Działania niepożądane
Dexamethasone Zentiva 0,5 mg

Działania niepożądane leku Dexamethasone Zentiva

Deksametazon, jako lek z grupy glikokortykosteroidów, charakteryzuje się szerokim spektrum działań niepożądanych, których występowanie jest ściśle związane z dawką oraz czasem trwania terapii. Należy zwrócić szczególną uwagę na profil bezpieczeństwa przy stosowaniu różnych dawek leku (0,5 mg, 1 mg oraz 4 mg).¹

Ryzyko wystąpienia działań niepożądanych

W przypadku hormonalnej terapii zastępczej stosowanej w zalecanych dawkach, ryzyko wystąpienia działań niepożądanych jest stosunkowo niskie.² Natomiast w przypadku farmakoterapii, szczególnie w wyższych dawkach i przy długotrwałym stosowaniu, ryzyko to znacząco wzrasta, przy czym częstość występowania poszczególnych działań niepożądanych jest trudna do precyzyjnego określenia.³

Spektrum działań niepożądanych

Zakażenia i zarażenia pasożytnicze stanowią istotny problem podczas terapii deksametazonem. Lek może maskować objawy zakażeń, powodować ich wystąpienie, pogorszenie lub reaktywację. Dotyczy to zarówno infekcji wirusowych, grzybiczych, bakteryjnych, jak i pasożytniczych, w tym zakażeń patogenami oportunistycznymi. Szczególną uwagę należy zwrócić na możliwość pobudzenia strongyloidozy.⁴

W zakresie zaburzeń hematologicznych deksametazon może powodować umiarkowaną leukocytozę, limfopenię, eozynopenię oraz policytemię.⁵

Reakcje immunologiczne obejmują szerokie spektrum objawów – od reakcji alergicznych (np. wysypka polekowa) po ciężkie reakcje anafilaktyczne, które mogą manifestować się jako zaburzenia rytmu serca, skurcz oskrzeli, wahania ciśnienia tętniczego, zapaść krążeniowa, a nawet zatrzymanie pracy serca. Deksametazon powoduje również ogólne osłabienie układu odpornościowego.⁶

W zakresie zaburzeń endokrynologicznych obserwuje się zespół Cushinga, charakteryzujący się typowymi objawami jak twarz księżycowata, otyłość tułowia i nadmiar płynów ustrojowych. Istotnym problemem jest również zahamowanie czynności kory nadnerczy.⁷

Zaburzenia metaboliczne związane ze stosowaniem deksametazonu obejmują zatrzymanie sodu z towarzyszącymi obrzękami, zwiększone wydalanie potasu (co stwarza ryzyko arytmii), przyrost masy ciała, obniżenie tolerancji glukozy, możliwość rozwoju cukrzycy, hipercholesterolemię, hipertriglicerydemię oraz zwiększenie apetytu.⁸

Zaburzenia psychiatryczne mogą manifestować się jako depresja, drażliwość, euforia, zwiększenie napędu, psychoza, mania, omamy, chwiejność emocjonalna, lęk, zaburzenia snu oraz skłonności samobójcze.⁹

W obrębie układu nerwowego może wystąpić rzekomy guz mózgu, ujawnienie się objawów padaczki utajonej oraz zwiększenie skłonności do drgawek u pacjentów z padaczką.¹⁰

Działania niepożądane oczne obejmują zaćmę (szczególnie zaćmę tylną podtorebkową), jaskrę, pogorszenie objawów wrzodu rogówki, nasilenie wirusowego, grzybiczego i bakteryjnego zapalenia oka, pogorszenie bakteryjnego zapalenia rogówki, opadanie powieki, rozszerzenie źrenic, masywny obrzęk spojówek (chemoza), jatrogenna perforacja twardówki, a w rzadkich przypadkach odwracalny wytrzeszcz, centralna retinopatia surowicza oraz nieostre widzenie.¹¹

W zakresie układu sercowo-naczyniowego obserwuje się nadciśnienie tętnicze, zwiększone ryzyko miażdżycy i zakrzepicy, zapalenie naczyń (które może wystąpić również jako zespół odstawienia po długotrwałym leczeniu) oraz zwiększoną łamliwość naczyń włosowatych.¹²

Zaburzenia żołądkowo-jelitowe związane z deksametazonem to przede wszystkim wrzody żołądka i jelit, krwawienie z przewodu pokarmowego, zapalenie trzustki oraz niestrawność.¹³

W obrębie skóry i tkanki podskórnej lek może powodować rozstępy, zanik skóry, teleangiektazje, wybroczyny, wylewy krwi, nadmierne owłosienie, trądzik steroidowy, zapalenie skóry (wokół ust) podobne do trądziku różowatego oraz zmiany pigmentacyjne skóry.¹⁴

Zaburzenia mięśniowo-szkieletowe obejmują miopatię, zanik i osłabienie mięśni, osteoporozę (zależną od dawki, możliwą także podczas krótkotrwałego stosowania), jałowe martwice kości, zaburzenia w obrębie ścięgien, zapalenie ścięgna, zerwanie ścięgna, tłuszczakowatość nadtwardówkową oraz zahamowanie wzrostu u dzieci. Należy zwrócić uwagę, że zbyt szybkie zmniejszenie dawki deksametazonu może spowodować wystąpienie objawów takich jak bóle mięśni i stawów.¹⁵

W zakresie układu rozrodczego deksametazon może powodować zaburzenia wydzielania hormonów płciowych, skutkujące nieregularnym krwawieniem miesięcznym aż do jego braku, hirsutyzmem oraz impotencją.¹⁶

Do zaburzeń ogólnych zalicza się opóźnione gojenie się ran.¹⁷

Monitorowanie działań niepożądanych

Po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu kluczowe znaczenie ma zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych, co umożliwia nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania leku. Fachowy personel medyczny powinien zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych.¹⁸

Tabela działań niepożądanych leku Dexamethasone Zentiva

Szczególne niebezpieczeństwa związane z działaniami niepożądanymi

Zagrożenia zagrażające życiu

Wśród działań niepożądanych deksametazonu szczególnie niebezpieczne i potencjalnie zagrażające życiu są:¹⁹

• Ciężkie reakcje anafilaktyczne – mogą objawiać się arytmią, skurczem oskrzeli, gwałtownymi wahaniami ciśnienia tętniczego, zapaścią krążeniową, a nawet zatrzymaniem pracy serca
• Krwawienia z przewodu pokarmowego – szczególnie w przypadku współistniejących wrzodów żołądka lub jelit
• Ciężkie zakażenia oportunistyczne – wynikające z immunosupresyjnego działania leku, mogące prowadzić do sepsy
• Ostre zaburzenia neuropsychiatryczne – w tym ciężkie psychozy i skłonności samobójcze
• Powikłania sercowo-naczyniowe – szczególnie u pacjentów z istniejącymi chorobami serca

Długoterminowe zagrożenia

Przy długotrwałej terapii deksametazonem należy zwrócić uwagę na następujące powikłania:²⁰

• Zespół Cushinga – z charakterystycznymi objawami jak twarz księżycowata, otyłość tułowia i nadmiar płynów ustrojowych
• Supresja osi podwzgórze-przysadka-nadnercza – prowadząca do zahamowania czynności kory nadnerczy, co jest szczególnie niebezpieczne przy nagłym odstawieniu leku
• Osteoporoza – zależna od dawki, możliwa nawet podczas krótkotrwałego stosowania, zwiększająca ryzyko złamań
• Jałowe martwice kości – prowadzące do trwałych uszkodzeń układu kostno-stawowego
• Zaćma i jaskra – mogące prowadzić do trwałego upośledzenia widzenia
• Zaburzenia metaboliczne – cukrzyca, hiperlipidemia, zaburzenia elektrolitowe
• Zahamowanie wzrostu u dzieci – będące istotnym powikłaniem pediatrycznym

Zespół odstawienia

Szczególną uwagę należy zwrócić na objawy związane ze zbyt szybkim odstawieniem deksametazonu, które mogą obejmować:²¹

• Bóle mięśni i stawów
• Zapalenie naczyń
• Osłabienie i zmęczenie
• Hipotensja
• Zaburzenia endokrynologiczne związane z niedoczynnością kory nadnerczy

Grupy szczególnego ryzyka

Zwiększone ryzyko wystąpienia poważnych działań niepożądanych dotyczy:

• Osób starszych – zwiększone ryzyko powikłań sercowo-naczyniowych, osteoporozy, zaćmy
• Dzieci – zahamowanie wzrostu
• Pacjentów z cukrzycą – pogorszenie kontroli glikemii
• Osób z chorobą wrzodową – zwiększone ryzyko krwawień z przewodu pokarmowego
• Pacjentów z zaburzeniami psychicznymi – nasilenie objawów lub indukcja nowych zaburzeń
• Osób z osteoporozą – dalsze pogorszenie gęstości mineralnej kości
• Pacjentów z jaskrą – pogorszenie kontroli ciśnienia śródgałkowego

Istotne jest, aby monitorować działania niepożądane i zgłaszać je do odpowiednich organów, co umożliwia ciągłą ocenę stosunku korzyści do ryzyka dla produktu leczniczego Dexamethasone Zentiva.²²