Działania niepożądane leku Fenta MX 100

Fenta MX 100 to system transdermalny (plaster) zawierający 23,12 mg fentanylu (Fentanylum), co odpowiada szybkości uwalniania substancji czynnej w ilości 100 mikrogramów na godzinę. Powierzchnia wchłaniania plastra wynosi 42 cm². Jak każdy lek opioidowy, fentanyl może powodować szereg działań niepożądanych, których znajomość jest kluczowa dla zapewnienia bezpieczeństwa pacjenta.¹

Profil bezpieczeństwa oparty na badaniach klinicznych

Bezpieczeństwo stosowania systemów transdermalnych z fentanylem zostało szeroko przebadane, zarówno w kontekście leczenia bólu nowotworowego, jak i nienowotworowego. Dane pochodzą z badań obejmujących 1565 pacjentów dorosłych oraz 289 dzieci i młodzieży, uczestniczących w 11 badaniach klinicznych. Badania te obejmowały 1 kontrolowane placebo badanie z podwójnie ślepą próbą, 7 badań otwartych z aktywną kontrolą oraz 3 badania otwarte bez kontroli. Wszyscy pacjenci otrzymali co najmniej jedną dawkę fentanylu w postaci systemów transdermalnych, co pozwoliło na zgromadzenie wiarygodnych danych dotyczących bezpieczeństwa.²

Najczęstsze działania niepożądane

Analiza zbiorczych danych z przeprowadzonych badań wykazała, że najczęściej zgłaszanymi działaniami niepożądanymi (o częstości występowania przekraczającej 10%) były:

• Nudności – 35,7% pacjentów
• Wymioty – 23,2% pacjentów
• Zaparcie – 23,1% pacjentów
• Senność – 15,0% pacjentów
• Zawroty głowy – 13,1% pacjentów
• Bóle głowy – 11,8% pacjentów

Powyższe działania niepożądane są typowe dla silnych opioidów i często wymagają odpowiedniego postępowania terapeutycznego.^{10%) były: nudności (35,7%), wymioty (23,2%), zaparcie (23,1%), senność (15,0%), zawroty głowy (13,1%) i bóle głowy (11,8%).”>3}

Szczegółowa klasyfikacja działań niepożądanych

Wszystkie działania niepożądane związane ze stosowaniem fentanylu w postaci systemów transdermalnych zostały sklasyfikowane według częstości występowania zgodnie z następującą konwencją:

• Bardzo często: ≥1/10 (występuje u więcej niż 1 na 10 pacjentów)
• Często: ≥1/100 do <1/10 (występuje u 1 do 10 na 100 pacjentów)
• Niezbyt często: ≥1/1000 do <1/100 (występuje u 1 do 10 na 1000 pacjentów)
• Rzadko: ≥1/10 000 do <1/1000 (występuje u 1 do 10 na 10 000 pacjentów)
• Bardzo rzadko: <1/10 000 (występuje rzadziej niż u 1 na 10 000 pacjentów)
• Częstość nieznana: nie może być określona na podstawie dostępnych danych

Działania niepożądane zostały uporządkowane według klasyfikacji układów i narządów, z uwzględnieniem nasilenia w każdej kategorii częstości.<sup data-drug="Fenta MX 100" data-section="Działania niepożądane" title="Częstości działań niepożądanych określono stosując następującą konwencję: bardzo często (≥1/10); często (≥1/100 do <1/10); niezbyt często (≥1/1000 do <1/100); rzadko (≥1/10 000 do <1/1000); bardzo rzadko (4

Zaburzenia układu nerwowego

W zakresie układu nerwowego najczęściej obserwowane są:

• Bardzo często: senność, zawroty głowy, bóle głowy
• Często: drżenie, parestezje (zaburzenia czucia objawiające się mrowieniem, drętwieniem)

Objawy te wynikają bezpośrednio z działania fentanylu na ośrodkowy układ nerwowy i są często pierwszymi objawami sygnalizującymi konieczność modyfikacji dawki.⁵

Zaburzenia psychiczne

Fentanyl może wywoływać szereg zaburzeń psychicznych o różnym nasileniu:

• Często: bezsenność, depresja, niepokój, stan splątania, omamy
• Niezbyt często: pobudzenie, dezorientacja, nastrój euforyczny
• Rzadko: majaczenie

Objawy psychiczne mogą być szczególnie niebezpieczne u pacjentów w podeszłym wieku oraz u osób z wcześniejszymi zaburzeniami psychicznymi.⁶

Zaburzenia układu immunologicznego

W zakresie układu immunologicznego obserwuje się:

• Często: nadwrażliwość
• Rzadko: wstrząs anafilaktyczny, reakcja anafilaktyczna, reakcja rzekomoanafilaktyczna

Należy zauważyć, że oczyszczony olej sojowy, który jest substancją pomocniczą w plastrach Fenta MX 100, może bardzo rzadko wywoływać reakcje alergiczne.⁷

Zaburzenia endokrynologiczne

W zakresie układu endokrynologicznego obserwuje się rzadko występujący niedobór androgenów, co może mieć znaczenie kliniczne przy długotrwałym stosowaniu leku.⁸

Zaburzenia metabolizmu i odżywiania

W tej kategorii często obserwuje się jadłowstręt, który może przyczyniać się do utraty masy ciała szczególnie w przypadku długotrwałej terapii.⁹

Działania niepożądane u dzieci i młodzieży

Bezpieczeństwo stosowania fentanylu w systemach transdermalnych u pacjentów pediatrycznych zostało ocenione na podstawie danych od 289 dzieci i młodzieży (<18 lat), biorących udział w 3 badaniach klinicznych. Profil obserwowanych działań niepożądanych był zbliżony do profilu występującego u osób dorosłych.<sup data-drug="Fenta MX 100" data-section="Działania niepożądane" title="Bezpieczeństwo stosowania fentanylu w systemach transdermalnych w leczeniu przewlekłego lub ciągłego bólu nowotworowego i nienowotworowego oceniano u 289 dzieci i młodzieży (10

Najczęściej zgłaszanymi działaniami niepożądanymi (częstość >10%) w populacji pediatrycznej były:

• Wymioty – 33,9%
• Nudności – 23,5%
• Bóle głowy – 16,3%
• Zaparcie – 13,5%
• Biegunka – 12,8%
• Świąd – 12,8%

W trakcie łagodzenia bólu związanego z ciężką chorobą nie zaobserwowano u dzieci i młodzieży ryzyka niestandardowych działań niepożądanych poza tymi, które są typowe dla opioidów. Nie wydaje się, aby istniało takie ryzyko w trakcie zgodnego ze wskazaniami stosowania fentanylu w postaci plastrów u dzieci w wieku 2 lat i starszych.^{10%) były: wymioty (33,9%), nudności (23,5%), bóle głowy (16,3%), zaparcie (13,5%), biegunka (12,8%) i świąd (12,8%).”>11}

Szczególne zagrożenia związane z długotrwałym stosowaniem

Tolerancja i zależność

Wielokrotne stosowanie fentanylu w postaci systemów transdermalnych może prowadzić do rozwoju tolerancji oraz zależności fizycznej i psychicznej. Zjawiska te są charakterystyczne dla wszystkich silnych opioidów i wymagają szczególnej uwagi klinicysty, zwłaszcza przy długotrwałej terapii.¹²

Zespół odstawienia

Objawy odstawienia związane z opioidami mogą wystąpić w dwóch sytuacjach klinicznych:

1. Po zmianie wcześniej stosowanego analgetyku opioidowego na fentanyl w postaci systemu transdermalnego
2. Po nagłym przerwaniu leczenia

Typowe objawy odstawienia obejmują: nudności, wymioty, biegunkę, lęk i dreszcze. W przypadku konieczności zakończenia terapii fentanylem zaleca się stopniowe zmniejszanie dawki, aby zminimalizować ryzyko wystąpienia zespołu odstawienia.¹³

Zespół serotoninowy

Zgłaszano przypadki zespołu serotoninowego, gdy fentanyl stosowano jednocześnie z lekami o silnym działaniu serotoninergicznym. Jest to potencjalnie zagrażający życiu stan wymagający natychmiastowej interwencji medycznej, charakteryzujący się nadmierną aktywnością ośrodkowego układu nerwowego, zaburzeniami autonomicznymi i zaburzeniami nerwowo-mięśniowymi.¹⁴

Wpływ na ciążę i noworodki

Istnieją bardzo rzadkie doniesienia o występowaniu objawów odstawienia u noworodków, których matki stosowały przez długi czas fentanyl w postaci przezskórnej podczas ciąży. Należy zachować szczególną ostrożność stosując lek u kobiet w ciąży, a w przypadku konieczności długotrwałej terapii należy monitorować noworodka po porodzie pod kątem objawów zespołu odstawienia.¹⁵

Tabela działań niepożądanych fentanylu w systemach transdermalnych

Zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych

Po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu istotne jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych. Umożliwia to nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania produktu leczniczego. Pracownicy służby zdrowia powinni zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych: Al. Jerozolimskie 181C, 02-222 Warszawa, tel.: + 48 22 49 21 301, faks: + 48 22 49 21 309, strona internetowa: https://smz.ezdrowie.gov.pl.¹⁶