Wpływ leku Cytosar na płodność, ciążę i laktację

Charakterystyka produktu leczniczego Cytosar (100 mg/ml, roztwór do wstrzykiwań/do infuzji) zawiera istotne informacje dotyczące stosowania cytarabiny u kobiet w wieku rozrodczym, w ciąży oraz w okresie karmienia piersią. Poniżej przedstawiono szczegółowe zalecenia, które powinny zostać przekazane pacjentkom przez lekarzy kwalifikujących do leczenia tym produktem leczniczym.¹

Zalecenia dotyczące antykoncepcji u kobiet i mężczyzn

W związku z potencjalną genotoksycznością cytarabiny, kobietom w wieku rozrodczym należy bezwzględnie zalecić stosowanie wysoce skutecznej metody antykoncepcji zarówno w trakcie leczenia, jak i przez okres 6 miesięcy po podaniu ostatniej dawki leku Cytosar.²

Podobne zalecenia dotyczą mężczyzn, których partnerki są w wieku rozrodczym. Powinni oni stosować wysoce skuteczną antykoncepcję zarówno podczas terapii cytarabiną, jak i przez okres 3 miesięcy po zakończeniu leczenia.³

Stosowanie leku Cytosar w ciąży

Należy podkreślić, że brak jest badań dotyczących stosowania cytarabiny u kobiet w ciąży, natomiast w badaniach na zwierzętach Cytosar wykazał działanie teratogenne. W związku z tym podanie leku kobiecie w ciąży lub w wieku rozrodczym wymaga starannego rozważenia stosunku potencjalnych korzyści terapeutycznych do potencjalnego zagrożenia zarówno dla matki, jak i dla płodu.⁴

Obserwacje kliniczne dotyczące wpływu na ciążę

Dostępne dane kliniczne wskazują na zróżnicowane efekty ekspozycji płodu na cytarabinę:

• Zarejestrowano przypadki kobiet, które pomimo ekspozycji na działanie cytarabiny (stosowanej w monoterapii lub w skojarzeniu z innymi lekami) podczas ciąży, urodziły zdrowe dzieci. Część z tych noworodków była wcześniakami lub miała niską masę urodzeniową.⁵
• W obserwacjach długoterminowych niektórych zdrowych niemowląt (w wieku od sześciu tygodni do siedmiu lat) nie stwierdzono nieprawidłowości.⁶
• Odnotowano jeden przypadek zgonu niemowlęcia w dziewięćdziesiątym dniu życia z powodu nieżytu żołądkowo-jelitowego.⁷

Wady wrodzone związane z ekspozycją na cytarabinę

Istnieją doniesienia o występowaniu wad wrodzonych u płodów narażonych na działanie leku Cytosar, szczególnie w pierwszym trymestrze ciąży. Do najczęściej obserwowanych wad należą:⁸

• Wady kończyn górnych i dolnych
• Zniekształcenia kończyn
• Zniekształcenia ucha⁹

Zaburzenia hematologiczne i inne powikłania u noworodków

U noworodków narażonych na działanie cytarabiny w okresie prenatalnym stwierdzano również:

• Pancytopenię – jednoczesne zmniejszenie liczby wszystkich elementów morfotycznych krwi
• Leukopenię – zmniejszenie liczby leukocytów
• Niedokrwistość – zmniejszenie liczby erytrocytów
• Małopłytkowość – zmniejszenie liczby płytek krwi
• Zaburzenia elektrolitowe
• Przemijającą eozynofilię
• Zwiększone stężenie IgM
• Gorączkę
• Posocznicę

W niektórych przypadkach odnotowano zgony w okresie noworodkowym. Warto zaznaczyć, że część z tych noworodków była wcześniakami.¹⁰

Przypadki przerwania ciąży

W przypadku części kobiet otrzymujących cytarabinę, doszło do przerwania ciąży. W badaniach płodów po przerwaniu ciąży zaobserwowano różnorodne efekty:

• Część płodów była zdrowa
• U innych stwierdzono powiększenie śledziony
• Obserwowano zaburzenia chromosomalne – trisomię – w tkance kosmówkowej¹¹

Zalecenia dla kobiet w ciąży

Ze względu na możliwość spowodowania wad rozwojowych przez leki cytotoksyczne, szczególnie w pierwszym trymestrze ciąży, lekarz powinien:

1. Poinformować pacjentkę będącą w ciąży lub mogącą zajść w ciążę podczas terapii produktem Cytosar o potencjalnym ryzyku dla płodu.
2. Rozważyć z pacjentką możliwość utrzymania ciąży uwzględniając korzyści i ryzyka.
3. Mieć świadomość, że ryzyko uszkodzeń płodu jest znacznie mniejsze, jeżeli leczenie rozpocznie się w drugim lub trzecim trymestrze ciąży.¹²

Zaleca się prowadzenie długotrwałej obserwacji dzieci urodzonych przez kobiety leczone produktem Cytosar w którymkolwiek trymestrze ciąży.¹³

Stosowanie leku Cytosar w okresie karmienia piersią

Nie należy karmić piersią podczas stosowania produktu leczniczego Cytosar. Brak jest wystarczających danych dotyczących przenikania cytarabiny do mleka ludzkiego, ale ze względu na potencjalne ryzyko wystąpienia ciężkich działań niepożądanych u noworodków karmionych piersią przez matki otrzymujące ten lek, należy:¹⁴

1. Podjąć decyzję o przerwaniu karmienia piersią na czas leczenia produktem Cytosar i przez co najmniej tydzień po podaniu ostatniej dawki
2. lub
3. Rozważyć przerwanie terapii cytarabiną, biorąc pod uwagę korzyści z leczenia dla matki¹⁵

Podsumowanie zaleceń dla lekarza

Lekarz kwalifikujący pacjentkę w wieku rozrodczym do leczenia produktem Cytosar powinien:

• Poinformować o konieczności stosowania skutecznej antykoncepcji podczas leczenia i przez 6 miesięcy po jego zakończeniu.
• Udzielić podobnych zaleceń mężczyznom, których partnerki są w wieku rozrodczym (skuteczna antykoncepcja podczas leczenia i przez 3 miesiące po jego zakończeniu).
• Ocenić stosunek korzyści do ryzyka w przypadku kobiet w ciąży, szczególnie w pierwszym trymestrze.
• Poinformować o możliwych powikłaniach i wadach wrodzonych u płodu.
• Zalecić przerwanie karmienia piersią na czas leczenia i przez co najmniej tydzień po ostatniej dawce leku.
• Zapewnić długoterminową obserwację dzieci narażonych na działanie cytarabiny w okresie prenatalnym.