Ogniskowe segmentowe stwardnienie kłębuszków nerkowych
Zapobieganie i profilaktyka
Ogniskowe segmentowe stwardnienie kłębuszków nerkowych (FSGS) jest istotną przyczyną niewydolności nerek, szczególnie u dzieci z idiopatycznym zespołem nerczycowym opornym na steroidy. Profilaktyka FSGS opiera się na utrzymaniu prawidłowej masy ciała, leczeniu chorób podstawowych (np. cukrzycy, niedokrwistości sierpowatokrwinkowej) oraz regularnym monitorowaniu funkcji nerek. Wysokie ryzyko nawrotu FSGS po przeszczepieniu nerki (30-80%) znacząco obniża przeżywalność przeszczepu, zwłaszcza u pacjentów z młodym wiekiem, ciężkim białkomoczem, szybką progresją choroby czy wcześniejszą utratą przeszczepu z powodu nawrotu. Profilaktyczna plazmafereza (3-5 sesji przed i po przeszczepieniu) może istotnie obniżyć odsetek natychmiastowego nawrotu (9,4% vs 34,8%, P=0,002), jednak wyniki badań są niejednoznaczne, co utrudnia jednoznaczne rekomendacje.
- Wprowadzenie do profilaktyki ogniskowego segmentowego stwardnienia kłębuszków nerkowych
- Ogólne zasady profilaktyki FSGS
- Profilaktyka nawrotu FSGS po przeszczepieniu nerki
- Identyfikacja pacjentów wysokiego ryzyka
- Plazmaferezy w profilaktyce nawrotu FSGS
- Rituximab w profilaktyce nawrotu FSGS
- Kombinacja plazmaferezy i rituximabu
- Aktualne rekomendacje i wyzwania
- Perspektywy badawcze
- Podsumowanie
Wprowadzenie do profilaktyki ogniskowego segmentowego stwardnienia kłębuszków nerkowych
Ogniskowe segmentowe stwardnienie kłębuszków nerkowych (FSGS) jest jedną z najczęstszych chorób kłębuszkowych prowadzących do niewydolności nerek. Choroba ta charakteryzuje się bliznowaceniem kłębuszków nerkowych, czyniąc ją chorobą kłębuszkową.1 FSGS stanowi istotną przyczynę niewydolności nerek u dzieci i jest częstym rozpoznaniem patologicznym w przypadkach idiopatycznego zespołu nerczycowego, szczególnie opornego na steroidy.2 Zapobieganie FSGS jest wyzwaniem, szczególnie w niektórych formach choroby, gdzie nie zidentyfikowano jednoznacznych czynników ryzyka, a w pewnych przypadkach nie istnieją znane metody prewencji.3
Ogólne zasady profilaktyki FSGS
Choć niektóre formy FSGS nie mogą być zapobiegane, istnieją środki, które można podjąć, aby zmniejszyć ryzyko rozwoju tej choroby:45
- Utrzymanie zdrowej masy ciała – nadwaga i otyłość są istotnymi czynnikami ryzyka rozwoju FSGS46
- Leczenie chorób podstawowych, które mogą prowadzić do FSGS, takich jak cukrzyca, niedokrwistość sierpowatokrwinkowa czy choroby wirusowe76
- Regularne badania kontrolne u lekarza prowadzącego w celu monitorowania ogólnego stanu zdrowia i funkcji nerek14
- Przestrzeganie zdrowego stylu życia, w tym diety niskosolnej i niskotłuszczowej, co może poprawić zdrowie nerek i pomóc kontrolować objawy FSGS7
Wczesna interwencja w przypadku objawów sugerujących FSGS jest kluczowa dla zapobiegania powikłaniom i poprawy szans na pomyślny wynik leczenia.7
Profilaktyka nawrotu FSGS po przeszczepieniu nerki
FSGS charakteryzuje się wysokim ryzykiem nawrotu po przeszczepieniu nerki, co stanowi poważne powikłanie i istotny czynnik ryzyka niewydolności przeszczepu.89 Częstość nawrotów FSGS po przeszczepieniu nerki wynosi 30-80%, co znacząco zmniejsza przeżywalność przeszczepu.10 Pacjenci, którzy utracili wcześniejsze przeszczepy z powodu nawrotu, są szczególnie narażeni na ponowny nawrót w kolejnych przeszczepach.11
Identyfikacja pacjentów wysokiego ryzyka
Zidentyfikowanie pacjentów z wysokim ryzykiem nawrotu jest kluczowe dla wdrożenia odpowiednich strategii profilaktycznych. Do czynników ryzyka nawrotu FSGS należą:21213
- Młody wiek pacjenta
- Ciężki białkomocz przed przeszczepieniem
- Szybka progresja pierwotnego FSGS do schyłkowej niewydolności nerek
- Utrata poprzednich przeszczepów z powodu nawrotu FSGS
- Początkowa odpowiedź na leczenie w pierwotnym FSGS
Plazmaferezy w profilaktyce nawrotu FSGS
Zastosowanie plazmaferezy (PP) w profilaktyce nawrotu FSGS opiera się na hipotezie obecności krążących czynników, które mogą być usunięte w celu zapobiegania chorobie.12 Profilaktyczne zastosowanie plazmaferezy przed transplantacją wykazuje obiecujące wyniki:914
- W grupie otrzymującej leczenie profilaktyczne przed przeszczepieniem odsetek natychmiastowego pooperacyjnego nawrotu był znacząco niższy (9,4%) w porównaniu z grupą bez leczenia (34,8%; P=0,002)9
- Po skorygowaniu możliwych czynników zakłócających, leczenie przed przeszczepieniem (vs. brak leczenia; OR=0,17, CI 0,05-0,54; P=0,003) zidentyfikowano jako istotny czynnik związany z nawrotem FSGS9
Protokół profilaktyczny obejmuje zazwyczaj:1516
- 3-5 sesji plazmaferezy przed przeszczepieniem w przypadku przeszczepów od żywych dawców
- Wykonanie plazmaferezy dzień po przeszczepieniu w przypadku przeszczepów od dawców zmarłych
- 3-5 sesji plazmaferezy po przeszczepieniu
Warto zauważyć, że choć niektóre badania sugerują potencjalną skuteczność profilaktycznych plazmaferezy w okresie okołooperacyjnym, inne wskazują na brak wyraźnych korzyści z tego podejścia.17 Prowadzi to do niepewności co do rutynowego stosowania profilaktycznej plazmaferezy w zapobieganiu nawrotowi FSGS.17
Rituximab w profilaktyce nawrotu FSGS
Rituximab jest obiecującą, nowatorską terapią w zapobieganiu nawrotowi FSGS, chorobie o ograniczonych opcjach terapeutycznych i braku konsensusu co do wytycznych profilaktyki lub leczenia.10 Zastosowanie rituximabu jako strategii zapobiegawczej opiera się na dwóch retrospektywnych badaniach:18
- Fornoni i wsp. badali 27 pacjentów po przeszczepieniu nerki z wysokim ryzykiem nawrotu FSGS i wykazali, że zastosowanie rituximabu w okresie okołooperacyjnym (375 mg/m² w ciągu 24 godzin po przeszczepieniu nerki) wiązało się z niższą częstością białkomoczu po przeszczepieniu i stabilizacją GFR w 12-miesięcznej obserwacji.18
- Pojedyncza dawka przedtransplantacyjna rituximabu jest czasami stosowana wraz ze standardowymi protokołami immunosupresyjnymi.15
Rituximab może być również skuteczny w leczeniu nawracającego FSGS u dorosłych, zwłaszcza w przypadkach zależnych od glikokortykoidów/nawracających. Badania wykazały, że:19
- Częstość nawrotów u pacjentów z SDNS/FRNS (steroidozależny/często nawracający zespół nerczycowy) była znacznie zmniejszona po zastosowaniu rituximabu
- Dawka glikokortykoidów/leków immunosupresyjnych mogła być wycofana lub zmniejszona
- Meta-analiza z 2021 roku wykazała wskaźnik całkowitej remisji 43% u dorosłych z FSGS leczonych rituximabem i wskaźnik nawrotów 29,8%
Jednak w przypadku pacjentów z klinicznymi objawami steroidoopornego zespołu nerczycowego (SRNS), zwłaszcza tych z opornością na leki immunosupresyjne, efekt pozostaje słaby.20
Kombinacja plazmaferezy i rituximabu
Niektóre badania oceniały skuteczność kombinacji plazmaferezy i rituximabu w zapobieganiu nawrotom FSGS po przeszczepieniu nerki. Metaanaliza wykazała jednak, że ogólnie stosowanie rituximabu z plazmaferezą lub bez niej, albo samej plazmaferezy, nie wiąże się z niższym ryzykiem nawrotu FSGS po przeszczepieniu nerki.8
W przypadku dzieci z wysokim ryzykiem nawrotu, takich jak te z historią nawrotu w poprzednim przeszczepie, rozważa się strategie zapobiegawcze, takie jak przedtransplantacyjna plazmafereza (3-5 sesji przed przeszczepieniem, a następnie 3-5 sesji bezpośrednio po przeszczepieniu) lub sesje immunoadsorpcji, czasami w połączeniu z immunosupresją.15
Aktualne rekomendacje i wyzwania
Obecnie dostępne dane dotyczące zapobiegania i leczenia nawracającego FSGS pochodzą głównie z małych serii przypadków charakteryzujących się znaczną niespójnością protokołów badań.21 Dostępne dowody są niewystarczające, aby zalecić konkretne strategie interwencji w celu zapobiegania nawrotowi FSGS, takie jak jednostronna/dwustronna nefrektomia nerki własnej, profilaktyczna plazmafereza, specyficzna immunomodulacyjna terapia indukcyjna lub wybór dawcy.21
Jedynym wyjątkiem, popartym słabą rekomendacją grupy CERTAIN, jest stosowanie profilaktycznej plazmaferezy/immunoadsorpcji u dzieci, które już doświadczyły wcześniejszej utraty przeszczepu z powodu nawrotu FSGS.17
Wszystkie wspomniane badania zalecają jednak ścisły nadzór z wczesnym rozpoczęciem plazmaferezy/immunoadsorpcji w przypadku jawnego nawrotu FSGS.17 Zaleca się dokładne monitorowanie i szybkie leczenie nawrotu FSGS, ze szczególnym uwzględnieniem wczesnego okresu po przeszczepieniu.1722
Perspektywy badawcze
Istnieje potrzeba przeprowadzenia większych i kontrolowanych badań w celu wyjaśnienia skuteczności środków zapobiegawczych w nawrotowym FSGS, szczególnie u pacjentów z wysokim ryzykiem nawrotu.23 Pilnie potrzebne są prospektywne, kontrolowane badania w celu zbadania roli strategii zapobiegawczych w zapobieganiu nawrotom FSGS u osób z bardzo wysokim ryzykiem.23
Aktualnie trwają badania kliniczne, które mogą przynieść nowe informacje na temat profilaktyki FSGS. Jednym z nich jest randomizowane badanie kontrolowane dotyczące profilaktycznego stosowania rituximabu w celu zapobiegania nawrotowi FSGS po przeszczepieniu nerki (PRI-VENT FSGS).10
Większe i bardziej rygorystyczne badania, zwłaszcza randomizowane badania kontrolowane z udziałem pacjentów pediatrycznych z wielu ośrodków, są niezbędne do walidacji i udoskonalenia obecnych podejść do profilaktyki FSGS.24
Podsumowanie
Profilaktyka ogniskowego segmentowego stwardnienia kłębuszków nerkowych (FSGS) obejmuje zarówno ogólne strategie zmniejszania ryzyka, jak i specyficzne interwencje mające na celu zapobieganie nawrotom po przeszczepieniu nerki. Ogólne środki zapobiegawcze koncentrują się na utrzymaniu zdrowej masy ciała, leczeniu chorób podstawowych i regularnych badaniach kontrolnych. W przypadku pacjentów po przeszczepieniu nerki z wysokim ryzykiem nawrotu FSGS, profilaktyczne stosowanie plazmaferezy przed przeszczepieniem może zmniejszyć ryzyko nawrotu, choć dowody są niejednoznaczne. Rituximab, sam lub w połączeniu z plazmaferezą, jest obiecującą terapią, ale jego skuteczność wymaga dalszej oceny w większych, kontrolowanych badaniach. Aktualne rekomendacje podkreślają znaczenie ścisłego monitorowania i szybkiego leczenia nawrotu FSGS, zwłaszcza we wczesnym okresie po przeszczepieniu.231722
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.