Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania Cisplatinum Accord

Cisplatyna powinna być stosowana wyłącznie pod nadzorem doświadczonego lekarza onkologa w placówkach specjalistycznych, które dysponują odpowiednim zapleczem do monitorowania pacjenta i reagowania na potencjalne powikłania. Konieczne jest zapewnienie dostępu do sprzętu medycznego umożliwiającego szybką interwencję w przypadku wystąpienia reakcji anafilaktycznej¹.

Interakcje z materiałami medycznymi

Szczególną uwagę należy zwrócić na fakt, że cisplatyna wchodzi w reakcję z metalicznym aluminium, prowadząc do wytrącania się czarnego osadu platyny. Z tego powodu należy bezwzględnie unikać stosowania zestawów infuzyjnych, igieł, cewników i strzykawek zawierających aluminium. Przed podaniem pacjentowi roztworu, należy zawsze zweryfikować jego klarowność oraz brak cząstek stałych².

Nie należy mieszać koncentratu do sporządzania roztworu do infuzji Cisplatinum Accord z innymi produktami leczniczymi lub substancjami dodatkowymi³.

Monitorowanie parametrów klinicznych

Właściwe monitorowanie stanu pacjenta, leczenie podstawowego schorzenia i postępowanie w razie powikłań jest możliwe wyłącznie po ustaleniu odpowiedniego rozpoznania i zapewnieniu właściwych warunków leczenia⁴.

Przed rozpoczęciem terapii cisplatyną, w jej trakcie oraz po zakończeniu leczenia należy systematycznie monitorować następujące parametry⁵:

• Czynność nerek – ze względu na potencjalną nefrotoksyczność cisplatyny
• Czynność wątroby – w celu wykluczenia hepatotoksyczności
• Czynność układu krwiotwórczego – liczba krwinek czerwonych, krwinek białych i płytek krwi, ze względu na możliwość mielosupresji
• Stężenie elektrolitów w surowicy – wapń, sód, potas, magnez – ze względu na ryzyko zaburzeń elektrolitowych

Powyższe badania laboratoryjne należy wykonywać co tydzień przez cały okres leczenia cisplatyną⁶.

Kolejne dawki cisplatyny można podać dopiero po uzyskaniu prawidłowych wartości następujących parametrów⁷:

Nefrotoksyczność

Cisplatyna wywołuje ciężkie kumulacyjne działania nefrotoksyczne, które mogą być dodatkowo nasilone przez jednoczesne stosowanie antybiotyków aminoglikozydowych. Ze względu na to ryzyko, cisplatyny nie należy podawać częściej niż raz na 3-4 tygodnie⁸.

W celu redukcji nefrotoksyczności zaleca się⁹:

• Podawanie cisplatyny we wlewie dożylnym trwającym od 6 do 8 godzin, co wspomaga podtrzymanie wydalania moczu
• Odpowiednie nawodnienie pacjenta przed i w trakcie leczenia
• Utrzymanie diurezy na poziomie co najmniej 100 ml/godzinę

Nie należy podawać kolejnych kursów cisplatyny, jeżeli stężenie kreatyniny w surowicy wynosi powyżej 1,5 mg/100 ml (130 mikromol/l) lub stężenie mocznika we krwi przekracza 25 mg/100 ml (9 mmol/l)¹⁰. Przed rozpoczęciem leczenia i przed każdym kolejnym kursem należy wykonać pomiar stężenia mocznika (BUN), stężenia kreatyniny w surowicy lub współczynnika przesączania kłębuszkowego (GFR)/współczynnika klirensu kreatyniny (CCr), gdyż toksyczne działanie cisplatyny na nerki ma charakter kumulacyjny¹¹.

Aby zminimalizować ryzyko nefrotoksyczności, należy zapewnić odpowiednie nawodnienie przed i w trakcie leczenia¹². Zaleca się wstępne nawodnienie 2 litrami odpowiedniego roztworu dożylnego oraz podobne nawodnienie po zastosowaniu cisplatyny (zalecane 2500 ml/m² pc. na 24 godziny)¹³.

Jeśli intensywne nawodnienie nie wystarcza do utrzymania odpowiedniej diurezy, można podać diuretyk osmotyczny, np. 10% roztwór mannitolu¹⁴.

Należy zachować szczególną ostrożność przy jednoczesnym podawaniu cisplatyny z innymi lekami o potencjalnym działaniu nefrotoksycznym¹⁵.

Mielosupresja

U pacjentów otrzymujących cisplatynę należy regularnie monitorować morfologię krwi obwodowej. Chociaż toksyczność hematologiczna jest zazwyczaj umiarkowana i odwracalna, mogą wystąpić ciężkie powikłania w postaci małopłytkowości i leukopenii¹⁶.

W przypadku wystąpienia trombocytopenii zaleca się¹⁷:

• Zachowanie szczególnej ostrożności przy wykonywaniu zabiegów inwazyjnych
• Regularne badanie pacjenta w kierunku obecności krwawienia lub powstawania siniaków
• Badanie moczu, stolca i wymiotów na obecność krwi utajonej
• Unikanie stosowania aspiryny i innych niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ)

Pacjentów z leukopenią należy obserwować pod kątem wystąpienia objawów zakażenia. W razie potrzeby może być konieczne zastosowanie antybiotykoterapii oraz przetoczenie produktów krwiopochodnych¹⁸.

Neurotoksyczność

Cisplatyna wywołuje neurotoksyczność, dlatego u pacjentów otrzymujących leczenie tym lekiem konieczne jest wykonywanie regularnych badań neurologicznych¹⁹. Odnotowano przypadki ciężkiej neuropatii, która może mieć charakter nieodwracalny i objawiać się²⁰:

• Parestezjami
• Arefleksją
• Utratą czucia proprioceptywnego
• Zaburzeniami odczuwania wibracji
• Utratą funkcji motorycznych

Ototoksyczność

Cisplatyna może powodować skumulowaną ototoksyczność, szczególnie przy stosowaniu dużych dawek²¹. Audiometrię należy wykonać przed rozpoczęciem terapii, a następnie powtarzać badania audiometryczne w przypadku wystąpienia objawów słuchowych lub klinicznych zmian słuchu²². Jeżeli dojdzie do klinicznie istotnego pogorszenia słuchu, może być konieczna modyfikacja dawkowania lub przerwanie leczenia²³.

Ototoksyczność obserwowano nawet u 31% pacjentów leczonych pojedynczą dawką cisplatyny wynoszącą 50 mg/m² pc.²⁴ Objawy obejmują²⁵:

• Szumy uszne
• Utratę słuchu w zakresie wysokich częstotliwości (4000 do 8000 Hz)
• Sporadycznie zmniejszoną zdolność słyszenia tonów konwersacyjnych

Działanie ototoksyczne może być bardziej nasilone u dzieci otrzymujących cisplatynę²⁶. Utrata słuchu może być jednostronna lub obustronna i zwykle nasila się przy powtarzaniu dawek²⁷. Rzadko zgłaszano przypadki głuchoty po początkowej dawce cisplatyny²⁸.

Ototoksyczność może nasilić się po uprzednim jednoczesnym naświetlaniu czaszki i może wiązać się z maksymalnym stężeniem cisplatyny w osoczu²⁹. Nie jest jasne, czy ototoksyczność wywołana cisplatyną jest odwracalna³⁰.

Reakcje alergiczne

Podobnie jak w przypadku innych produktów leczniczych zawierających platynę, mogą wystąpić reakcje nadwrażliwości, pojawiające się najczęściej w trakcie wlewu³¹. W takich przypadkach konieczne jest natychmiastowe przerwanie wlewu oraz zastosowanie odpowiedniego leczenia objawowego. Odnotowywano występowanie reakcji krzyżowych, w niektórych przypadkach zakończonych zgonem, w związku ze stosowaniem wszystkich związków platyny³².

Monitorowanie czynności wątroby

Czynność wątroby oraz morfologia krwi muszą być kontrolowane w regularnych odstępach czasowych³³.

Działanie rakotwórcze

W rzadkich przypadkach odnotowywano u ludzi występowanie ostrej białaczki związane ze stosowaniem cisplatyny, któremu zwykle towarzyszyły inne czynniki wywołujące białaczkę³⁴. Badania przedkliniczne wykazały, że cisplatyna ma działanie rakotwórcze u myszy i szczurów³⁵.

Reakcje w miejscu wstrzyknięcia

Podczas podawania cisplatyny mogą wystąpić reakcje w miejscu wstrzyknięcia³⁶. Ze względu na możliwość wynaczynienia, zaleca się ścisłe monitorowanie miejsca wlewu pod kątem ewentualnej infiltracji tkanek podczas podawania leku³⁷. Obecnie nie jest znane swoiste leczenie reakcji wywołanych wynaczynieniem³⁸.

Wpływ na przewód pokarmowy

Nudności i wymioty związane ze stosowaniem cisplatyny mogą być intensywne i wymagać odpowiedniego leczenia przeciwwymiotnego³⁹.

Działanie immunosupresyjne/Zwiększona podatność na zakażenia

Podanie żywych lub żywych atenuowanych szczepionek pacjentom z obniżoną odpornością w wyniku chemioterapii, w tym cisplatyną, może spowodować ciężkie lub śmiertelne zakażenia⁴⁰. Dlatego należy unikać szczepienia żywymi szczepionkami u pacjentów otrzymujących cisplatynę⁴¹.

Można podawać szczepionki zabite lub inaktywowane, jednak odpowiedź immunologiczna na takie szczepionki może być osłabiona⁴². Szczepionka przeciw żółtej gorączce jest bezwzględnie przeciwwskazana ze względu na ryzyko śmiertelnej ogólnoustrojowej choroby poszczepiennej⁴³.

Ostrzeżenie dotyczące substancji pomocniczych

Cisplatinum Accord zawiera 3,5 mg sodu na ml koncentratu, co odpowiada 0,18% zalecanej przez WHO maksymalnej dobowej dawki sodu (2 g) u osób dorosłych⁴⁴. Należy również pamiętać, że cisplatynę przygotowuje się do podawania z roztworami zawierającymi sód, co należy uwzględnić przy ocenie całkowitej ilości sodu, którą otrzyma pacjent ze wszystkich źródeł⁴⁵.