Wpływ fluoksetyny na płodność, ciążę i laktację

Fluoksetyna należy do selektywnych inhibitorów wychwytu zwrotnego serotoniny (SSRI) i jest dostępna w postaci tabletek powlekanych Fluoxetine Vitabalans 20 mg. Podczas informowania pacjentek w wieku rozrodczym, kobiet w ciąży lub karmiących piersią o stosowaniu tego leku, należy przekazać szczegółowe informacje dotyczące wpływu leku na płodność, przebieg ciąży oraz karmienie piersią.¹

Wpływ na ciążę

Stosowanie fluoksetyny w okresie ciąży wiąże się z określonymi ryzykami, które muszą być szczegółowo omówione z pacjentką. Badania epidemiologiczne wskazują na zwiększone ryzyko wystąpienia wad układu sercowo-naczyniowego u dzieci matek przyjmujących fluoksetynę w pierwszym trymestrze ciąży. Dokładny mechanizm tego działania pozostaje nieznany, jednak dostępne dane sugerują, że ryzyko wystąpienia wad sercowo-naczyniowych wynosi około 2/100 przypadków, w porównaniu do oczekiwanego prawdopodobieństwa w populacji ogólnej wynoszącego 1/100.²

Dane epidemiologiczne wskazują również, że stosowanie leków z grupy SSRI w czasie ciąży, szczególnie w jej zaawansowanym okresie, może zwiększać ryzyko wystąpienia przetrwałego nadciśnienia płucnego noworodka (PPHN – Persistent Pulmonary Hypertension of the Newborn). W przypadku stosowania SSRI obserwowane ryzyko wynosi około 5 przypadków na 1000 ciąż, podczas gdy w populacji ogólnej PPHN występuje z częstością 1-2 przypadków na 1000 ciąż.³

Wpływ na noworodka

Szczególną ostrożność należy zachować przy stosowaniu fluoksetyny w zaawansowanej ciąży lub bezpośrednio przed porodem. U noworodków, których matki przyjmowały fluoksetynę w późnym okresie ciąży, mogą wystąpić następujące objawy niepożądane:⁴

• Drażliwość – nadmierna reakcja na bodźce zewnętrzne
• Drżenie – mimowolne ruchy kończyn lub całego ciała
• Zmniejszone napięcie mięśni – obniżenie prawidłowego napięcia mięśniowego
• Uporczywy płacz – przedłużający się, trudny do uspokojenia płacz
• Zaburzenia ssania – trudności z prawidłowym karmieniem
• Zaburzenia snu – problemy z utrzymaniem prawidłowych cykli snu i czuwania

Opisane objawy mogą wynikać z działania serotoninergicznego fluoksetyny lub stanowić zespół odstawienny. Czas do wystąpienia tych objawów oraz czas ich utrzymywania się może być związany z długim okresem półtrwania fluoksetyny (4-6 dni) i jej aktywnego metabolitu, norfluoksetyny (4-16 dni).⁵

Ryzyko krwotoku poporodowego

Dane obserwacyjne wskazują na występowanie zwiększonego (mniej niż dwukrotnie) ryzyka krwotoku poporodowego po narażeniu na działanie leków z grupy SSRI lub SNRI w ciągu miesiąca przed porodem. Informacja ta powinna być uwzględniana w planowaniu opieki okołoporodowej u pacjentek przyjmujących fluoksetynę.⁶

Karmienie piersią

Fluoksetyna i jej metabolit, norfluoksetyna, przenikają do mleka kobiecego. U niemowląt karmionych piersią przez matki przyjmujące fluoksetynę obserwowano działania niepożądane. W związku z tym należy rozważyć dwie możliwości:⁷

1. Przerwanie karmienia piersią – gdy kontynuacja leczenia fluoksetyną jest niezbędna
2. Zastosowanie najmniejszej skutecznej dawki fluoksetyny – jeśli pacjentka decyduje się na kontynuację karmienia piersią

Decyzja powinna być podjęta indywidualnie po dokładnej analizie korzyści wynikających z leczenia dla matki i potencjalnego ryzyka dla dziecka.⁸

Wpływ na płodność

Badania na zwierzętach wykazały, że fluoksetyna może wpływać na jakość nasienia. Obserwacje kliniczne dotyczące stosowania niektórych selektywnych inhibitorów wychwytu zwrotnego serotoniny (SSRI) u ludzi wskazują, że wpływ tych leków na jakość nasienia ma charakter odwracalny. Do chwili obecnej nie odnotowano jednoznacznego wpływu fluoksetyny na płodność u ludzi, jednak informacja ta powinna być przekazana pacjentom zainteresowanym posiadaniem potomstwa.⁹

Zalecenia dla lekarza prowadzącego

Podczas prowadzenia pacjentek w wieku rozrodczym, planujących ciążę, będących w ciąży lub karmiących piersią, które wymagają leczenia fluoksetyną, należy:¹⁰

• Dokładnie omówić potencjalne ryzyko związane ze stosowaniem fluoksetyny w czasie ciąży, szczególnie w pierwszym trymestrze (wady układu sercowo-naczyniowego) oraz w zaawansowanej ciąży (PPHN, objawy niepożądane u noworodka)
• Monitorować stan zdrowia pacjentki i płodu podczas całej ciąży
• Poinformować zespół położniczy o stosowaniu fluoksetyny przed porodem ze względu na zwiększone ryzyko krwotoku poporodowego
• Przedstawić opcje dotyczące karmienia piersią podczas terapii fluoksetyną
• Zastosować najmniejszą skuteczną dawkę leku, szczególnie gdy pacjentka decyduje się na kontynuację karmienia piersią
• Poinformować pacjentów o potencjalnym, odwracalnym wpływie leku na jakość nasienia

Każdorazowo należy przeprowadzić indywidualną analizę stosunku korzyści do ryzyka, biorąc pod uwagę zarówno ryzyko związane z nieleczoną depresją u ciężarnej i karmiącej matki, jak i potencjalne działania niepożądane leku na płód i noworodka.¹¹