Działania niepożądane
Sodu diwodorofosforan

Działania niepożądane sodu diwodorofosforanu

Sodu diwodorofosforan jest substancją czynną stosowaną w kilku typach preparatów medycznych, między innymi w roztworach doodbytniczych (Enema), czopkach (Lecicarbon) czy preparatach do żywienia pozajelitowego (Nutriflex Lipid peri). Ze względu na różne drogi podania i postaci farmaceutyczne, profil działań niepożądanych może się różnić, jednak istnieją pewne wspólne zagrożenia związane z tą substancją, szczególnie dotyczące zaburzeń metabolicznych i elektrolitowych.¹

Zaburzenia elektrolitowe i metaboliczne

Najpoważniejsze działania niepożądane związane z sodu diwodorofosforanem dotyczą zaburzeń w gospodarce wodno-elektrolitowej. Szczególną uwagę należy zwrócić na ryzyko wystąpienia hiperfosfatemii, która może być konsekwencją nadmiernego wchłaniania fosforanów zawartych w preparacie. Zaburzeniom tym niekiedy towarzyszy hipokaliemia oraz kwasica metaboliczna, co stanowi poważne zagrożenie dla homeostazy organizmu.²

W przypadku stosowania preparatów zawierających sodu diwodorofosforan obserwuje się również przemijającą hipokalcemię i hipernatremię, które mogą prowadzić do odwodnienia. Warto jednak zaznaczyć, że niektóre preparaty, jak Enema, mają obniżoną zawartość fosforanów, co zmniejsza ryzyko wystąpienia zaburzeń elektrolitowych. Ponadto, w przypadku sporadycznego stosowania tych preparatów, ewentualne zaburzenia gospodarki wodno-elektrolitowej mają zazwyczaj charakter przejściowy.³

Zaburzenia żołądka i jelit

Preparaty zawierające sodu diwodorofosforan, szczególnie podawane doodbytniczo lub doustnie, mogą powodować dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego. Pacjenci mogą zgłaszać nudności, wymioty, bóle brzucha, wzdęcia oraz biegunkę. Należy zwrócić uwagę, że częste stosowanie tych preparatów może prowadzić do zaburzeń czynności jelita grubego.⁴

Zaburzenia ogólne i stany w miejscu podania

W przypadku preparatów podawanych doodbytniczo, jak Enema, mogą wystąpić miejscowe podrażnienia błony śluzowej odbytu, a także dreszcze, pęcherze, kłucie, świąd odbytu oraz ból.⁵ W przypadku czopków Lecicarbon, wprowadzenie preparatu może bardzo rzadko powodować lekkie uczucie pieczenia, które zwykle szybko ustępuje.⁶

W przypadku preparatów do żywienia pozajelitowego zawierających sodu diwodorofosforan, jak Nutriflex Lipid peri, mogą wystąpić objawy we wczesnym etapie podawania takie jak: niewielki wzrost temperatury, zaczerwienienie twarzy, uczucie zimna, dreszcze, utrata apetytu, nudności, wymioty, zaburzenia oddychania, ból głowy, ból pleców, kości, klatki piersiowej oraz okolicy lędźwiowej. Obserwowano również spadek lub wzrost ciśnienia krwi.⁷

Zaburzenia układu immunologicznego

W przypadku stosowania preparatów zawierających sodu diwodorofosforan, mogą wystąpić reakcje nadwrażliwości, takie jak pokrzywka i świąd.⁸ W preparacie Nutriflex Lipid peri, zawierającym tę substancję, również zgłaszano reakcje nadwrażliwości, w tym reakcje anafilaktyczne i wykwity skórne.⁹ Natomiast w przypadku czopków Lecicarbon, reakcje alergiczne są rzadkie i zwykle związane z innym składnikiem – lecytyną sojową.¹⁰

Powikłania przy stosowaniu w żywieniu pozajelitowym

W przypadku preparatów do żywienia pozajelitowego zawierających sodu diwodorofosforan (Nutriflex Lipid peri), należy zwrócić uwagę na możliwość wystąpienia syndromu przeciążenia. Może on pojawić się niezależnie od wielkości dawki, także po zmianie dawkowania, w powiązaniu z wcześniejszymi zaburzeniami lub uwarunkowaniami genetycznymi pacjenta.¹¹

Syndrom ten charakteryzuje się następującymi objawami: powiększenie wątroby z żółtaczką lub bez, powiększenie śledziony, stłuszczenie organów, patologiczne parametry czynności wątroby, anemia, leukopenia, trombocytopenia, skłonność do krwawień i krwotoków, zaburzenia czynników krzepnięcia krwi, gorączka, hiperlipidemia, ból głowy, ból żołądka oraz zmęczenie.¹²

Mogą również wystąpić reakcje takie jak zaczerwienienie twarzy lub zsinienie skóry, spowodowane obniżeniem zawartości tlenu we krwi. W przypadku wystąpienia podrażnienia ściany żyły, zapalenia żyły lub zakrzepowego zapalenia żyły, należy rozważyć zmianę miejsca wkłucia zestawu do infuzji.¹³

Zestawienie działań niepożądanych sodu diwodorofosforanu

Szczególne zagrożenia związane z działaniami niepożądanymi

Zaburzenia czynności jelita grubego

Częste stosowanie preparatów zawierających sodu diwodorofosforan, szczególnie tych podawanych doodbytniczo, może prowadzić do zaburzeń czynności jelita grubego. Może to skutkować uzależnieniem od leków przeczyszczających i upośledzeniem naturalnych mechanizmów wypróżniania.¹⁴

Zaburzenia gospodarki elektrolitowej

Szczególnie istotnym zagrożeniem związanym ze stosowaniem sodu diwodorofosforanu są zaburzenia gospodarki elektrolitowej. Hiperfosfatemia, hipokaliemia oraz kwasica metaboliczna wymagają monitorowania, zwłaszcza u pacjentów z zaburzeniami czynności nerek, gdyż mogą prowadzić do poważnych powikłań.¹⁵

Ryzyko przy stosowaniu w żywieniu pozajelitowym

W przypadku preparatów do żywienia pozajelitowego, takich jak Nutriflex Lipid peri, konieczna jest szczególna uwaga na możliwość wystąpienia syndromu przeciążenia oraz podrażnienia ściany żyły. W razie wystąpienia tego typu objawów należy niezwłocznie odpowiednio zmodyfikować leczenie.¹⁶

Postępowanie przy wystąpieniu działań niepożądanych

W przypadku wystąpienia działań niepożądanych podczas stosowania preparatów zawierających sodu diwodorofosforan, szczególnie tych podawanych jako infuzja, należy przerwać podawanie leku lub zmniejszyć dawkę. Jeśli objawy są poważne, konieczne może być wdrożenie odpowiedniego leczenia objawowego.¹⁷

Należy pamiętać o konieczności zgłaszania podejrzewanych działań niepożądanych po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu, co umożliwia nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania produktu leczniczego.^{18 19}