Działania niepożądane
Cisplatinum Accord 1 mg/ml

Działania niepożądane leku Cisplatinum Accord

Cisplatyna (Cisplatinum Accord, 1 mg/ml, koncentrat do sporządzania roztworu do infuzji) jest lekiem przeciwnowotworowym, który charakteryzuje się szerokim spektrum działań niepożądanych. Znajomość profilu bezpieczeństwa tego leku jest kluczowa dla odpowiedniego monitorowania pacjentów i wdrażania działań zapobiegawczych i terapeutycznych. Około jednej trzeciej pacjentów po podaniu pojedynczej dawki cisplatyny doświadcza ciężkich działań toksycznych na nerki, szpik kostny i narząd słuchu. Działania te są zwykle zależne od dawki i wykazują tendencję do kumulacji.¹

Najczęstsze działania niepożądane

Do najczęściej zgłaszanych działań niepożądanych cisplatyny należą: zaburzenia hematologiczne (leukopenia, trombocytopenia i niedokrwistość), zaburzenia żołądkowo-jelitowe (jadłowstręt, nudności, wymioty i biegunka), zaburzenia narządu słuchu (uszkodzenie słuchu), zaburzenia czynności nerek (niewydolność nerek, nefrotoksyczność, hiperurykemia) oraz gorączka.²

Na szczególną uwagę zasługuje ototoksyczność cisplatyny, która może być bardziej nasilona u pacjentów pediatrycznych niż u dorosłych.³

Działania niepożądane według układów i narządów

Zaburzenia hematologiczne

Cisplatyna bardzo często wywołuje zahamowanie czynności szpiku kostnego, prowadzące do trombocytopenii, leukopenii i niedokrwistości.⁴ Odnotowano również przypadki niedokrwistości hemolitycznej z dodatnim odczynem Coombsa, choć częstość tego działania niepożądanego nie została dokładnie określona.⁵ W rzadkich przypadkach może wystąpić ostra białaczka jako późne powikłanie terapii.⁶

Zaburzenia nerkowe

Nefrotoksyczność należy do najpoważniejszych działań niepożądanych cisplatyny. Może objawiać się jako ostra niewydolność nerek, przewlekła niewydolność nerek lub zaburzenia czynności kanalików nerkowych.⁷ Objawami laboratoryjnymi zaburzenia czynności nerek mogą być: zwiększenie stężenia kreatyniny oraz azotu mocznikowego we krwi, kwasu moczowego w osoczu i (lub) zmniejszenie klirensu kreatyniny.⁸

Zaburzenia żołądkowo-jelitowe

Cisplatyna często wywołuje poważne zaburzenia żołądkowo-jelitowe, włączając nudności i wymioty, które mogą być oporne na standardowe leczenie przeciwwymiotne. Inne dolegliwości to jadłowstręt, czkawka i biegunka.⁹ Rzadziej może wystąpić zapalenie błony śluzowej jamy ustnej.¹⁰

Zaburzenia neurologiczne

W zakresie neurotoksyczności cisplatyna może powodować szereg poważnych zaburzeń, takich jak: udar mózgu (krwotoczny, niedokrwienny), utrata smaku, zapalenie tętnic mózgowych, objaw Lhermitte’a (uczucie przechodzenia prądu wzdłuż kręgosłupa przy zginaniu szyi), mielopatia oraz neuropatia autonomiczna.¹¹ Rzadziej obserwowane są drgawki, neuropatia obwodowa, leukoencefalopatia oraz zespół odwracalnej tylnej leukoencefalopatii.¹²

Zaburzenia słuchu i równowagi

Ototoksyczność jest istotnym działaniem niepożądanym, występującym niezbyt często, jednak o dużym znaczeniu klinicznym.¹³ Pacjenci mogą doświadczać szumów usznych, a w skrajnych przypadkach może dojść do całkowitej utraty słuchu.¹⁴

Inne istotne działania niepożądane

Cisplatyna może powodować również:

• Zaburzenia wzroku – niewyraźne widzenie, daltonizm nabyty, ślepota korowa, zapalenie nerwu wzrokowego, obrzęk tarczy nerwu wzrokowego i pigmentacja siatkówki¹⁵
• Zaburzenia sercowo-naczyniowe – zaburzenia rytmu serca, bradykardia (często), zawał mięśnia sercowego (rzadko), a w bardzo rzadkich przypadkach zatrzymanie czynności serca¹⁶
• Powikłania zakrzepowo-zatorowe – żylna choroba zakrzepowo-zatorowa (często), zator tętnicy płucnej, mikroangiopatia zakrzepowa (zespół hemolityczno-mocznicowy), zespół Raynauda¹⁷
• Reakcje immunologiczne – niezbyt często mogą wystąpić reakcje anafilaktoidalne, objawiające się obrzękiem twarzy, nagłym zaczerwienieniem skóry, świszczącym oddechem, skurczem oskrzeli, tachykardią i niedociśnieniem¹⁸
• Zaburzenia endokrynologiczne – zwiększona aktywność amylazy we krwi, zespół nieadekwatnego wydzielania hormonu antydiuretycznego (SIADH)¹⁹
• Zaburzenia metaboliczne – hiponatremia (bardzo często), hipomagnezemia (niezbyt często), a także odwodnienie, hipokaliemia, hipofosfatemia, hiperurykemia, hipokalcemia i tężyczka²⁰
• Powikłania infekcyjne – posocznica (często), a także inne zakażenia, które w niektórych przypadkach mogą prowadzić do zgonu pacjenta²¹

Powikłania miejscowe

Wynaczynienie cisplatyny w miejscu wkłucia może prowadzić do miejscowej toksyczności wobec tkanek miękkich, w tym zapalenia tkanki łącznej, zwłóknienia i martwicy (często), bólu (często), obrzęku (często) oraz rumienia (często).²²

Tabela działań niepożądanych cisplatyny według częstości występowania

* Powikłania związane z infekcjami w niektórych przypadkach prowadziły do śmierci pacjenta.
** Objawy obejmujące obrzęk twarzy, nagłe zaczerwienienie skóry, świszczący oddech, skurcz oskrzeli, tachykardię, niedociśnienie.
*** Zwiększenie stężenia kreatyniny oraz azotu mocznikowego we krwi, kwasu moczowego w osoczu i/lub zmniejszenie klirensu kreatyniny.
**** Miejscowa toksyczność wobec tkanek miękkich w tym zapalenie tkanki łącznej, zwłóknienia i martwica (często), ból (często), obrzęk (często), rumień (często) będące wynikiem wynaczynienia.

Znaczenie kliniczne działań niepożądanych cisplatyny

Ze względu na potencjalnie poważne działania niepożądane cisplatyny, konieczne jest dokładne monitorowanie pacjentów podczas terapii tym lekiem. Szczególną uwagę należy zwrócić na funkcję nerek, parametry hematologiczne oraz narząd słuchu. Działania nefrotoksyczne mogą być minimalizowane przez odpowiednie nawodnienie oraz diurezę wymuszaną mannitolem. Regularne oceny audiometryczne są wskazane dla wczesnego wykrywania ototoksyczności, zwłaszcza u dzieci, u których ototoksyczność może być bardziej nasilona.²³

Zgłaszanie działań niepożądanych

Po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu istotne jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych. Umożliwia to nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania produktu leczniczego. Fachowy personel medyczny powinien zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane do Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych (Al. Jerozolimskie 181C, 02-222 Warszawa, Tel.: + 48 22 49 21 301, Faks: + 48 22 49 21 309, Strona internetowa: https://smz.ezdrowie.gov.pl) lub bezpośrednio do podmiotu odpowiedzialnego.²⁴