Właściwości farmakodynamiczne
Fluoxetine Vitabalans 20 mg

Właściwości farmakodynamiczne fluoksetyny

Fluoksetyna należy do grupy farmakoterapeutycznej selektywnych inhibitorów wychwytu zwrotnego serotoniny (SSRI), sklasyfikowanych pod kodem ATC – N06AB03. Podstawowy mechanizm działania leku opiera się na selektywnym hamowaniu wychwytu zwrotnego serotoniny w szczelinie synaptycznej, co prowadzi do zwiększenia stężenia tego neuroprzekaźnika w synapsach. Istotną właściwością farmakodynamiczną fluoksetyny jest praktycznie brak powinowactwa do innych receptorów neuronalnych, takich jak receptory alfa-1, alfa-2 i beta-adrenergiczne, serotoninergiczne, dopaminergiczne, histaminergiczne (H1), muskarynowe oraz receptory GABA.¹

Skuteczność kliniczna w leczeniu depresji

Skuteczność terapeutyczna fluoksetyny w leczeniu epizodów dużej depresji została potwierdzona w badaniach klinicznych kontrolowanych placebo oraz z aktywną kontrolą. Lek wykazał znacząco większą skuteczność w porównaniu z placebo według pomiarów przeprowadzonych w skali Hamiltona (HAM-D, Hamilton Depression Rating Scale). Istotnym wskaźnikiem skuteczności był wyższy odsetek odpowiedzi na leczenie (definiowanej jako zmniejszenie punktacji w skali HAM-D o 50%) oraz większy odsetek remisji w porównaniu do placebo.²

Analiza zależności dawka-odpowiedź w badaniach klinicznych z zastosowaniem stałej dawki u pacjentów z dużą depresją wykazała płaską krzywą odpowiedzi na dawkę. Świadczy to o braku istotnego korzystnego wpływu na skuteczność terapeutyczną przy stosowaniu dawek wyższych niż zalecane. Jednakże, doświadczenie kliniczne wskazuje, że u określonej grupy pacjentów zwiększenie dawki może przynieść dodatkowe korzyści terapeutyczne.³

Skuteczność w zaburzeniach obsesyjno-kompulsyjnych

W badaniach krótkoterminowych (trwających poniżej 24 tygodni) fluoksetyna wykazała istotnie większą skuteczność w porównaniu z placebo w leczeniu zaburzeń obsesyjno-kompulsyjnych. Efekt terapeutyczny obserwowano już przy dawce 20 mg na dobę, przy czym wyższe dawki (40 mg i 60 mg na dobę) powodowały większy odsetek odpowiedzi klinicznej. W kontekście długoterminowej skuteczności wyniki są niejednoznaczne – trzy badania krótkoterminowe z fazą przedłużoną oraz badanie dotyczące profilaktyki nawrotów nie wykazały jednoznacznie skuteczności długoterminowej.⁴

Skuteczność w bulimii

Fluoksetyna wykazuje potwierdzoną skuteczność w leczeniu bulimii nervosa. W krótkoterminowych badaniach klinicznych (poniżej 16 tygodni) przeprowadzonych u pacjentów spełniających kryteria diagnostyczne DSM-III-R dla bulimii, fluoksetyna podawana w dawce 60 mg na dobę wykazywała znacząco większą skuteczność niż placebo. Efekty terapeutyczne obejmowały przede wszystkim zmniejszenie częstości napadów gwałtownego objadania się oraz redukcję zachowań przeczyszczających. Należy jednak podkreślić, że na podstawie dostępnych danych nie można wyciągnąć jednoznacznych wniosków dotyczących długoterminowej skuteczności leku w tym wskazaniu.⁵

Skuteczność w przedmiesiączkowych zaburzeniach dysforycznych

Przeprowadzono dwa badania kontrolowane placebo u pacjentek spełniających kryteria diagnostyczne DSM-IV dla przedmiesiączkowego zaburzenia dysforycznego (PMDD). Do badań kwalifikowano pacjentki, u których objawy osiągały nasilenie zaburzające funkcjonowanie społeczne i zawodowe oraz negatywnie wpływające na relacje interpersonalne. Z badań wykluczono kobiety stosujące doustne środki antykoncepcyjne.⁶

Wyniki pierwszego badania, w którym stosowano ciągłe dawkowanie fluoksetyny 20 mg na dobę przez okres 6 cykli menstruacyjnych, wykazały poprawę w zakresie głównych parametrów skuteczności obejmujących drażliwość, niepokój i dysforię. W drugim badaniu zastosowano schemat przerywanego dawkowania w fazie lutealnej (20 mg na dobę przez 14 dni) przez okres 3 cykli, uzyskując poprawę w głównym parametrze skuteczności mierzonym za pomocą skali Daily Record of Severity of Problems (codzienna ocena nasilenia zaburzeń). Na podstawie tych badań nie można jednak sformułować jednoznacznych wniosków odnośnie optymalnej skuteczności i czasu trwania leczenia.⁷

Skuteczność w leczeniu depresji u dzieci i młodzieży

Przeprowadzono badania kliniczne z fluoksetyną u dzieci i młodzieży powyżej 8 roku życia z epizodami dużej depresji, porównując jej skuteczność względem placebo. W dwóch kluczowych krótkoterminowych badaniach wykazano, że fluoksetyna w dawce 20 mg jest znacząco bardziej efektywna niż placebo, co odzwierciedlał spadek punktacji w skalach CDRS-R (Childhood Depression Rating Scale-Revised) oraz CGI-I (Clinical Global Impression of Improvement). Do badań włączano pacjentów spełniających kryteria diagnostyczne dla epizodów dużej depresji (według DSM-III lub DSM-IV), co było potwierdzane przez trzech niezależnych psychiatrów dziecięcych.⁸

Należy podkreślić, że skuteczność obserwowana w badaniach z fluoksetyną mogła zależeć od selektywnej populacji pacjentów – włączano pacjentów, u których nie nastąpiła spontaniczna poprawa przez okres 3-5 tygodni i których stan depresyjny utrzymywał się pomimo starannej opieki. Dostępne dane dotyczące bezpieczeństwa i skuteczności stosowania leku w populacji pediatrycznej są ograniczone do okresu 9 tygodni.⁹

Ogólnie skuteczność fluoksetyny w populacji pediatrycznej określono jako umiarkowaną. Wskaźnik odpowiedzi (pierwszorzędowy punkt końcowy, zdefiniowany jako 30% spadek w skali CDRS-R) wykazał statystycznie istotne różnice w jednym z dwóch badań podstawowych (58% dla fluoksetyny wobec 32% dla placebo, P=0,013) oraz wynik zbliżony do istotności statystycznej w drugim badaniu (65% dla fluoksetyny wobec 54% dla placebo, P=0,093). W obu badaniach obserwowano istotne klinicznie i statystycznie średnie absolutne zmiany w skali CDRS-R od wartości wyjściowej do pierwszorzędowego punktu końcowego, które wynosiły odpowiednio: 20 punktów dla fluoksetyny i 11 punktów dla placebo (P=0,002) oraz 22 punkty dla fluoksetyny i 15 punktów dla placebo (P<0,001).<sup data-drug="Fluoxetine Vitabalans" data-section="Właściwości farmakodynamiczne" title="Ogólnie, skuteczność fluoksetyny była skromna. Wskaźnik odpowiedzi (pierwszorzędowy punkt końcowy, zdefiniowano jako 30% spadek w skali CDRS-R) wykazał statystycznie znaczące różnice w jednym z dwóch podstawowych badań (58% dla fluokstyny i 32% dla placebo, P=0,013; oraz 65% dla fluoksetyny i 54% dla placebo, P=0,093). W tych dwóch badaniach, średnie absolutne zmiany w CDRS-R od punktu wyjściowego do pierwszorzędowego punktu końcowego wynosiły 20 dla fluoksetyny i 11 dla placebo, P=0,002; oraz 22 dla fluoksetyny i 155 dla placebo, P10

Podsumowanie właściwości farmakodynamicznych

Fluoksetyna jako selektywny inhibitor wychwytu zwrotnego serotoniny wykazuje udokumentowaną skuteczność w leczeniu różnych zaburzeń psychicznych:

• W leczeniu epizodów dużej depresji u dorosłych, z potwierdzoną skutecznością w badaniach kontrolowanych placebo i z aktywną kontrolą
• W terapii zaburzeń obsesyjno-kompulsyjnych, gdzie efekt terapeutyczny występuje już przy dawce 20 mg/dobę, choć większe dawki mogą zwiększać odsetek odpowiedzi
• W leczeniu bulimii nervosa, szczególnie przy dawce 60 mg/dobę, z potwierdzoną redukcją epizodów objadania się i zachowań przeczyszczających
• W terapii przedmiesiączkowych zaburzeń dysforycznych, zarówno w dawkowaniu ciągłym, jak i przerywanym w fazie lutealnej
• W leczeniu epizodów dużej depresji u dzieci i młodzieży powyżej 8. roku życia, gdzie wykazano umiarkowaną skuteczność w porównaniu z placebo

Mechanizm działania fluoksetyny opiera się na hamowaniu wychwytu zwrotnego serotoniny przy jednoczesnym braku istotnego powinowactwa do innych receptorów neuronalnych, co determinuje jej profil działania i występowanie potencjalnych działań niepożądanych.¹¹