Działania niepożądane
Atropinum sulfuricum WZF 1 mg/ml

Działania niepożądane atropiny siarczanu

Atropina siarczan (Atropinum sulfuricum WZF) dostępna w formie roztworu do wstrzykiwań (0,5 mg/ml lub 1 mg/ml) może powodować szereg działań niepożądanych, które są zależne od wielkości zastosowanej dawki. Większość objawów niepożądanych ustępuje po zaprzestaniu podawania leku. Znajomość profilu bezpieczeństwa atropiny jest kluczowa dla prawidłowego monitorowania pacjenta w trakcie terapii.¹

Działania niepożądane po zastosowaniu względnie niedużych dawek

Nawet przy stosowaniu niskich dawek atropiny mogą wystąpić działania niepożądane, które wiążą się głównie z jej działaniem antycholinergicznym. Obejmują one następujące zaburzenia:²

Zaburzenia układu oddechowego:

• Zmniejszenie wydzielania wydzieliny oskrzelowej – może prowadzić do zagęszczenia wydzieliny zalegającej w drogach oddechowych i tworzenia się czopów oskrzelowych, które są trudne do usunięcia. Jest to szczególnie niebezpieczne u pacjentów z przewlekłymi chorobami układu oddechowego.³

Zaburzenia żołądka i jelit:

• Zmniejszenie wydzielania śliny – objaw często występujący nawet przy niskich dawkach leku⁴
• Suchość w jamie ustnej – bezpośredni skutek hamowania wydzielania śliny⁵

Zaburzenia ogólne:

• Zmniejszenie wydzielania potu – może prowadzić do zaburzeń termoregulacji⁶
• Brak wydzielania potu (anhidroza) – całkowite zahamowanie wydzielania potu, zwiększa ryzyko hipertermii⁷

Należy zwrócić uwagę, że wymienione działania niepożądane nasilają się wraz ze zwiększaniem dawki atropiny.⁸

Działania niepożądane po zastosowaniu dużych dawek

Przy stosowaniu wyższych dawek atropiny spektrum i nasilenie działań niepożądanych znacząco się rozszerza. Obejmują one:⁹

Zaburzenia układu immunologicznego:

• Anafilaksja – reakcja nadwrażliwości mogąca zagrażać życiu pacjenta¹⁰

Zaburzenia układu nerwowego:

• Omamy – zaburzenia percepcji występujące szczególnie u osób wrażliwych i przy wysokich dawkach¹¹
• Bóle głowy – często towarzyszące działaniu atropiny w większych dawkach¹²
• Zawroty głowy – mogą zwiększać ryzyko upadków, szczególnie u osób starszych¹³
• Nerwowość – niepokój psychomotoryczny wynikający z działania ośrodkowego atropiny¹⁴
• Senność – paradoksalny efekt występujący u niektórych pacjentów¹⁵
• Osłabienie – objaw ogólnego wpływu atropiny na organizm¹⁶
• Zmęczenie – może ograniczać codzienne funkcjonowanie pacjenta¹⁷
• Bezsenność – efekt pobudzający ośrodkowy układ nerwowy¹⁸
• Dezorientacja i/lub pobudzenie – szczególnie często występujące u pacjentów w podeszłym wieku¹⁹

Zaburzenia oka:

• Rozszerzenie źrenic (mydriaza) – charakterystyczny objaw działania atropiny²⁰
• Zaburzenia akomodacji oka – utrudniające widzenie z bliska²¹
• Podwyższone ciśnienie wewnątrzgałkowe – szczególnie niebezpieczne u pacjentów z jaskrą²²

Zaburzenia serca:

• Przyspieszenie czynności serca (tachykardia) – z możliwością wystąpienia trzepotania lub migotania przedsionków, rozkojarzenia przedsionkowo-komorowego i dodatkowych skurczów komorowych²³

Zaburzenia naczyniowe:

• Zaczerwienienie twarzy – wynik rozszerzenia naczyń krwionośnych skóry²⁴

Zaburzenia żołądka i jelit:

• Zaparcie – efekt hamowania perystaltyki jelit²⁵
• Zmniejszenie wydzielania żołądkowego – może wpływać na trawienie²⁶
• Utrata smaku – zaburzenie percepcji smakowej²⁷
• Nudności – mogą występować przy wyższych dawkach²⁸
• Wymioty – objaw podrażnienia ośrodka wymiotnego²⁹
• Wzdęcia – związane z zaburzeniami motoryki przewodu pokarmowego³⁰

Zaburzenia skóry i tkanki podskórnej:

• Pokrzywka i wysypka – czasami przebiegające ze złuszczaniem naskórka³¹

Zaburzenia nerek i dróg moczowych:

• Zatrzymanie moczu – szczególnie niebezpieczne u pacjentów z przerostem prostaty³²

Przypadki szczególne

Zaobserwowano przypadki ciężkiej bradykardii wywołanej hiperkaliemią, która paradoksalnie nie ustępowała po podaniu atropiny. Jest to istotna informacja kliniczna, ponieważ atropina standardowo stosowana jest w leczeniu bradykardii.³³

Tabela działań niepożądanych atropiny siarczanu

Zgłaszanie działań niepożądanych

Po wprowadzeniu leku do obrotu istotne jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych, co umożliwia nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania produktu leczniczego. Fachowy personel medyczny powinien zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych.³⁴

Dane kontaktowe do zgłaszania działań niepożądanych:

• Adres: Al. Jerozolimskie 181C, 02-222 Warszawa
• Tel.: + 48 22 49 21 301
• Faks: + 48 22 49 21 309
• Strona internetowa: https://smz.ezdrowie.gov.pl

Działania niepożądane można zgłaszać również podmiotowi odpowiedzialnemu za wprowadzenie leku do obrotu.³⁵