Ogniskowe segmentowe stwardnienie kłębuszków nerkowych
Epidemiologia
Ogniskowe segmentowe stwardnienie kłębuszków nerkowych (FSGS) jest istotną przyczyną zespołu nerczycowego i końcowego stadium niewydolności nerek (ESRD), odpowiadając za około 40% przypadków u dorosłych i 20% u dzieci. Epidemiologia FSGS wskazuje na rosnącą zachorowalność, z roczną standaryzowaną częstością występowania pierwotnego FSGS wynoszącą 1,7 na 100 000 pacjento-lat (2010-2021), a łączna częstość (pierwotna i wtórna) sięga 9,6 na 100 000 pacjento-lat. Choroba występuje częściej u mężczyzn (1,5-2 razy) oraz u osób rasy czarnej, u których zachorowalność wynosi 24 na milion, w porównaniu do 5 na milion u rasy białej. Występuje głównie w wieku 18-45 lat, a u pacjentów afroamerykańskich mediana wieku rozwoju ESRD to 40-49 lat. FSGS jest najczęstszą przyczyną ESRD wynikającą z pierwotnej choroby kłębuszków nerkowych w USA, gdzie roczny wskaźnik ESRD z powodu FSGS wynosi 7 na milion ogólnej populacji, 20 na milion u osób czarnoskórych i 5 na milion u białych.
- Epidemiologia ogniskowego segmentowego stwardnienia kłębuszków nerkowych (FSGS)
- Częstotliwość występowania FSGS na świecie
- Epidemiologia FSGS w populacji weteranów USA
- Różnice etniczne i rasowe w występowaniu FSGS
- Różnice płciowe w występowaniu FSGS
- Rozkłady wiekowe zachorowalności na FSGS
- Trendy czasowe w epidemiologii FSGS
- Rozpowszechnienie geograficzne FSGS
- Nadzór i monitoring ogniskowego segmentowego stwardnienia kłębuszków nerkowych
Epidemiologia ogniskowego segmentowego stwardnienia kłębuszków nerkowych (FSGS)
Ogniskowe segmentowe stwardnienie kłębuszków nerkowych (FSGS) jest jedną z głównych przyczyn zespołu nerczycowego, odpowiadającą za około 40% przypadków u dorosłych i 20% u dzieci. FSGS stanowi wiodącą przyczynę końcowego stadium niewydolności nerek (ESRD) spośród pierwotnych chorób kłębuszków nerkowych i odpowiada za około 2-4% wszystkich przypadków ESRD w Stanach Zjednoczonych.123
Częstotliwość występowania FSGS na świecie
Częstość występowania FSGS wydaje się wzrastać na całym świecie, chociaż dokładne określenie zachorowalności i chorobowości pozostaje wyzwaniem ze względu na geograficzne różnice w dostępie do biopsji nerki. Międzynarodowy przegląd literatury wskazuje, że roczna zachorowalność na FSGS waha się od 0,2 do 1,8 przypadków na 100 000 mieszkańców.12
Badanie populacyjne przeprowadzone w południowo-zachodnich Stanach Zjednoczonych przeanalizowało 2501 biopsji nerek u dorosłych wykonanych w latach 2000-2011. W ciągu 12 lat badania FSGS było najczęstszym rozpoznaniem (39% biopsji), z rosnącą częstością występowania (z 1,6 do 5,3 pacjentów na milion).3
W najnowszym badaniu z 2023 roku standaryzowana częstość występowania pierwotnego FSGS wynosiła 1,7 przypadku na 100 000 pacjento-lat w okresie 2010-2021, z roczną standaryzowaną częstością wahającą się od 1,3 do 2,4 przypadków na 100 000 pacjento-lat.4
Natomiast średnia standaryzowana częstość występowania wszystkich pacjentów z rozpoznaniem FSGS (pierwotnego i wtórnego) wynosiła 9,6 na 100 000 pacjento-lat w tym samym okresie, a standaryzowana roczna częstość wahała się od 6,8 (rok 2020) do 11,1 (rok 2015) na 100 000 pacjento-lat.5
Epidemiologia FSGS w populacji weteranów USA
Badanie przeprowadzone w populacji weteranów USA wykazało, że średnia roczna zachorowalność i chorobowość FSGS w latach 2000-2020 wynosiły odpowiednio 19,6 i 164,7 na milion weteranów. Zachorowalność zaczęła się od 41,1 w 2000 roku, ale z czasem spadała, osiągając minimum 9,6 w 2020 roku.67
Różnice etniczne i rasowe w występowaniu FSGS
FSGS występuje zdecydowanie częściej u osób rasy czarnej. Roczna zachorowalność wynosi 5 przypadków na milion u osób rasy białej w porównaniu do 24 przypadków na milion w populacji czarnoskórej. FSGS jest 3-7 razy częstsze u młodych czarnoskórych mężczyzn niż u ich białych odpowiedników.12
Różnice te częściowo wyjaśnia się wariantami dwóch ważnych białek funkcji podocytów; niewłókienkowy łańcuch ciężki miozynowy-9 i apolipoproteina Apol1 występują u około 60% pacjentów afroamerykańskich w porównaniu z 5% u białych.2
W badaniu przeprowadzonym w latach 2010-2021 zaobserwowano również wyższą częstość występowania pierwotnego FSGS wśród populacji azjatyckiej/wysp Pacyfiku w porównaniu z populacją latynoską i białą. Średnia zachorowalność wynosząca 2,7 (na 100 000 pacjento-lat) wśród populacji azjatyckiej/wysp Pacyfiku była drugą najwyższą po populacji czarnoskórej (3,2 na 100 000).5
Różnice płciowe w występowaniu FSGS
FSGS występuje częściej u mężczyzn niż u kobiet, przy czym mężczyźni są dotknięci chorobą około 1,5-2 razy częściej niż kobiety.18 Według analiz z 2022 roku, FSGS zostało zdiagnozowane u około 60% mężczyzn i 48% kobiet w siedmiu głównych rynkach (7MM), co wskazuje na wyższą chorobowość FSGS wśród mężczyzn.9
W przypadku FSGS związanego z HIV proporcja ta jest jeszcze bardziej wyraźna – większość pacjentów to młodzi czarnoskórzy mężczyźni (średni wiek 33 lata; stosunek mężczyzn do kobiet 10:1).10
Rozkłady wiekowe zachorowalności na FSGS
Chociaż FSGS może wystąpić w każdym wieku, zazwyczaj jest obserwowane u osób w wieku 18-45 lat. W jednym z badań najwyższy odsetek przypadków FSGS odnotowano w grupie wiekowej 18-64 lat w siedmiu głównych rynkach (7MM), z szacowaną liczbą 124 tysięcy przypadków, podczas gdy najmniej przypadków było w grupie wiekowej 0-17 lat (18 tysięcy przypadków).29
Mediana wieku niezwiązanego z HIV FSGS prowadzącego do ESRD wynosi 40-49 lat u czarnoskórych dorosłych i 70-79 lat u białych i azjatyckich dorosłych.8
Trendy czasowe w epidemiologii FSGS
Częstość występowania FSGS, w stosunku do innych rozpoznań chorób kłębuszków nerkowych, wydaje się wzrastać na całym świecie. W badaniu Kitiyakara i wsp. z 2004 roku zaobserwowano dwudziestoletni trend wzrostu ESRD przypisywanego FSGS w Stanach Zjednoczonych.3
Roczna częstość występowania ESRD przypisywana pierwotnemu FSGS wzrosła 11-krotnie (z 0,2% do 2,3%) w latach 1980-2000. U pacjentów rasy czarnej i białej w Stanach Zjednoczonych idiopatyczne FSGS jest obecnie najczęstszą przyczyną ESRD wynikającą z pierwotnej choroby kłębuszków nerkowych.10
Intrygującym ostatnim zjawiskiem jest wyraźny wzrost częstości występowania FSGS zarówno u dzieci, jak i dorosłych. Obserwacje z dwóch ośrodków metropolitalnych sugerują, że FSGS wykryto w 2,5-4% biopsji nerek natywnych w latach 70., ale w 12-18,7% w bieżącej dekadzie, co czyni FSGS najczęstszą diagnozą opartą na biopsjach nerek natywnych.11
Rozpowszechnienie geograficzne FSGS
Australia odnotowała jedną z najwyższych zachorowalności na FSGS na świecie, co przypisuje się zwiększonemu rozpoznawaniu choroby dzięki liberalnej polityce biopsji nerek.2 W badaniu epidemiologicznym przeprowadzonym w ośrodku nefrologicznym w Wielkiej Brytanii wskaźnik zachorowalności oparty na populacji objętej opieką wynoszącej 1,55 miliona mieszkańców wynosił 2,81/milion/rok.12
W Japonii badanie wykazało, że FSGS stanowi 3,4-4,5% całkowitej liczby biopsji nerek. Grupa badawcza ds. postępującej choroby nerek z Ministerstwa Zdrowia, Pracy i Opieki Społecznej Japonii podała, że roczna liczba biopsji nerki natywnej w Japonii szacowana jest na 18 000 do 21 000. W związku z tym wnioskowano, że około 800 pacjentów rocznie jest diagnozowanych z FSGS przez biopsję w tym kraju.13
Nadzór i monitoring ogniskowego segmentowego stwardnienia kłębuszków nerkowych
Rejestry kliniczne i bazy danych FSGS
Dane epidemiologiczne dotyczące FSGS są zbierane w różnych systemach nadzoru i rejestrach. W Stanach Zjednoczonych kluczowym źródłem informacji jest United States Renal Data System (USRDS), który dokumentuje pacjentów z ESRD, w tym tych, których schyłkowa niewydolność nerek jest spowodowana przez FSGS.1114
Dane opublikowane przez USRDS pokazują dramatyczny wzrost zachorowalności na ESRD spowodowanej przez FSGS, szczególnie w ciągu ostatniej dekady w populacji afroamerykańskiej. Udokumentowane FSGS odpowiada za ponad 7000 pacjentów obecnie otrzymujących terapię ESRD w Stanach Zjednoczonych.11
W Stanach Zjednoczonych roczny wskaźnik przypadków ESRD spowodowanych przez FSGS wynosi 7 na milion dla ogólnej populacji, 20 na milion dla osób czarnoskórych i 5 na milion dla osób białych.14
W populacji pediatrycznej największym rejestrem jest North American Pediatric Renal Transplant Cooperative Study (NAPRTCS), który zbiera dane nie tylko o pacjentach po przeszczepie, ale także o pacjentach dializowanych i z przewlekłą chorobą nerek (CKD). Według danych NAPRTCS, prawie 60% dzieci z rozpoznaniem FSGS postępuje do dializy lub przeszczepu w ciągu 24 miesięcy od włączenia do rejestru.15
Wyzwania w nadzorze nad FSGS
Oszacowanie zachorowalności i chorobowości FSGS u dzieci jest utrudnione przez fakt, że większość dzieci z zespołem nerczycowym (NS), w przeciwieństwie do większości dorosłych, nie jest rutynowo poddawana biopsji nerki. Raporty kliniczne często stawiają przypuszczalne rozpoznanie zespołu nerczycowego o minimalnych zmianach (MCNS) na podstawie odpowiedzi na steroidy.15
Istnieją wyraźne różnice w częstości występowania FSGS na całym świecie. Międzynarodowe badanie wykazało, że FSGS stanowi 19,1% pierwotnej choroby kłębuszków nerkowych w Ameryce Północnej, 14,9% w Europie, 6,9% w Azji i 15,8% w Ameryce Łacińskiej.13
Do wyzwań w prowadzeniu nadzoru nad FSGS należy również odróżnienie pierwotnego FSGS od wtórnego. W japońskim rejestrze J-RBR przypadki wtórne stanowiły 16,2% wszystkich pacjentów z FSGS, a wyniki badań wykazały, że etiologie u tych pacjentów różniły się w zależności od grupy wiekowej; odpowiednio 10,8%, 17,4% i 16,0% w grupie pediatrycznej, dorosłej i starszej.16
Postępy diagnostyczne wpływające na nadzór
Klasyfikacja pacjenta z FSGS opiera się na integracji wyników z wywiadu klinicznego, badań laboratoryjnych, biopsji nerki, a u niektórych pacjentów również badań genetycznych. Identyfikacja etiologii FSGS kieruje wyborem terapii i dostarcza informacji prognostycznych.17
Zmiana Histopatologiczna FSGS może być klasyfikowana na pierwotną, wtórną, genetyczną i nieokreśloną, wykorzystując podejście kliniczno-patologiczne. Ten krok klasyfikacyjny ma kluczowe znaczenie dla określenia odpowiedniej terapii; identyfikacja zmiany FSGS wyłącznie w mikroskopie świetlnym nigdy nie jest wystarczająca do podejmowania decyzji terapeutycznych.18
Postęp w zakresie zrozumienia FSGS jest znaczny, ale istotne kwestie pozostają nierozwiązane, w tym tożsamość czynnika osoczowego, który jest uważany za odpowiedzialny za pierwotne FSGS, wartość rutynowego wdrażania badań genetycznych oraz identyfikacja skuteczniejszych i mniej toksycznych interwencji terapeutycznych dla FSGS.17
Obciążenie kliniczne i ekonomiczne FSGS
FSGS jest związane ze znacznym obciążeniem klinicznym i ekonomicznym dla pacjentów i systemów opieki zdrowotnej. Choroba zmniejsza jakość życia i nakłada obciążenie związane z wykorzystaniem zasobów i obciążeniem ekonomicznym pacjentów.7
Gdy pacjenci postępują do niewydolności nerek, wymagają dializy przez lata i mogą kwalifikować się do przeszczepu nerki, co nakłada znaczne obciążenie kliniczne i zasobowe na pacjentów i systemy opieki zdrowotnej.7
Według raportu z 2020 roku, wielkość rynku FSGS w siedmiu głównych rynkach wynosiła 286,4 miliona USD w 2017 roku. Stany Zjednoczone odpowiadają za największą wielkość rynku FSGS w porównaniu do UE5 (Wielka Brytania, Niemcy, Włochy, Francja i Hiszpania) i Japonii.19
Rokowanie i wskaźniki prognostyczne
Rokowanie w FSGS jest ogólnie niekorzystne. Spontaniczne remisje występują u 10% pacjentów. Niewydolność nerek występuje u około połowy pacjentów w ciągu 8 lat; u niektórych, szczególnie tych ze znacznym włóknieniem śródmiąższowo-cewkowym, niewydolność nerek występuje znacznie szybciej pomimo leczenia.20
FSGS może nawracać po przeszczepie nerki; białkomocz czasami powraca w ciągu kilku godzin od przeszczepu. Spośród pacjentów, których przeszczep był spowodowany niewydolnością nerek wywołaną przez FSGS, do 40% traci przeszczep z powodu nawracającego FSGS w ciągu 5 lat.20
W badaniu epidemiologicznym przeprowadzonym w brytyjskim ośrodku nefrologicznym całkowita 5-letnia śmiertelność wynosiła 10,3%, a 5-letnia progresja do terapii nerkozastępczej wystąpiła u 17,2% pacjentów. Całkowita remisja została zaobserwowana u 49,4% pacjentów.21
W populacji weteranów USA badanie wykazało, że FSGS wiąże się ze znacznym obciążeniem klinicznym i ekonomicznym. Potrzebne są lepsze metody leczenia FSGS, aby spowolnić progresję choroby nerek, poprawić wyniki pacjentów i zmniejszyć obciążenie.622
Wyzwania terapeutyczne i potrzeby w zakresie nadzoru
Obecnie nie ma leku na FSGS i nie ma leczenia specjalnie zatwierdzonego dla FSGS w Stanach Zjednoczonych, które skutecznie zapobiegałoby lub opóźniało progresję do niewydolności nerek. Zrozumienie aktualnej epidemiologii, charakterystyki pacjentów, wykorzystania leczenia oraz obciążeń klinicznych i ekonomicznych związanych z FSGS ma kluczowe znaczenie.7
Mimo dostępnych metod leczenia, zarządzanie FSGS pozostaje wyzwaniem ze względu na złożone przyczyny choroby i gęstą patogenezę.19
Badania wskazują, że redukcja białkomoczu do progów remisji i częściowej remisji może znacząco poprawić wyniki. Osiągnięcie tego celu koreluje z wydłużonym przeżyciem nerek. Znacznie wydłużone przeżycie obserwowano u pacjentów z FSGS, którzy osiągnęli 1,5 g/g i 40% spadek PCR. Zmniejszenie białkomoczu z wyjściowego zakresu nerczycowego do 1,5 g/g korelowało z 13-letnim wydłużeniem mediany przeżycia w porównaniu z pacjentami, którzy nie osiągnęli tego progu.23
Badania nad epidemiologią FSGS podkreślają potrzebę ulepszonych opcji leczenia FSGS, które opóźniają lub zapobiegają progresji do niewydolności nerek, a także minimalizują obciążenia związane z wykorzystaniem zasobów opieki zdrowotnej i kosztami dla pacjentów i systemów opieki zdrowotnej.22
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.