Właściwości farmakodynamiczne escytalopramu

Escytalopram należy do grupy farmakoterapeutycznej określanej jako leki przeciwdepresyjne, selektywne inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny (kod ATC: N 06 AB 10). Substancja ta stanowi podstawowy składnik aktywny produktu leczniczego Betesda w postaci kropli doustnych (20 mg/ml), gdzie występuje w formie szczawianu escytalopramu.¹

Mechanizm działania na poziomie molekularnym

Escytalopram wykazuje wysoko wybiórczy mechanizm działania, polegający na selektywnym hamowaniu wychwytu zwrotnego serotoniny (5-HT) z wysokim powinowactwem do pierwotnego miejsca wiązania na transporterze serotoninowym. Dodatkowo substancja ta wiąże się także do miejsca allosterycznego tego transportera, jednak z tysiąckrotnie mniejszym powinowactwem.²

Istotną cechą farmakodynamiczną escytalopramu jest brak lub bardzo niewielkie powinowactwo do licznych receptorów, co ogranicza potencjalne działania niepożądane. Substancja ta nie wykazuje istotnego powinowactwa do następujących receptorów:³

• serotoninergicznych 5-HT_1A i 5-HT₂ – brak działania agonistycznego lub antagonistycznego na te receptory zmniejsza ryzyko działań niepożądanych związanych z przekaźnictwem serotoninergicznym
• dopaminergicznych DA, D₁ i D₂ – minimalizując ryzyko objawów pozapiramidowych i wpływu na układ nagrody
• adrenergicznych α₁, α₂ i β – ograniczając działania niepożądane sercowo-naczyniowe oraz nie powodując sedacji czy hipotensji
• histaminowych H₁ – redukując ryzyko senności i przyrostu masy ciała
• muskarynowych cholinergicznych – minimalizując działania antycholinergiczne (suchość w ustach, zaburzenia widzenia, zaparcia)
• benzodiazepinowych – brak efektu anksjolitycznego niezależnego od działania serotoninergicznego
• opioidowych – brak wpływu na układ opioidowy

Zahamowanie wychwytu zwrotnego serotoniny (5-HT) jest uznawane za zasadniczy mechanizm działania odpowiedzialny za farmakologiczne i kliniczne efekty escytalopramu.⁴

Wpływ na parametry elektrofizjologiczne serca

W badaniach oceniających wpływ escytalopramu na parametry elektrofizjologiczne serca, przeprowadzono podwójnie zaślepione, kontrolowane placebo badanie EKG z udziałem zdrowych ochotników. Zaobserwowano dawkozależny wpływ na odstęp QTc (oceniony na podstawie korekty metodą Fridericia):⁵

• dla dawki terapeutycznej 10 mg na dobę – wydłużenie o 4,3 milisekundy (90% CI: 2,2; 6,4)
• dla dawki ponadterapeutycznej 30 mg na dobę – wydłużenie o 10,7 milisekund (90% CI: 8,6; 12,8)

Obserwacja ta ma istotne znaczenie kliniczne, szczególnie w kontekście stosowania leku u pacjentów z czynnikami ryzyka wydłużenia odstępu QT.

Skuteczność kliniczna w poszczególnych wskazaniach

Epizody ciężkiej depresji

Skuteczność escytalopramu w leczeniu epizodów ciężkiej depresji została potwierdzona w trzech z czterech krótkoterminowych (8-tygodniowych) badań klinicznych z zastosowaniem podwójnie ślepej próby, kontrolowanych placebo. Badania te wykazały istotną statystycznie przewagę escytalopramu nad placebo w redukcji objawów depresyjnych.⁶

W zakresie długotrwałej skuteczności i profilaktyki nawrotów depresji przeprowadzono badanie, w którym początkowo 274 pacjentów leczono escytalopramem w dawce 10 mg lub 20 mg na dobę w 8-tygodniowej fazie otwartej. Pacjenci, którzy zareagowali na leczenie, zostali następnie losowo przydzieleni do dwóch grup: kontynuującej leczenie escytalopramem w dotychczasowej dawce lub otrzymującej placebo, przez okres do 36 tygodni. Wyniki jednoznacznie wskazały, że u pacjentów leczonych escytalopramem czas do wystąpienia nawrotu choroby był istotnie statystycznie dłuższy w porównaniu z grupą otrzymującą placebo.⁷

Fobia społeczna

W leczeniu fobii społecznej skuteczność escytalopramu udokumentowano w trzech krótkoterminowych badaniach klinicznych trwających 12 tygodni. Dodatkowo przeprowadzono 6-miesięczne badanie dotyczące zapobiegania nawrotom u osób, które pozytywnie zareagowały na leczenie w fazie początkowej.⁸

Przeprowadzono również 24-tygodniowe badanie ustalające optymalne dawkowanie escytalopramu w fobii społecznej. Wykazano w nim skuteczność kliniczną dla trzech dawek:⁹

• 5 mg na dobę – najniższa dawka skuteczna
• 10 mg na dobę – dawka standardowa
• 20 mg na dobę – dawka maksymalna

Zaburzenie lękowe uogólnione

Skuteczność escytalopramu w leczeniu zaburzenia lękowego uogólnionego (GAD) potwierdzono w czterech badaniach z podwójnie ślepą próbą kontrolowanych placebo, gdzie wykazano przewagę dawek 10 mg i 20 mg na dobę nad placebo.¹⁰

Analiza zbiorcza wyników trzech badań o podobnym schemacie, obejmujących łącznie 840 pacjentów (421 leczonych escytalopramem i 419 otrzymujących placebo), wykazała istotne różnice w odpowiedzi na leczenie i uzyskaniu remisji:¹¹

Istotne jest, że trwały efekt terapeutyczny obserwowano już od pierwszego tygodnia leczenia, co wskazuje na relatywnie szybki początek działania escytalopramu w leczeniu GAD.¹²

Długoterminową skuteczność escytalopramu w dawce 20 mg na dobę oceniono w randomizowanym badaniu trwającym od 24 do 76 tygodni. Badanie to wykazało utrzymywanie się efektu terapeutycznego u 373 pacjentów, którzy początkowa odpowiedzieli na 12-tygodniowe otwarte leczenie wstępne.¹³

Zaburzenie obsesyjno-kompulsyjne

Skuteczność escytalopramu w terapii zaburzenia obsesyjno-kompulsyjnego (OCD) została potwierdzona w badaniach klinicznych z podwójnie ślepą próbą. Po 12 tygodniach leczenia pacjenci otrzymujący escytalopram w dawce 20 mg na dobę wykazali istotną statystycznie poprawę w porównaniu z grupą placebo, ocenianą za pomocą całkowitej punktacji w skali Yale-Brown Obsessive Compulsive Scale (Y-BOCS).¹⁴

W przedłużonej obserwacji, po 24 tygodniach leczenia, wykazano przewagę nad placebo również dla dawki 10 mg na dobę. Oznacza to, że obydwie dawki escytalopramu – 10 mg i 20 mg na dobę – są skuteczne w długoterminowym leczeniu OCD.¹⁵

Przeprowadzono również badanie oceniające zdolność escytalopramu do zapobiegania nawrotom OCD. Pacjenci, którzy wykazali odpowiednią reakcję na leczenie escytalopramem w 16-tygodniowej fazie otwartej, zostali następnie włączeni do 24-tygodniowej randomizowanej, kontrolowanej placebo fazy z podwójnie ślepą próbą. Zarówno dawka 10 mg, jak i 20 mg escytalopramu na dobę skutecznie zapobiegały nawrotom zaburzenia obsesyjno-kompulsyjnego w porównaniu z placebo.¹⁶