Przeciwwskazania stosowania
Sodu diwodorofosforan

Przeciwwskazania stosowania sodu diwodorofosforanu

Sodu diwodorofosforan jest substancją czynną występującą w różnych produktach leczniczych, w tym w czopkach (Lecicarbon), roztworach doodbytniczych (Enema) oraz w zestawach do żywienia pozajelitowego (Nutriflex Lipid peri). Ze względu na specyfikę działania tej substancji oraz jej potencjalny wpływ na gospodarkę wodno-elektrolitową organizmu, istnieją określone przeciwwskazania do jej stosowania, które należy uwzględnić w praktyce klinicznej.¹

Przeciwwskazania związane z funkcją przewodu pokarmowego

Stosowanie preparatów zawierających sodu diwodorofosforan jest przeciwwskazane w przypadku niedrożności jelit. Ten stan wymaga natychmiastowej interwencji medycznej i stosowanie środków przeczyszczających, w tym preparatów fosforanowych, może prowadzić do pogorszenia stanu pacjenta.^{2 3}

Inne stany patologiczne przewodu pokarmowego stanowiące przeciwwskazania to:⁴

• Zarośnięcie odbytu – anatomiczna przeszkoda uniemożliwiająca aplikację doodbytniczą
• Wrzodziejące zapalenie jelita grubego – stan zapalny błony śluzowej jelita grubego z tworzeniem się owrzodzeń
• Krwawienie z jelita grubego – niezależnie od przyczyny
• Choroby okolicy odbytu i odbytnicy – wszystkie schorzenia, w których istnieje ryzyko nadmiernego wchłaniania składników leku

^{5 6}

Szczególną uwagę należy zwrócić na toksyczne rozszerzenie okrężnicy (patologiczne rozszerzenie końca jelita grubego z różnych przyczyn), przy którym produkt zawierający sodu diwodorofosforan można stosować tylko po uzyskaniu wyraźnej zgody lekarza prowadzącego.⁷

Do przeciwwskazań należą również objawy potencjalnie związane z patologią przewodu pokarmowego, takie jak:⁸

• Bóle brzucha – mogące wskazywać na zapalenie wyrostka robaczkowego lub inne ostre schorzenia jamy brzusznej
• Nudności i wymioty – mogące być objawem niedrożności lub innych poważnych schorzeń
• Zapalenie lub objawy zapalenia wyrostka robaczkowego – stosowanie środków przeczyszczających może maskować objawy i utrudniać diagnozę

⁹

Przeciwwskazania związane z układem krążenia i nerek

Ze względu na wpływ fosforanów na gospodarkę wodno-elektrolitową, preparaty zawierające sodu diwodorofosforan są przeciwwskazane w następujących przypadkach:¹⁰

• Choroby serca – preparaty fosforanowe mogą zaburzać równowagę elektrolitową, co jest szczególnie niebezpieczne u pacjentów z chorobami serca
• Nadciśnienie tętnicze – ze względu na zawartość sodu, który może nasilać retencję wody i podwyższać ciśnienie tętnicze
• Choroby nerek – fosforany są wydalane głównie przez nerki, więc ich dysfunkcja może prowadzić do kumulacji fosforanów w organizmie
• Stwierdzona niewydolność serca – szczególnie w przypadku stosowania preparatów do żywienia pozajelitowego

^{11 12}

W kontekście żywienia pozajelitowego zawierającego sodu diwodorofosforan, dodatkowe przeciwwskazania obejmują:¹³

• Nieustabilizowany stan krążenia z zagrożeniem życia (stany zapaści i wstrząsu)
• Stany przewodnienia
• Zaburzenia gospodarki elektrolitowej i wodnej
• Ostry obrzęk płuc
• Niewyrównana niewydolność krążenia

¹⁴

Zaburzenia elektrolitowe i metaboliczne

Szczególnie istotne przeciwwskazania do stosowania preparatów z sodu diwodorofosforanem w kontekście zaburzeń metabolicznych to:¹⁵

• Hiperkaliemia – podwyższone stężenie potasu w surowicy krwi
• Hiponatremia – obniżone stężenie sodu w surowicy krwi
• Kwasica – zaburzenie równowagi kwasowo-zasadowej organizmu w kierunku nadmiaru kwasów
• Niestabilny metabolizm – np. ciężki zespół pourazowy, nieustabilizowana cukrzyca, śpiączka niewiadomego pochodzenia
• Hiperglikemia nie odpowiadająca na dawki insuliny do 6 jednostek insuliny/godzinę

¹⁶

Zaburzenia funkcji wątroby

Wśród przeciwwskazań do stosowania preparatów zawierających sodu diwodorofosforan w kontekście funkcji wątroby wymienia się:¹⁷

• Cholestaza wewnątrzwątrobowa – zastój żółci w wątrobie spowodowany przeszkodą w odpływie żółci wewnątrz wątroby
• Ciężka niewydolność wątroby – stan głębokiego upośledzenia funkcji wątroby

¹⁸

Przeciwwskazania związane z układem krzepnięcia

W przypadku żywienia pozajelitowego zawierającego sodu diwodorofosforan, dodatkowe przeciwwskazania dotyczą zaburzeń krzepnięcia:¹⁹

• Nasilenie skaz krwotocznych
• Ostre fazy zawału serca i udaru
• Ostre stany zakrzepowo-zatorowe
• Zatorowość tłuszczowa

²⁰

Nadwrażliwość na składniki preparatu

Nadwrażliwość na substancje czynne lub pomocnicze stanowi bezwzględne przeciwwskazanie do stosowania preparatów zawierających sodu diwodorofosforan. W zależności od postaci leku, przeciwwskazania dotyczą nadwrażliwości na:^{21 22 23}

• Substancje czynne preparatu – w tym sodu diwodorofosforan
• Substancje pomocnicze – specyficzne dla danego preparatu
• Soję lub orzeszki ziemne (w przypadku Lecicarbon, który zawiera (3-sn-fosfatydylo)cholinę, czyli olej sojowy i lecytyny)
• Białko jaja kurzego, soję lub olej arachidowy (w przypadku preparatów do żywienia pozajelitowego)

^{24 25 26}

Przeciwwskazania dotyczące zaburzenia metabolizmu

W kontekście preparatów do żywienia pozajelitowego zawierających sodu diwodorofosforan, istotne są przeciwwskazania związane z zaburzeniami metabolizmu:²⁷

• Zaburzenia metabolizmu aminokwasów – wrodzone lub nabyte nieprawidłowości w procesach przemiany aminokwasów
• Zaburzenia metabolizmu tłuszczów – dysfunkcje w procesach przemiany lipidów
• Niewystarczająca podaż tlenu dla komórek organizmu

²⁸

Przeciwwskazania związane z wiekiem pacjenta

Istnieją również ograniczenia wiekowe dotyczące stosowania preparatów zawierających sodu diwodorofosforan:^{29 30}

• Dzieci w wieku do 3 lat – w przypadku preparatu Enema
• Noworodki, niemowlęta i dzieci poniżej 2 roku życia – w przypadku preparatu Nutriflex Lipid peri

^{31 32}

Stan nawodnienia organizmu

Odwodnienie stanowi istotne przeciwwskazanie do stosowania preparatów z sodu diwodorofosforanem ze względu na ryzyko pogłębienia zaburzeń elektrolitowych i hemodynamicznych.³³

Szczególnie ważne jest uwzględnienie stanu nawodnienia pacjenta przed zastosowaniem preparatów fosforanowych, gdyż mogą one nasilać utratę płynów i elektrolitów poprzez działanie przeczyszczające, pogłębiając istniejące odwodnienie.³⁴

Ciężka niewydolność nerek

Ciężka niewydolność nerek stanowi przeciwwskazanie do stosowania preparatów zawierających sodu diwodorofosforan, szczególnie w kontekście żywienia pozajelitowego. Wynika to z ryzyka kumulacji fosforanów w organizmie i rozwoju hiperfosfatemii, która może prowadzić do poważnych zaburzeń metabolicznych i mineralnych.³⁵

U pacjentów z ciężką niewydolnością nerek zaburzona jest zdolność wydalania fosforanów, co może prowadzić do szeregu powikłań, w tym do wtórnej hipokalcemii, zwiększonego ryzyka kalcyfikacji tkanek miękkich oraz zaburzeń gospodarki wapniowo-fosforanowej.³⁶