Wpływ metoprololu na płodność, ciążę i laktację

Metoprolol należy do grupy leków beta-adrenolitycznych, których stosowanie podczas ciąży i karmienia piersią wymaga szczególnej ostrożności oraz indywidualnej oceny stosunku korzyści do ryzyka. Personel medyczny powinien dysponować kompleksową wiedzą na temat bezpieczeństwa stosowania metoprololu w kontekście płodności, ciąży i laktacji, aby móc prawidłowo poinformować pacjentkę o potencjalnych zagrożeniach i korzyściach wynikających z terapii.¹

Wpływ na ciążę

Pacjentce należy przekazać informację, że w przypadku potwierdzenia ciąży powinna natychmiast poinformować o tym lekarza. Istotne jest, by pacjentka wiedziała, że dane dotyczące stosowania metoprololu u kobiet w ciąży są ograniczone, a przeprowadzone badania kliniczne nie były odpowiednio kontrolowane. Szczególnie ważne jest poinformowanie pacjentki o braku wystarczającego doświadczenia klinicznego dotyczącego bezpieczeństwa stosowania metoprololu w pierwszym i drugim trymestrze ciąży.²

Należy przekazać pacjentce, że dostępne dane na temat stosowania metoprololu w trzecim trymestrze ciąży wskazują, że u około 100 par matka-dziecko nie zaobserwowano dotychczas szkodliwego wpływu na noworodka. Niemniej jednak, ze względu na ograniczone dane, metoprolol można podawać pacjentkom w okresie ciąży jedynie w razie bezwzględnej konieczności.³

Ryzyko dla płodu i noworodka

Pacjentce należy przekazać informacje o potencjalnych zagrożeniach związanych ze stosowaniem metoprololu w ciąży. Leki beta-adrenolityczne mogą powodować zmniejszenie perfuzji łożyska, co w konsekwencji może prowadzić do śmierci płodu oraz przedwczesnego porodu. W badaniach klinicznych zaobserwowano opóźnienie rozwoju wewnątrzmacicznego płodu po długotrwałym stosowaniu metoprololu u kobiet w ciąży z lekkim i umiarkowanym nadciśnieniem tętniczym.⁴

Dodatkowo, należy poinformować pacjentkę, że beta-adrenolityki mogą przedłużać poród oraz wywoływać bradykardię u płodu, noworodka i niemowlęcia karmionego piersią. U noworodków obserwowano również inne powikłania, takie jak:⁵

• hipoglikemia
• niedociśnienie tętnicze
• zwiększona bilirubinemia
• zmniejszona odpowiedź na niedotlenienie tkanek

Zalecenia podczas ciąży i porodu

Jeśli metoprolol jest stosowany w czasie ciąży, pacjentce należy przekazać, że powinna otrzymywać możliwie najmniejszą skuteczną dawkę leku. Należy również poinformować o konieczności rozważenia przerwania leczenia na 48 do 72 godzin przed spodziewanym terminem porodu. Jeżeli takie postępowanie nie jest możliwe, noworodka należy obserwować przez 48 do 72 godzin po urodzeniu pod kątem występowania objawów podmiotowych i przedmiotowych blokady receptorów beta-adrenergicznych, szczególnie powikłań sercowych i płucnych.⁶

Pacjentka powinna być również świadoma, że badania na zwierzętach wykazały toksyczność reprodukcyjną metoprololu.⁷

Wpływ na laktację

Lekarz powinien poinformować pacjentkę, że metoprolol przenika przez łożysko i jego stężenie w mleku matki jest około trzykrotnie większe niż w osoczu. W momencie porodu stężenie metoprololu w surowicy matki i dziecka jest porównywalne. Przy dziennej dawce wynoszącej 200 mg metoprololu, około 225 mikrogramów substancji czynnej jest uwalnianych na litr mleka matki.⁸

Badania kliniczne wskazują, że ta ilość metoprololu zwykle nie wywołuje objawów blokady receptorów beta-adrenergicznych u niemowląt. Należy jednak poinformować pacjentkę, że mimo iż ryzyko działań niepożądanych u niemowlęcia karmionego piersią jest niewielkie przy stosowaniu dawek terapeutycznych, konieczne jest uważne obserwowanie dziecka pod kątem objawów zablokowania receptorów beta-adrenergicznych.⁹

Szczególną uwagę należy zwrócić na przypadki niemowląt, które mogą charakteryzować się powolnym metabolizmem leku, gdyż w tej grupie ryzyko działań niepożądanych może być zwiększone. Pacjentka powinna wiedzieć, że bursztynianu metoprololu nie należy stosować w okresie karmienia piersią, chyba że jest to absolutnie konieczne z medycznego punktu widzenia.¹⁰

Wpływ na płodność

Pacjentce w wieku rozrodczym należy przekazać informację, że wpływ metoprololu na płodność ludzi nie został dotychczas zbadany. Dostępne są natomiast wyniki badań na zwierzętach, które wskazują, że winian metoprololu podawany w dawkach terapeutycznych może wpływać na spermatogenezę u samców szczurów. Z kolei w znacznie większych dawkach nie wykazano wpływu na odsetek zapłodnień.¹¹

Informacje dodatkowe dla lekarza

Lekarz powinien przeprowadzić szczegółowy wywiad z pacjentką w celu ustalenia stosunku korzyści do ryzyka związanego z kontynuacją lub rozpoczęciem terapii metoprololem w okresie ciąży i karmienia piersią. W przypadku konieczności stosowania leku w ciąży, należy rozważyć zastosowanie najniższej skutecznej dawki oraz wdrożyć odpowiedni monitoring stanu płodu. Pacjentka powinna zostać poinformowana o konieczności natychmiastowego zgłaszania wszelkich niepokojących objawów oraz o istotności regularnych wizyt kontrolnych.¹²

W przypadku stosowania metoprololu podczas karmienia piersią, lekarz powinien poinstrować pacjentkę o konieczności obserwacji niemowlęcia pod kątem objawów takich jak: bradykardia, zmniejszona reaktywność, hipotermia, hipoglikemia czy zaburzenia oddychania, które mogą wskazywać na działanie leku beta-adrenolitycznego.¹³