano toksyczność związaną z zapaleniem naczyń skóry, w tym owrzodzenia i zgorzel w wyniku zapalenia naczyń. Te powikłania najczęściej zgłaszano u pacjentów leczonych obecnie lub w przeszłości interferonem. Ze względu na potencjalnie ciężki przebieg kliniczny owrzodzeń wywołanych zapaleniem naczyń skóry, w przypadku ich wystąpienia należy odstawić hydroksykarbamid i/lub zmniejszyć jego dawkę.²⁰

W rzadkich przypadkach owrzodzenia mogą być wywołane przez leukocytoklastyczne zapalenie naczyń.²¹

Interakcje z nukleozydowymi inhibitorami odwrotnej transkryptazy (NRTI)

Hydroksykarbamid stosowany w skojarzeniu z nukleozydowymi inhibitorami odwrotnej transkryptazy (NRTI) może zwiększać ryzyko działań niepożądanych tych leków. Z tego powodu nie należy stosować hydroksykarbamidu z lekami przeciwretrowirusowymi (didanozyna, stawudyna) u pacjentów z zakażeniem HIV, gdyż takie skojarzenie może być przyczyną:²²

• niepowodzenia kuracji przeciwretrowirusowej
• nasilenia działań toksycznych, w tym:
  • ostrego zapalenia trzustki
  • uszkodzenia lub niewydolności wątroby (niekiedy prowadzących do zgonu)
  • obwodowej neuropatii

Działanie genotoksyczne i wpływ na płodność

Ze względu na potencjalne działanie genotoksyczne hydroksykarbamidu pacjentom poddawanym leczeniu tym lekiem zaleca się stosowanie skutecznych metod antykoncepcji podczas terapii oraz przez minimum 3 miesiące po jej zakończeniu. Przed rozpoczęciem leczenia należy poinformować pacjentów o możliwości zabezpieczenia materiału genetycznego – nasienia (mężczyźni) lub komórek jajowych (kobiety).²³

Zaburzenia układu oddechowego

U pacjentów leczonych z powodu mieloproliferacyjnych nowotworów złośliwych odnotowano przypadki chorób śródmiąższowych płuc, takich jak:²⁴

• włóknienie płuc
• naciek płuc
• zapalenie płuc
• zapalenie pęcherzyków płucnych
• alergiczne zapalenie pęcherzyków płucnych

Wymienione powikłania mogą prowadzić do zgonu. W przypadku wystąpienia u pacjenta gorączki, kaszlu, duszności lub innych objawów ze strony układu oddechowego, konieczna jest ścisła obserwacja kliniczna, odpowiednia diagnostyka i leczenie. Natychmiastowe odstawienie hydroksykarbamidu i zastosowanie kortykosteroidów sprzyja ustąpieniu objawów płucnych.²⁵

Szczególne środki ostrożności w niedokrwistości sierpowatokrwinkowej

Leczenie niedokrwistości sierpowatokrwinkowej produktem Hydroxycarbamid Teva wymaga ścisłej kontroli klinicznej. Przed rozpoczęciem leczenia i wielokrotnie w jego trakcie należy monitorować:²⁶

• wszystkie parametry hematologiczne
• czynność nerek
• czynność wątroby

Pełną morfologię krwi należy wykonywać:²⁷

• co dwa tygodnie w początkowym okresie leczenia (tzn. przez pierwsze dwa miesiące)
• co dwa tygodnie przy stosowaniu dobowej dawki hydroksykarbamidu 35 mg/kg mc.
• co 2 miesiące u pacjentów, u których osiągnięto stabilny stan przy mniejszych dawkach leku

Leczenie należy przerwać w przypadku znaczącego zahamowania czynności szpiku kostnego. Pierwszym i najczęstszym objawem supresji hematologicznej jest neutropenia. Małopłytkowość i niedokrwistość występują rzadziej i zazwyczaj po neutropenii. Po odstawieniu leku zwykle następuje szybka normalizacja parametrów hematologicznych. Leczenie można później wznowić, stosując nieco mniejszą dawkę.²⁸

U pacjentów z łagodnymi lub umiarkowanymi zaburzeniami czynności nerek lub wątroby hydroksykarbamid należy stosować ze szczególną ostrożnością.²⁹

Szczególną ostrożność należy zachować u pacjentów z owrzodzeniami kończyn dolnych. Owrzodzenia te są częstym powikłaniem niedokrwistości sierpowatokrwinkowej, ale opisywano je również u osób leczonych hydroksykarbamidem. U pacjentów z zespołami mieloproliferacyjnymi podczas leczenia hydroksykarbamidem występowała toksyczność związana z zapaleniem naczyń skóry, w tym owrzodzenia i zgorzel w wyniku zapalenia naczyń.³⁰

W przypadku wystąpienia owrzodzeń wywołanych zapaleniem naczyń skóry należy odstawić hydroksykarbamid lub zmniejszyć jego dawkę. Toksyczność naczyniowa najczęściej występuje u pacjentów leczonych obecnie lub w przeszłości interferonem.³¹