Przeciwwskazania stosowania
Rytonawir

Przeciwwskazania stosowania rytonawiru: podstawowe informacje

Rytonawir to substancja czynna szeroko stosowana w leczeniu zakażeń HIV. Występuje w produktach leczniczych jako samodzielna substancja (np. Ritonavir Accord, Ritonavir Aurovitas) lub w połączeniu z innymi lekami przeciwretrowirusowymi (np. Lopinavir + Ritonavir Accord). Należy zachować szczególną ostrożność przy jego przepisywaniu ze względu na liczne i istotne klinicznie przeciwwskazania.¹²

Mechanizm działania rytonawiru w kontekście przeciwwskazań

Rytonawir jest silnym inhibitorem procesów biotransformacji przebiegających z udziałem izoenzymów CYP3A i CYP2D6 cytochromu P450, co zostało potwierdzone w badaniach in vitro i in vivo. Ta właściwość rytonawiru jest kluczowa dla zrozumienia większości przeciwwskazań do jego stosowania.³⁴

Podstawowe przeciwwskazania do stosowania rytonawiru

Nadwrażliwość na substancję czynną lub substancje pomocnicze

Nadwrażliwość na rytonawir lub którąkolwiek substancję pomocniczą zawartą w preparacie stanowi bezwzględne przeciwwskazanie do stosowania tej substancji. Informacja ta dotyczy wszystkich preparatów zawierających rytonawir.⁵⁶

Niewydolność wątroby

Rytonawiru nie należy stosować jako środka nasilającego właściwości farmakokinetyczne lub leku przeciwretrowirusowego u pacjentów z niewyrównaną chorobą wątroby. W przypadku Lopinavir + Ritonavir Accord, przeciwwskazanie to określono jako ciężką niewydolność wątroby.⁷⁸

Przeciwwskazane interakcje lekowe z rytonawirem

Modulujące enzymy działanie rytonawiru może zależeć od dawki. W związku z tym, niektóre przeciwwskazania mogą dotyczyć sytuacji, gdy rytonawir stosowany jest jako lek przeciwretrowirusowy (w większych dawkach), ale nie dotyczą sytuacji, gdy rytonawir stosowany jest jako lek wzmacniający właściwości farmakokinetyczne innych leków (w mniejszych dawkach).⁹

Leki działające na układ sercowo-naczyniowy

Przeciwwskazane jest stosowanie rytonawiru jednocześnie z następującymi lekami działającymi na układ sercowo-naczyniowy:

• Antagoniści receptorów adrenergicznych alfa-1 (alfuzosyna) – zwiększone stężenie alfuzosyny może prowadzić do ciężkiego niedociśnienia tętniczego¹⁰
• Leki przeciwdławicowe (ranolazyna) – zwiększone stężenie ranolazyny może zwiększyć ryzyko ciężkich i/lub zagrażających życiu reakcji¹¹
• Leki przeciwarytmiczne (amiodaron, dronedaron, beprydyl, enkainid, flekainid, propafenon, chinidyna) – zwiększone stężenia tych leków zwiększają ryzyko arytmii i innych ciężkich działań niepożądanych¹²¹³

Leki przeciwnowotworowe

Rytonawir nie powinien być stosowany równocześnie z następującymi lekami przeciwnowotworowymi:

• Wenetoklaks – zwiększone stężenie wenetoklaksu zwiększa ryzyko zespołu rozpadu guza, szczególnie w momencie rozpoczynania podawania dawki i podczas fazy stopniowego zwiększania dawki¹⁴
• Neratynib – zwiększone stężenia neratynibu mogą zwiększyć ryzyko ciężkich i/lub zagrażających życiu działań niepożądanych, w tym hepatotoksyczności¹⁵

Leki przeciwinfekcyjne

Jednoczesne stosowanie rytonawiru jest przeciwwskazane z następującymi lekami przeciwinfekcyjnymi:

• Kwas fusydowy – zwiększenie stężenia kwasu fusydowego i rytonawiru w osoczu. W zakażeniach dermatologicznych jednoczesne podawanie kwasu fusydowego z rytonawirem jest przeciwwskazane¹⁶
• Worykonazol – przeciwwskazane jest jednoczesne podawanie rytonawiru (w dawce 400 mg dwa razy na dobę i większej) z worykonazolem ze względu na zmniejszenie stężenia worykonazolu w osoczu i możliwość braku jego działania¹⁷
• Ryfabutyna – przeciwwskazane jest jednoczesne podawanie rytonawiru (w dawce 500 mg dwa razy na dobę) jako leku przeciwretrowirusowego z ryfabutyną ze względu na zwiększenie stężenia ryfabutyny w surowicy i ryzyko działań niepożądanych, w tym zapalenia błony naczyniowej oka¹⁸

Leki przeciwpsychotyczne i neuroleptyki

Rytonawir nie powinien być stosowany jednocześnie z następującymi lekami:

• Lurazydon – zwiększone stężenie lurazydonu może zwiększyć ryzyko ciężkich i/lub zagrażających życiu reakcji¹⁹
• Pimozyd – zwiększenie stężenia pimozydu zwiększa ryzyko ciężkich zaburzeń hematologicznych lub innych ciężkich działań niepożądanych²⁰
• Kwetiapina – zwiększone stężenia kwetiapiny mogą prowadzić do śpiączki²¹
• Klozapina – zwiększenie stężeń klozapiny zwiększa ryzyko ciężkich zaburzeń hematologicznych lub innych ciężkich działań niepożądanych²²

Leki przeciwalergiczne

Przeciwwskazane jest stosowanie rytonawiru z następującymi lekami przeciwhistaminowymi:

• Astemizol i terfenadyna – zwiększenie stężeń tych leków w osoczu prowadzi do zwiększenia ryzyka ciężkich arytmii²³

Leki ergotaminowe

Rytonawir nie powinien być stosowany z alkaloidami sporyszu:

• Dihydroergotamina, ergonowina, ergotamina, metyloergonowina – zwiększenie stężeń pochodnych sporyszu prowadzi do ostrego zatrucia sporyszem, w tym skurczu naczyń krwionośnych i niedokrwienia²⁴

Leki prokinetyczne

Przeciwwskazane jest stosowanie rytonawiru z następującymi lekami:

• Cyzapryd – zwiększenie stężenia cyzaprydu zwiększa ryzyko ciężkich arytmii²⁵

Leki obniżające poziom lipidów

Rytonawir jest przeciwwskazany w połączeniu z:

• Inhibitorami reduktazy HMG-CoA (lowastatyna, symwastatyna) – zwiększenie stężeń tych leków zwiększa ryzyko miopatii, w tym rabdomiolizy²⁶
• Inhibitorem mikrosomalnego białka transportującego triglicerydy (MTTP) (lomitapid) – zwiększone stężenia lomitapidu w osoczu²⁷

Inhibitory fosfodiesterazy typu 5 (PDE5)

Rytonawir nie powinien być stosowany jednocześnie z:

• Awanafilem – zwiększone stężenia awanafilu w osoczu²⁸
• Syldenafilem – przeciwwskazany wyłącznie wtedy, gdy jest stosowany w leczeniu nadciśnienia płucnego. Zwiększenie stężenia syldenafilu zwiększa ryzyko działań niepożądanych, w tym obniżenia ciśnienia tętniczego i omdlenia²⁹
• Wardenafilem – zwiększone stężenia wardenafilu w osoczu³⁰

Leki sedatywne i nasenne

Przeciwwskazane jest stosowanie rytonawiru z następującymi lekami uspokajającymi i nasennymi:

• Klorazepat, diazepam, estazolam, flurazepam, midazolam podawany doustnie i triazolam – zwiększenie stężeń tych leków zwiększa ryzyko bardzo silnego działania uspokajającego i hamującego czynność oddechową³¹

Leki przeciwbólowe

Rytonawir nie powinien być stosowany z następującymi lekami przeciwbólowymi:

• Petydyna, piroksykam, propoksyfen – zwiększenie stężeń norpetydyny, piroksykamu i propoksyfenu zwiększa ryzyko ciężkiej niewydolności oddechowej lub zaburzeń hematologicznych³²

Leki przeciwdnawe

Przeciwwskazane jest stosowanie rytonawiru z:

• Kolchicyną – możliwość wystąpienia ciężkich i/lub zagrażających życiu działań niepożądanych u pacjentów z zaburzeniami czynności nerek i/lub wątroby³³

Leki ziołowe

Rytonawir nie powinien być stosowany z:

• Preparatami zawierającymi ziele dziurawca (Hypericum perforatum) – ryzyko zmniejszenia stężenia rytonawiru w osoczu i osłabienia jego działania klinicznego³⁴

Szczególne grupy pacjentów, u których stosowanie rytonawiru wymaga ostrożności

Pacjenci z chorobą wątroby

Rytonawir jest metabolizowany głównie w wątrobie i wydalany przede wszystkim przez wątrobę. W przypadku pacjentów z niewyrównaną chorobą wątroby stosowanie rytonawiru jest przeciwwskazane.³⁵³⁶

Pacjenci z chorobą nerek

Szczególną ostrożność należy zachować przy stosowaniu rytonawiru u pacjentów z zaburzeniami czynności nerek, zwłaszcza gdy stosowany jest jednocześnie z kolchicyną, gdyż może to prowadzić do ciężkich i/lub zagrażających życiu działań niepożądanych.³⁷

Podsumowanie kluczowych przeciwwskazań stosowania rytonawiru

Rytonawir jest lekiem o dużym potencjale interakcji lekowych wynikającym z jego silnego wpływu na enzymy cytochromu P450. W praktyce klinicznej oznacza to konieczność dokładnego zapoznania się z listą przeciwwskazań przed przepisaniem rytonawiru oraz weryfikację wszystkich jednocześnie stosowanych przez pacjenta leków.³⁸

Stosowanie rytonawiru w połączeniu z wieloma lekami może prowadzić do zwiększenia ich stężenia w osoczu i nasilenia działań niepożądanych, które mogą być ciężkie lub zagrażające życiu. W przypadku niektórych przeciwwskazanych kombinacji lekowych, ryzyko dotyczy głównie stosowania rytonawiru w większych dawkach jako leku przeciwretrowirusowego, natomiast w mniejszych dawkach jako środka nasilającego właściwości farmakokinetyczne innych leków, ryzyko to może być mniejsze.³⁹