Przeciwwskazania stosowania erytromycyny

Erytromycyna (Erythromycinum TZF, 200 mg, tabletki powlekane) posiada szereg istotnych przeciwwskazań, które bezwzględnie wykluczają jej zastosowanie w terapii. Znajomość tych przeciwwskazań jest kluczowa dla zapewnienia bezpieczeństwa pacjenta podczas leczenia tym antybiotykiem makrolidowym.¹

Nadwrażliwość na składniki preparatu

Podstawowym przeciwwskazaniem do zastosowania erytromycyny jest nadwrażliwość pacjenta na substancję czynną (erytromycynę) lub którąkolwiek z substancji pomocniczych zawartych w preparacie. W przypadku zidentyfikowania takiej nadwrażliwości należy bezwzględnie odstąpić od podania leku i rozważyć alternatywne opcje terapeutyczne.²

Istotne interakcje lekowe wykluczające stosowanie erytromycyny

Stosowanie erytromycyny jest bezwzględnie przeciwwskazane u pacjentów przyjmujących następujące leki:³

• Inhibitory reduktazy HMG-CoA – lowastatyna, symwastatyna – ze względu na ryzyko wystąpienia miopatii i rabdomiolizy
• Leki przeciwhistaminowe – astemizol, terfenadyna – z powodu ryzyka poważnych zaburzeń rytmu serca
• Leki prokinetyczne – cisapryd, domperidon – przez potencjalne wydłużenie odstępu QT i ryzyko arytmii
• Neuroleptyk – pimozyd – z uwagi na zagrożenie groźnymi zaburzeniami rytmu serca
• Alkaloidy sporyszu – ergotamina, dihydroergotamina – przez ryzyko wystąpienia ostrego zatrucia alkaloidami sporyszu (ergotyzmu)
• Lomitapid – lek stosowany w hiperlipidemii – przeciwwskazane jest jednoczesne podawanie erytromycyny i lomitapidu

Kombinacja erytromycyny z wyżej wymienionymi lekami może prowadzić do poważnych, a nawet zagrażających życiu działań niepożądanych, w tym zaburzeń rytmu serca, rabdomiolizy czy ergotyzmu.⁴

Zaburzenia rytmu serca i predyspozycje do wydłużenia odstępu QT

Erytromycyny nie należy podawać pacjentom, u których w wywiadzie stwierdzono:⁵

• Wydłużenie odstępu QT – zarówno wrodzone, jak i nabyte (udokumentowane)
• Częstoskurcz komorowy – w tym szczególnie niebezpieczne zaburzenia rytmu typu torsades de pointes

Stosowanie erytromycyny u pacjentów z tymi schorzeniami niesie ryzyko nasilenia istniejących zaburzeń rytmu serca i może prowadzić do zagrażających życiu arytmii.⁶

Zaburzenia gospodarki elektrolitowej

Erytromycyna jest przeciwwskazana u pacjentów z zaburzeniami gospodarki elektrolitowej, szczególnie:⁷

• Hipokaliemia – obniżone stężenie potasu w surowicy krwi
• Hipomagnezemia – obniżone stężenie magnezu w surowicy krwi

Powyższe zaburzenia elektrolitowe zwiększają ryzyko wydłużenia odstępu QT podczas stosowania erytromycyny, co może prowadzić do groźnych zaburzeń rytmu serca. Przed rozpoczęciem terapii erytromycyną należy skorygować istniejące zaburzenia elektrolitowe. W przypadku braku możliwości wyrównania tych zaburzeń, należy odstąpić od stosowania erytromycyny i rozważyć alternatywną terapię przeciwbakteryjną.⁸

Kiedy i w jakich warunkach odradzić pacjentowi stosowanie erytromycyny?

Poza bezwzględnymi przeciwwskazaniami opisanymi powyżej, istnieją sytuacje kliniczne, w których lekarz powinien rozważyć odradzenie pacjentowi stosowania erytromycyny i wybór alternatywnej terapii. Szczególną ostrożność należy zachować w następujących przypadkach:

Pacjenci ze zwiększonym ryzykiem kardiologicznym

Należy odradzić stosowanie erytromycyny u pacjentów z:⁹

• Istniejącą chorobą serca (szczególnie z zaburzeniami przewodzenia)
• Arytmiami w wywiadzie, nawet jeśli nie występują obecnie
• Bradykardią znacznego stopnia
• Przyjmujących inne leki wydłużające odstęp QT – nawet jeśli nie są one wymienione w bezwzględnych przeciwwskazaniach

Pacjenci stosujący leki wchodzące w interakcje z erytromycyną

Należy zachować szczególną ostrożność i rozważyć odradzenie stosowania erytromycyny u pacjentów przyjmujących:¹⁰

• Inne statyny (poza lowastatyną i symwastatyną, które są bezwzględnie przeciwwskazane)
• Leki przeciwpadaczkowe
• Doustne leki przeciwzakrzepowe
• Leki immunosupresyjne
• Inne antybiotyki makrolidowe

Zaburzenia funkcji wątroby i dróg żółciowych

Erytromycyna jest metabolizowana w wątrobie i wydalana głównie z żółcią, dlatego należy odradzić jej stosowanie lub zachować szczególną ostrożność u pacjentów z:

• Ciężkimi zaburzeniami funkcji wątroby
• Chorobami dróg żółciowych
• Wywiadem reakcji hepatotoksycznych po stosowaniu erytromycyny

Kobiety w ciąży i karmiące piersią

Chociaż erytromycyna nie jest bezwzględnie przeciwwskazana w ciąży i podczas karmienia piersią, należy dokładnie rozważyć stosunek korzyści do ryzyka i jeśli to możliwe, rozważyć zastosowanie alternatywnych antybiotyków o lepiej udokumentowanym profilu bezpieczeństwa w tych grupach pacjentek.

Pacjenci z miastenią

U pacjentów z miastenią gravis należy odradzić stosowanie erytromycyny lub stosować ją ze szczególną ostrożnością, gdyż antybiotyki makrolidowe mogą w rzadkich przypadkach nasilać objawy tej choroby i pogarszać jej przebieg.

Pacjenci z grupy podwyższonego ryzyka zakażeń oportunistycznych

Należy rozważyć odradzenie stosowania erytromycyny u pacjentów z podwyższonym ryzykiem zakażeń oportunistycznych (np. z niedoborami odporności), gdyż długotrwałe stosowanie erytromycyny może prowadzić do namnażania się niewrażliwych na ten antybiotyk bakterii i grzybów.