Działania niepożądane
Bortezomib Glenmark 1 mg

Działania niepożądane bortezomibu

Bortezomib, substancja czynna leku Bortezomib Glenmark, jest inhibitorem proteasomu stosowanym w leczeniu szpiczaka mnogiego. Jak każdy lek, może powodować działania niepożądane, które zostały dokładnie przeanalizowane podczas badań klinicznych obejmujących 5476 pacjentów, z czego 3996 otrzymywało bortezomib w dawce 1,3 mg/m² powierzchni ciała. Łączna liczba pacjentów otrzymujących bortezomib w leczeniu szpiczaka mnogiego wyniosła 3974 osoby.¹

Profil bezpieczeństwa – najważniejsze działania niepożądane

Profil bezpieczeństwa bortezomibu został dokładnie scharakteryzowany w badaniach klinicznych oraz obserwacjach po wprowadzeniu leku do obrotu. Najczęściej zgłaszanymi działaniami niepożądanymi podczas terapii bortezomibem są zaburzenia ze strony układu pokarmowego (nudności, biegunka, zaparcia, wymioty), ogólne dolegliwości (zmęczenie, gorączka), zaburzenia hematologiczne (trombocytopenia, niedokrwistość, neutropenia), zaburzenia neurologiczne (obwodowa neuropatia, w tym czuciowa, ból głowy, parestezje), zmniejszenie apetytu, duszność, wysypka, półpasiec oraz ból mięśni.²

Szczególną uwagę należy zwrócić na ciężkie działania niepożądane, które zgłaszano niezbyt często podczas terapii bortezomibem. Do tych działań należą: niewydolność serca, zespół rozpadu guza, nadciśnienie płucne, zespół tylnej odwracalnej encefalopatii, ostre rozlane naciekowe choroby płuc. Rzadko raportowano neuropatię autonomiczną.³

Klasyfikacja częstości działań niepożądanych

Działania niepożądane są sklasyfikowane według częstości występowania zgodnie z następującymi kryteriami:^{1/10); często (>1/100 do 1/1 000 do 1/10 000 do <1/1 000); bardzo rzadko (4}

• Bardzo często – występują u więcej niż 1 na 10 pacjentów (>1/10)
• Często – występują u 1 do 10 na 100 pacjentów (>1/100 do <1/10)
• Niezbyt często – występują u 1 do 10 na 1000 pacjentów (>1/1000 do <1/100)
• Rzadko – występują u 1 do 10 na 10 000 pacjentów (>1/10 000 do <1/1000)
• Bardzo rzadko – występują u mniej niż 1 na 10 000 pacjentów (<1/10 000)
• Częstość nieznana – nie może być określona na podstawie dostępnych danych

Dokumentacja działań niepożądanych

Działania niepożądane wymienione w oficjalnej tabeli działań niepożądanych zostały opracowane z wykorzystaniem słownictwa MedDRA, wersja 14.1. Obejmują one zarówno działania niepożądane obserwowane podczas badań klinicznych, jak i te zgłaszane po wprowadzeniu leku do obrotu, które nie zostały stwierdzone w trakcie badań klinicznych. W klasyfikacji tych działań niepożądanych uwzględniono ich związek przyczynowy ze stosowaniem bortezomibu, który w opinii badaczy był co najmniej możliwy lub prawdopodobny.⁵

Priorytetyzacja działań niepożądanych

W ramach każdej grupy o określonej częstości występowania, działania niepożądane są przedstawione w kolejności od najcięższych do najmniej poważnych. Taka klasyfikacja pozwala klinicystom szybko zidentyfikować najistotniejsze ryzyko związane ze stosowaniem leku.⁶

Tabela działań niepożądanych bortezomibu

Poniższa tabela przedstawia zestawienie działań niepożądanych obserwowanych u pacjentów ze szpiczakiem mnogim otrzymujących bortezomib. Dane pochodzą z badań klinicznych oraz obserwacji po wprowadzeniu leku do obrotu.⁷

Niebezpieczeństwa związane z działaniami niepożądanymi bortezomibu

Zagrożenia hematologiczne

Jednym z głównych zagrożeń terapii bortezomibem są zaburzenia hematologiczne, zwłaszcza trombocytopenia, neutropenia i niedokrwistość. Występowanie tych działań niepożądanych z bardzo dużą częstością (>1/10 pacjentów) stanowi istotne ryzyko kliniczne.⁸

Trombocytopenia może prowadzić do zwiększonego ryzyka krwawień, co wymaga regularnego monitorowania morfologii krwi i potencjalnej modyfikacji dawkowania. Neutropenia zwiększa podatność pacjentów na infekcje, natomiast niedokrwistość może skutkować nasilonym zmęczeniem i pogorszeniem jakości życia.

Neurotoksyczność

Neurotoksyczność jest bardzo charakterystycznym działaniem niepożądanym bortezomibu. Obwodowa neuropatia, w tym neuropatia czuciowa, występuje bardzo często i może prowadzić do znaczącego pogorszenia jakości życia pacjentów. Objawia się ona drętwieniem, mrowieniem, bólem i osłabieniem kończyn.⁹

W rzadszych przypadkach może wystąpić neuropatia autonomiczna, która wpływa na funkcjonowanie autonomicznego układu nerwowego, powodując zaburzenia tętna, ciśnienia tętniczego, funkcji jelit czy pęcherza moczowego.¹⁰

Zagrożenia kardiologiczne i płucne

Do ciężkich działań niepożądanych zgłaszanych niezbyt często podczas terapii bortezomibem należą stany bezpośrednio zagrażające życiu, takie jak niewydolność serca i nadciśnienie płucne. Dodatkowo raportowano występowanie ostrych rozlanych naciekowych chorób płuc, które mogą prowadzić do ostrej niewydolności oddechowej.¹¹

Pacjenci z istniejącymi wcześniej chorobami układu sercowo-naczyniowego lub płucnego są szczególnie narażeni na rozwój tych powikłań i wymagają dokładnej oceny przed rozpoczęciem leczenia oraz regularnego monitorowania w trakcie terapii bortezomibem.

Zespół rozpadu guza

Zespół rozpadu guza jest potencjalnie zagrażającym życiu powikłaniem metabolicznym związanym z szybkim rozpadem komórek nowotworowych. Jest zgłaszany niezbyt często w trakcie terapii bortezomibem.¹²

Charakteryzuje się on hiperurykemią, hiperkaliemią, hiperfosfatemią i hipokalcemią, które mogą prowadzić do ostrej niewydolności nerek. Profilaktyka tego zespołu obejmuje odpowiednie nawodnienie pacjenta oraz monitorowanie parametrów biochemicznych, szczególnie u pacjentów z dużą masą guza.

Neurologiczne powikłania OUN

Niezbyt często podczas terapii bortezomibem zgłaszano zespół tylnej odwracalnej encefalopatii (PRES). Jest to rzadki zespół neurologiczny charakteryzujący się bólami głowy, zaburzeniami widzenia, drgawkami i innymi objawami neurologicznymi.¹³

Stan ten wymaga natychmiastowego przerwania leczenia bortezomibem i wdrożenia odpowiedniej diagnostyki (MRI mózgu) oraz leczenia. Zespół ten, choć potencjalnie odwracalny, może prowadzić do trwałych następstw neurologicznych, jeśli nie zostanie szybko rozpoznany i leczony.

Powikłania żołądkowe i jelitowe

Działania niepożądane ze strony przewodu pokarmowego, takie jak nudności, wymioty, biegunka i zaparcia, należą do najczęściej zgłaszanych podczas terapii bortezomibem.¹⁴

Nasilona biegunka może prowadzić do odwodnienia i zaburzeń elektrolitowych, zaś długotrwałe zaparcia mogą skutkować niedrożnością jelit. Obie te sytuacje mogą wymagać hospitalizacji i intensywnego leczenia. Istotne jest więc zapewnienie skutecznej profilaktyki i leczenia objawów ze strony przewodu pokarmowego.

Powikłania infekcyjne

Zwiększona podatność na infekcje, wynikająca z neutropenii oraz immunosupresyjnego działania bortezomibu, może prowadzić do poważnych zakażeń. Szczególnie często zgłaszanym powikłaniem infekcyjnym jest półpasiec – zakażenie wirusem Herpes zoster.¹⁵

Zakażenie to może przebiegać ciężko u pacjentów z obniżoną odpornością, prowadząc do rozsianych zmian skórnych, zajęcia narządów wewnętrznych czy powikłań neurologicznych w postaci neuralgii popółpaścowej. U pacjentów leczonych bortezomibem należy rozważyć profilaktykę przeciwwirusową.