pierwotna niedoczynność jajników
Wskazanie

Pierwotna niedoczynność jajników (POI, ang. Primary Ovarian Insufficiency) to zaburzenie endokrynologiczne charakteryzujące się przedwczesnym wyczerpaniem funkcji jajników u kobiet przed 40. rokiem życia. Objawia się brakiem miesiączki (amenorrhea), podwyższonym poziomem gonadotropin (FSH > 25 IU/L) oraz obniżonym stężeniem estrogenów. Szacuje się, że dotyka 1-2% kobiet poniżej 40. roku życia.

Etiologia POI jest złożona i obejmuje czynniki genetyczne (np. zespół Turnera, zespół łamliwego chromosomu X), autoimmunologiczne (często współwystępujące z chorobą Hashimoto, cukrzycą typu 1), jatrogenne (po chemioterapii, radioterapii), infekcyjne (po przebytym zapaleniu jajników) oraz idiopatyczne, które stanowią nawet 50-90% przypadków. Diagnostyka obejmuje oznaczenie poziomu hormonów, badania obrazowe oraz często diagnostykę genetyczną.

W leczeniu POI stosuje się hormonalną terapię zastępczą (HTZ), która jest kluczowa dla zapobiegania wczesnej osteoporozie, problemom sercowo-naczyniowym oraz poprawy jakości życia. W Polsce dostępne są preparaty zawierające estrogeny i progesteron, takie jak: Femoston, Klimonorm, Estrofem plus Luteina, Divigel z Luteiną, Oesclim z Luteiną, czy systemy transdermalne jak Estraderm MX czy Systen. Wybór preparatu powinien być indywidualnie dostosowany do pacjentki.

Największym wyzwaniem w leczeniu POI jest kwestia płodności, ponieważ kobiety z tym schorzeniem doświadczają przedwczesnej utraty rezerwy jajnikowej. Około 5-10% pacjentek z POI może spontanicznie zajść w ciążę, jednak większość wymaga technik wspomaganego rozrodu. W przypadkach zaawansowanych, jedyną opcją może być zapłodnienie in vitro z wykorzystaniem komórek jajowych dawczyni. Istotnym problemem jest również psychologiczny aspekt diagnozy, często wymagający specjalistycznego wsparcia.

W kompleksowym podejściu do pacjentek z POI ważne jest również monitorowanie gęstości mineralnej kości (badanie densytometryczne), kontrola lipidogramu oraz funkcji tarczycy. Suplementacja wapnia i witaminy D, odpowiednia dieta bogata w fitoestrogeny oraz regularna aktywność fizyczna stanowią ważne elementy uzupełniające farmakoterapię. Pacjentki powinny pozostawać pod stałą opieką endokrynologa lub ginekologa-endokrynologa.