Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie
Rytonawir

Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie stosowania rytonawiru

Rytonawir został poddany szczegółowym badaniom przedklinicznym, które dostarczyły istotnych informacji na temat bezpieczeństwa stosowania tej substancji. Badania te obejmowały ocenę toksyczności po wielokrotnym podaniu, wpływu na rozwój płodu, potencjału mutagennego oraz rakotwórczego. Zebrane dane pozwalają na wnikliwą analizę profilu bezpieczeństwa substancji przed jej zastosowaniem klinicznym.¹

Toksyczność po wielokrotnym podaniu

Badania toksyczności po podaniu dawek wielokrotnych przeprowadzone na zwierzętach umożliwiły precyzyjne określenie narządów docelowych dla rytonawiru. Główne narządy, na które substancja wykazywała wpływ to: wątroba, siatkówka, tarczyca i nerki.^{2 3}

Wpływ na wątrobę

Zmiany w wątrobie obserwowane podczas badań miały złożony charakter i obejmowały komórki wątrobowe, drogi żółciowe oraz układ fagocytarny. Zmianom tym towarzyszyło zwiększenie aktywności enzymów wątrobowych, co wskazuje na wpływ substancji na funkcjonowanie tego narządu.^{4 5}

W badaniach prowadzonych z kombinacją lopinawir/rytonawir, obserwowano zmiany w wątrobie manifestujące się obrzękiem komórek z ogniskowym zwyrodnieniem. Warto podkreślić, że stopień narażenia powodującego te zmiany był porównywalny z narażeniem występującym klinicznie u człowieka lub nawet mniejszy, przy czym dawki podawane zwierzętom były ponad 6-krotnie większe od zalecanej dawki klinicznej.⁶

Wpływ na siatkówkę

W badaniach przedklinicznych stwierdzono przerost nabłonka barwnikowego siatkówki (ang. retinal pigment epithelium, RPE) oraz zwyrodnienie siatkówki we wszystkich badaniach z zastosowaniem rytonawiru u gryzoni, natomiast zmiany te nie występowały u psów. Wyniki badań ultrastrukturalnych sugerują, że obserwowane zmiany w siatkówce mogą być wtórne do fosfolipidozy.^{7 8}

Co istotne z klinicznego punktu widzenia, badania prowadzone u ludzi nie dostarczyły dowodów na występowanie wywołanych przez rytonawir zmian narządu wzroku.^{9 10}

Wpływ na tarczycę

W badaniach na zwierzętach zaobserwowano zmiany w tarczycy. U szczurów otrzymujących lopinawir z rytonawirem zmniejszenie stężenia tyroksyny w surowicy powodowało zwiększenie uwalniania TSH, co w rezultacie prowadziło do przerostu komórek pęcherzykowych tarczycy.¹¹

Istotnym spostrzeżeniem jest to, że wszystkie zmiany dotyczące tarczycy ustępowały po zaprzestaniu podawania rytonawiru.^{12 13} Wyniki badań klinicznych u ludzi nie wykazały klinicznie istotnych zmian w badaniach czynności tarczycy, co wskazuje na różnice międzygatunkowe w odpowiedzi na lek.^{14 15}

Wpływ na nerki

U szczurów zaobserwowano zmiany w nerkach, które obejmowały zwyrodnienie kanalików nerkowych, przewlekłe zapalenie i białkomocz. Uważa się jednak, że zmiany te można przypisać samoistnej chorobie swoistej dla gatunku szczurów.^{16 17}

W badaniach z kombinacją lopinawir/rytonawir tylko u myszy narażenie na dawki co najmniej 2-krotnie większe od stosowanych u ludzi powodowało niewielkie zwyrodnienie kanalików nerkowych, podczas gdy nie stwierdzono takich zmian u szczurów i psów.¹⁸

Co ważne z perspektywy klinicznej, w badaniach u ludzi nie zaobserwowano istotnych klinicznie nieprawidłowości dotyczących nerek.^{19 20}

Wpływ na inne narządy i układy

W badaniach toksyczności lopinawiru z rytonawirem u gryzoni i psów stwierdzono również wpływ na śledzionę i krążące we krwi obwodowej krwinki czerwone. Zaobserwowano powiększenie śledziony z histiocytozą u szczurów, natomiast zmian tych nie stwierdzono u innych gatunków.²¹

U szczurów obserwowano również anizocytozę i poikilocytozę z ujemnym odczynem Coombsa, czego nie stwierdzono u myszy ani psów.²²

Dodatkowo, stężenie cholesterolu w surowicy było zwiększone u gryzoni, ale nie u psów, a stężenie triglicerydów było zwiększone tylko u myszy.²³

Wpływ na serce

W badaniach in vitro największe badane stężenia lopinawiru z rytonawirem powodowały 30% hamowanie sklonowanych ludzkich kanałów potasowych wyizolowanych z mięśnia sercowego (HERG). Stężenia te odpowiadały 7-krotnej wartości całkowitego stężenia lopinawiru i 15-krotnej wartości maksymalnego stężenia wolnego lopinawiru w osoczu u ludzi po podaniu maksymalnej zalecanej dawki leczniczej.²⁴

Jednakże lopinawir z rytonawirem w podobnym stężeniu nie powodował spowolnienia repolaryzacji włókien Purkinjego w sercu psa, a w mniejszym stężeniu nie powodował istotnego hamowania przepływu jonów potasowych (HERG).²⁵

Badania dystrybucji leku w tkankach szczurów nie wskazały na istotną retencję substancji czynnej w mięśniu sercowym. Po 72 godzinach wartość AUC w mięśniu sercowym wynosiła około 50% wartości AUC mierzonej w osoczu. Na tej podstawie można przypuszczać, że stężenie lopinawiru w mięśniu sercowym nie będzie istotnie większe od stężenia w osoczu.²⁶

U psów w badaniu elektrokardiograficznym obserwowano wyraźny załamek U związany z wydłużeniem odstępu PR i bradykardią. Uznano, że przyczyną są zaburzenia elektrolitowe. Znaczenie kliniczne tych obserwacji nieklinicznych nie jest znane, jednak nie można wykluczyć możliwego wpływu tego produktu leczniczego na serce u ludzi.²⁷

Toksyczny wpływ na rozwój potomstwa

Badania przedkliniczne wykazały toksyczny wpływ rytonawiru na rozwój potomstwa u badanych gatunków zwierząt. Obserwowany u szczurów toksyczny wpływ obejmował:^{28 29}

• Obumieranie zarodków
• Zmniejszenie masy ciała płodów
• Opóźnienia w kostnieniu
• Zmiany trzewne, w tym opóźnione zstąpienie jąder

^{30 31}

Należy podkreślić, że wymienione efekty obserwowano głównie wtedy, gdy podawano dawki toksyczne dla matek.^{32 33}

Podobne obserwacje poczyniono w badaniach na królikach, gdzie toksyczny wpływ na rozwój potomstwa obejmował:^{34 35}

• Obumieranie zarodków
• Zmniejszenie wielkości miotu
• Zmniejszenie masy ciała płodów

^{36 37}

Również w tym przypadku, efekty te występowały po podaniu dawek toksycznych dla matek.^{38 39}

W badaniach kombinacji lopinawiru z rytonawirem u szczurów stwierdzono, że podawanie dawek toksycznych dla samic powodowało działania toksyczne na zarodek i płód (utrata ciąży, zmniejszona zdolność do życia płodów, zmniejszona masa ciała płodów, zwiększona częstość zmian kośćca) oraz działanie toksyczne na rozwój po urodzeniu (zmniejszenie przeżywalności młodych). Ogólnoustrojowe narażenie na lopinawir z rytonawirem podawane w dawkach toksycznych dla matki, wpływających na rozwój zarodka i płodu, było mniejsze niż podczas stosowania dawek leczniczych u ludzi.⁴⁰

Potencjał mutagenny

Przeprowadzone badania nie wykazały, aby rytonawir miał działanie mutagenne lub uszkadzające chromosomy. Ocena potencjału mutagennego została przeprowadzona w szeregu testów in vitro i in vivo, takich jak:^{41 42}

• Test bakteryjnej odwrotnej mutacji Amesa na Salmonella typhimurium i Escherichia coli
• Test na komórkach mysiego chłoniaka
• Test mikrojądrowy w komórkach u myszy
• Testy aberracji chromosomalnych na limfocytach ludzkich

^{43 44}

Podobnie, w badaniach kombinacji lopinawiru z rytonawirem wykazano brak działania mutagennego i brak uszkadzania chromosomów w licznych testach in vitro i in vivo.⁴⁵

Potencjał rakotwórczy

Długotrwałe badania rakotwórczości rytonawiru prowadzone na myszach i szczurach ujawniły potencjalne działanie rakotwórcze swoiste dla tych gatunków, które jednak uznaje się za nieistotne dla ludzi.^{46 47}

W przypadku kombinacji lopinawiru z rytonawirem, długotrwałe badania rakotwórczości na myszach wykazały niegenotoksyczną, mitogenną indukcję guzów wątroby, co również uznaje się za zjawisko o niewielkim znaczeniu dla zagrożeń u człowieka. W badaniu na szczurach nie wykazano działania rakotwórczego.⁴⁸