Właściwości farmakodynamiczne leku

Escytalopram, substancja czynna leku Elicea, należy do grupy farmakoterapeutycznej selektywnych inhibitorów wychwytu zwrotnego serotoniny (SSRI), stosowanych jako leki przeciwdepresyjne (kod ATC: N06AB10). Lek wykazuje właściwości farmakodynamiczne charakterystyczne dla tej grupy związków, jednak z pewnymi unikalnymi cechami wpływającymi na jego skuteczność kliniczną.¹

Mechanizm działania

Głównym mechanizmem działania escytalopramu jest selektywne hamowanie wychwytu zwrotnego serotoniny (5-HT). Związek ten charakteryzuje się dużym powinowactwem do pierwotnego miejsca wiązania na transporterze serotoniny. Dodatkowo escytalopram wiąże się również z allosterycznym miejscem na tym transporterze, jednak z powinowactwem około 1000 razy mniejszym.²

Istotną cechą escytalopramu jest jego wysoka selektywność. Związek ten wykazuje brak lub jedynie minimalne powinowactwo do wielu innych receptorów, w tym:³

• Receptorów serotoninowych 5-HT1A i 5-HT2 – co przekłada się na mniejszą liczbę działań niepożądanych związanych z nadmierną stymulacją tych receptorów
• Receptorów dopaminowych D1 i D2 – minimalizując wpływ na układ dopaminergiczny
• Receptorów adrenergicznych α1, α2 i β – ograniczając działania niepożądane związane z układem sercowo-naczyniowym
• Receptorów histaminowych H1 – co przekłada się na mniejszą sedację i senność
• Receptorów muskarynowych cholinergicznych – ograniczając działania antycholinergiczne
• Receptorów benzodiazepinowych – brak efektu anksjolitycznego związanego z tym mechanizmem
• Receptorów opioidowych – brak działania przeciwbólowego i euforyzującego

Należy podkreślić, że hamowanie wychwytu zwrotnego serotoniny stanowi jedyny prawdopodobny mechanizm działania, który wyjaśnia zarówno farmakologiczne, jak i kliniczne efekty escytalopramu.⁴

Wpływ na przewodnictwo sercowe

W badaniach elektrokardiograficznych (EKG) przeprowadzonych metodą podwójnie ślepej próby z kontrolą placebo u zdrowych ochotników, escytalopram wykazał dawkozależny wpływ na odstęp QTc. Zaobserwowano, że zmiana odstępu QTc od wartości wyjściowej (skorygowana według wzoru Fridericia) wynosiła:⁵

• 4,3 ms (90% CI 2,2, 6,4) przy dawce terapeutycznej 10 mg na dobę
• 10,7 ms (90% CI 8,6, 12,8) przy dawce supraterapeutycznej 30 mg na dobę

Obserwacje te są istotne klinicznie i należy uwzględnić je podczas stosowania leku u pacjentów z czynnikami ryzyka zaburzeń przewodnictwa sercowego.

Skuteczność kliniczna

Epizody dużej depresji

Skuteczność escytalopramu w leczeniu epizodów dużej depresji została potwierdzona w badaniach klinicznych zarówno krótko-, jak i długoterminowych:⁶

• W trzech z czterech krótkoterminowych (8-tygodniowych) badań z podwójnie ślepą próbą kontrolowanych placebo escytalopram wykazał istotną statystycznie skuteczność w porównaniu do placebo

W badaniu długoterminowym dotyczącym profilaktyki nawrotów depresji:⁷

• Badanie objęło 274 pacjentów, którzy początkowo odpowiedzieli na leczenie escytalopramem (10 mg lub 20 mg na dobę) w ciągu 8-tygodniowej fazy otwartej
• Pacjenci zostali następnie losowo przydzieleni do grupy kontynuującej leczenie escytalopramem w tej samej dawce lub do grupy otrzymującej placebo, na okres do 36 tygodni
• U pacjentów kontynuujących leczenie escytalopramem czas do nawrotu choroby był znacząco dłuższy w porównaniu do pacjentów otrzymujących placebo

Fobia społeczna

Fobia społeczna to kolejne wskazanie, w którym escytalopram wykazał skuteczność kliniczną. Badania potwierdziły korzyści zarówno w krótko-, jak i długoterminowej terapii tego zaburzenia:⁸

• W trzech krótkoterminowych badaniach (12-tygodniowych) escytalopram wykazał istotną skuteczność w łagodzeniu objawów fobii społecznej
• U pacjentów reagujących na leczenie, w 6-miesięcznym badaniu dotyczącym zapobiegania nawrotom fobii społecznej, escytalopram skutecznie zapobiegał ponownemu pojawieniu się objawów choroby
• W 24-tygodniowym badaniu oceniającym różne schematy dawkowania wykazano skuteczność escytalopramu w dawkach 5 mg, 10 mg i 20 mg, co pozwala na indywidualizację terapii w zależności od potrzeb pacjenta

Zaburzenie lękowe uogólnione

Skuteczność escytalopramu w leczeniu zaburzenia lękowego uogólnionego (GAD) została potwierdzona w szeregu badań klinicznych:⁹

W czterech badaniach z podwójnie ślepą próbą, kontrolowanych placebo, escytalopram w dawkach 10 mg i 20 mg na dobę wykazał istotną skuteczność. Analiza zbiorcza wyników z trzech badań o podobnym schemacie, obejmujących:

• 421 pacjentów leczonych escytalopramem
• 419 pacjentów otrzymujących placebo

wykazała, że:

Warto podkreślić, że działanie terapeutyczne escytalopramu w GAD było obserwowane już po 1 tygodniu stosowania leku, co świadczy o szybkim początku działania.

Długoterminowa skuteczność escytalopramu została potwierdzona w randomizowanym badaniu trwającym od 24 do 76 tygodni, oceniającym utrzymywanie się efektu terapeutycznego u 373 pacjentów, którzy uprzednio odpowiedzieli na leczenie podczas 12-tygodniowej fazy otwartej. Wyniki tego badania dowodzą, że escytalopram w dawce 20 mg na dobę skutecznie utrzymuje poprawę kliniczną w dłuższym okresie stosowania.¹⁰

Zaburzenie obsesyjno-kompulsyjne

Escytalopram wykazał również skuteczność w leczeniu zaburzenia obsesyjno-kompulsyjnego (OCD). Wyniki badań klinicznych potwierdzają jego efektywność zarówno w krótko-, jak i długoterminowej terapii tego zaburzenia:¹¹

• W randomizowanym badaniu klinicznym z podwójnie ślepą próbą pacjenci otrzymujący escytalopram w dawce 20 mg na dobę już po 12 tygodniach wykazali istotną poprawę w całkowitej punktacji skali Yale-Brown Obsessive Compulsive Scale (Y-BOCS) w porównaniu do grupy placebo
• Po 24 tygodniach leczenia zarówno pacjenci przyjmujący escytalopram w dawce 10 mg, jak i 20 mg na dobę, osiągnęli lepsze wyniki w porównaniu do pacjentów otrzymujących placebo

W badaniu dotyczącym zapobiegania nawrotom OCD, escytalopram wykazał skuteczność w dawkach 10 mg i 20 mg na dobę. Badanie to objęło pacjentów, którzy początkowo zareagowali na escytalopram w 16-tygodniowej fazie otwartej, a następnie byli leczeni w 24-tygodniowej randomizowanej, kontrolowanej placebo fazie próby podwójnie ślepej.¹² Wyniki potwierdziły, że długotrwałe leczenie escytalopramem skutecznie zapobiega nawrotom objawów OCD, co jest szczególnie istotne w przypadku tego przewlekłego zaburzenia.