Interakcje
Rysperydon

Interakcje substancji z innymi produktami leczniczymi i inne rodzaje interakcji

Rysperydon, jako lek przeciwpsychotyczny, wchodzi w liczne interakcje z innymi substancjami leczniczymi, które mogą mieć istotne znaczenie kliniczne. Interakcje te wynikają zarówno z mechanizmów farmakodynamicznych, jak i farmakokinetycznych, co wpływa na skuteczność terapii oraz profil bezpieczeństwa leku.^{1 2}

Interakcje farmakodynamiczne

Interakcje farmakodynamiczne rysperydonu obejmują mechanizmy związane z addytywnym lub antagonistycznym wpływem na układy neuroprzekaźnictwa w ośrodkowym układzie nerwowym oraz na inne układy organizmu.³

Leki wydłużające odstęp QT

Podobnie jak w przypadku innych leków przeciwpsychotycznych, zalecana jest szczególna ostrożność podczas przepisywania rysperydonu jednocześnie z lekami wydłużającymi odstęp QT. Do leków tych należą:⁴

• Leki przeciwarytmiczne (np. chinidyna, dyzopiramid, prokainamid, propafenon, amiodaron, sotalol)
• Trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne (np. amitryptylina)
• Czteropierścieniowe leki przeciwdepresyjne (np. maprotylina)
• Niektóre leki przeciwhistaminowe
• Inne leki przeciwpsychotyczne
• Niektóre leki przeciwmalaryczne (np. chinina i meflochina)
• Leki powodujące zaburzenia równowagi elektrolitowej (hipokaliemia, hipomagnezemia)
• Leki powodujące bradykardię
• Leki hamujące metabolizm wątrobowy rysperydonu⁵

Leki działające ośrodkowo i alkohol

Rysperydon należy stosować z ostrożnością w skojarzeniu z innymi substancjami działającymi ośrodkowo – w szczególności produktami zawierającymi alkohol, opioidy, leki przeciwhistaminowe oraz benzodiazepiny – ze względu na zwiększone ryzyko sedacji.^{6 7}

Interakcje z alkoholem

Jednoczesne stosowanie rysperydonu z alkoholem wymaga szczególnej ostrożności ze względu na wzmożone ryzyko sedacji. Alkohol może nasilać działanie uspokajające i hamujące ośrodkowy układ nerwowy, co może prowadzić do:^{8 9}

• Nasilonej sedacji i senności
• Zaburzeń koordynacji ruchowej
• Zaburzeń funkcji poznawczych
• Zwiększonego ryzyka upadków, szczególnie u osób starszych
• Potencjalnego pogłębienia objawów pozapiramidowych
• Możliwego wystąpienia zaburzeń oddychania

Pacjenci powinni być poinformowani o konieczności unikania spożywania alkoholu w trakcie stosowania rysperydonu, a lekarze powinni uwzględnić ryzyko niezadeklarowanego spożycia alkoholu przy ocenie stanu klinicznego pacjenta.¹⁰

Lewodopa i agoniści dopaminy

Rysperydon może antagonizować działanie lewodopy i innych agonistów dopaminergicznych. Jeśli to skojarzenie wydaje się konieczne, szczególnie w schyłkowej fazie choroby Parkinsona, należy zastosować najmniejsze skuteczne dawki obu leków.^{11 12}

Leki działające hipotensyjnie

Po wprowadzeniu rysperydonu do obrotu obserwowano istotne klinicznie niedociśnienie po zastosowaniu rysperydonu w skojarzeniu z lekami przeciwnadciśnieniowymi.^{13 14}

Leki psychostymulujące

Jednoczesne stosowanie leków psychostymulujących (np. metylofenidatu) z rysperydonem może prowadzić do wystąpienia objawów pozapiramidowych po zmianie dawkowania jednego lub obu leków.^{15 16}

Paliperydon

Jednoczesne stosowanie doustne rysperydonu z paliperydonem nie jest zalecane, ponieważ paliperydon jest aktywnym metabolitem rysperydonu i zastosowanie ich w skojarzeniu może prowadzić do dodatkowego narażenia na czynną frakcję przeciwpsychotyczną.^{17 18}

Interakcje farmakokinetyczne

Pokarm nie wpływa na wchłanianie rysperydonu.¹⁹

Rysperydon jest metabolizowany głównie z udziałem CYP2D6 i w mniejszym stopniu CYP3A4. Zarówno rysperydon, jak i jego czynny metabolit 9-hydroksyrysperydon są substratami glikoproteiny P (P-gp). Substancje modyfikujące aktywność CYP2D6 lub substancje silnie hamujące lub indukujące aktywność CYP3A4 i (lub) P-gp, mogą wpływać na farmakokinetykę czynnej frakcji przeciwpsychotycznej rysperydonu.^{20 21}

Silne inhibitory CYP2D6

Jednoczesne stosowanie rysperydonu z silnym inhibitorem CYP2D6 może prowadzić do zwiększenia w osoczu stężenia rysperydonu, a w mniejszym stopniu czynnej frakcji przeciwpsychotycznej. Większe dawki silnego inhibitora CYP2D6 mogą zwiększać stężenie czynnej frakcji przeciwpsychotycznej rysperydonu (np. paroksetyna). Oczekuje się, że inne inhibitory CYP2D6, takie jak chinidyna, mogą podobnie wpływać na stężenie rysperydonu.^{22 23}

Należy ponownie ocenić dawkowanie rysperydonu podczas rozpoczynania lub kończenia jednoczesnego podawania paroksetyny, chinidyny czy innego silnego inhibitora CYP2D6, szczególnie w większych dawkach.^{24 25}

Inhibitory CYP3A4 i/lub P-gp

Jednoczesne podawanie rysperydonu z silnym inhibitorem CYP3A4 i (lub) P-gp może znacząco zwiększyć stężenie czynnej frakcji przeciwpsychotycznej rysperydonu w osoczu. Należy ponownie ocenić dawkowanie rysperydonu podczas rozpoczynania lub kończenia jednoczesnego podawania itrakonazolu lub innego silnego inhibitora CYP3A4 i (lub) P-gp.^{26 27}

Induktory CYP3A4 i/lub P-gp

Jednoczesne podawanie rysperydonu z silnym induktorem CYP3A4 i (lub) P-gp może zmniejszyć stężenie czynnej frakcji przeciwpsychotycznej rysperydonu w osoczu. Należy ponownie ocenić dawkowanie rysperydonu podczas rozpoczynania lub kończenia jednoczesnego podawania karbamazepiny czy innego silnego induktora CYP3A4 i (lub) P-gp.^{28 29}

Induktory CYP3A4 wykazują maksymalne działanie w zależności od czasu – ich maksymalne działanie może wystąpić co najmniej po 2 tygodniach po rozpoczęciu podawania. Podobnie, w razie zaprzestania ich stosowania, indukcja CYP3A4 może nie ustępować przynajmniej przez 2 tygodnie.^{30 31}

Leki silnie wiążące się z białkami

Nie stwierdza się istotnego klinicznie wypierania leków z białek osocza, gdy rysperydon przyjmuje się jednocześnie z lekami silnie wiążącymi się z białkami.^{32 33}

Szczegółowe interakcje z lekami

Poniżej przedstawiono przykłady leków, które mogą wykazywać interakcje z rysperydonem lub nie wykazują takich interakcji.

Wpływ innych leków na farmakokinetykę rysperydonu

Antybiotyki:

• Erytromycyna, umiarkowany inhibitor CYP3A4 i P-gp, nie zmienia farmakokinetyki rysperydonu ani czynnej frakcji przeciwpsychotycznej.³⁴
• Ryfampicyna, silny induktor CYP3A4 i P-gp, zmniejszała stężenie czynnej frakcji przeciwpsychotycznej w osoczu.³⁵

Antycholinoesterazy:

• Donepezil i galantamina, substraty zarówno CYP2D6 jak i CYP3A4, nie wykazują istotnego klinicznie wpływu na farmakokinetykę rysperydonu i jego czynnej frakcji przeciwpsychotycznej.³⁶

Leki przeciwpadaczkowe:

• Karbamazepina, silny induktor CYP3A4 i P-gp zmniejsza stężenie czynnej frakcji przeciwpsychotycznej rysperydonu w osoczu krwi. Podobne działanie można zaobserwować podczas stosowania leków, takich jak np. fenytoina i fenobarbital.³⁷
• Topiramat zmniejszał w umiarkowanym stopniu biodostępność rysperydonu, ale nie jego czynnej frakcji przeciwpsychotycznej. Dlatego ta interakcja może nie mieć znaczenia klinicznego.³⁸

Leki przeciwgrzybicze:

• Itrakonazol, silny inhibitor CYP3A4 i P-gp w dawkach 200 mg/dobę zwiększał stężenie czynnej frakcji przeciwpsychotycznej w osoczu o około 70%, przy dawkach rysperydonu od 2 do 8 mg/dobę.³⁹
• Ketokonazol, silny inhibitor CYP3A4 i P-gp, w dawkach 200 mg/dobę zwiększał stężenie rysperydonu, a zmniejszał stężenie 9-hydroksyrysperydonu.⁴⁰

Leki przeciwpsychotyczne:

• Fenotiazyny mogą zwiększać stężenie rysperydonu w osoczu, ale nie jego czynnej frakcji przeciwpsychotycznej.⁴¹

Leki przeciwwirusowe:

• Inhibitory proteazy: nie ma danych z oficjalnych badań, jednak ponieważ rytonawir jest silnym inhibitorem CYP3A4 i słabym inhibitorem CYP2D6, rytonawir i wzmacniane rytonawirem inhibitory proteazy mogą zwiększać stężenia rysperydonu i jego czynnej frakcji przeciwpsychotycznej.⁴²

Leki beta-adrenolityczne:

• Niektóre leki beta-adrenolityczne mogą powodować zwiększenie stężenia rysperydonu w osoczu, ale nie jego czynnej frakcji przeciwpsychotycznej.⁴³

Inhibitory kanałów wapniowych:

• Werapamil, umiarkowany inhibitor CYP3A4 i inhibitor P-gp, zwiększa stężenia rysperydonu i jego czynnej frakcji przeciwpsychotycznej.⁴⁴

Leki żołądkowo-jelitowe:

• Antagoniści receptora H2: cymetydyna i ranitydyna, słabe inhibitory CYP2D6 i CYP3A4, zwiększały biodostępność rysperydonu, lecz tylko w niewielkim stopniu jego czynnej frakcji przeciwpsychotycznej.⁴⁵

Selektywne inhibitory zwrotnego wychwytu serotoniny i trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne:

• Fluoksetyna, silny inhibitor CYP2D6, zwiększa stężenie rysperydonu w osoczu, lecz w mniejszym stopniu jego czynnej frakcji przeciwpsychotycznej.⁴⁶
• Paroksetyna, silny inhibitor CYP2D6, zwiększa stężenie rysperydonu w osoczu, ale w dawkach do 20 mg/dobę, a w mniejszym stopniu jego czynnej frakcji przeciwpsychotycznej. Większe dawki paroksetyny mogą jednak zwiększać stężenie czynnej frakcji przeciwpsychotycznej rysperydonu.⁴⁷
• Trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne mogą zwiększać stężenia rysperydonu w osoczu, ale nie jego czynnej frakcji przeciwpsychotycznej. Amitryptylina nie wpływa na farmakokinetykę rysperydonu i jego czynnej frakcji przeciwpsychotycznej.⁴⁸
• Sertralina – słaby inhibitor CYP2D6 i fluwoksamina – słaby inhibitor CYP3A4, w dawkach do 100 mg/dobę nie wywołują istotnych klinicznie zmian stężeń rysperydonu i jego czynnej frakcji przeciwpsychotycznej. W dawkach większych niż 100 mg/dobę sertralina lub fluwoksamina mogą jednak zwiększać stężenia rysperydonu i jego czynnej frakcji przeciwpsychotycznej.⁴⁹

Wpływ rysperydonu na farmakokinetykę innych leków

Leki przeciwpadaczkowe:

• Rysperydon nie wykazuje istotnego klinicznie wpływu na farmakokinetykę walproinianu czy topiramatu.⁵⁰

Leki przeciwpsychotyczne:

• Arypiprazol, substrat CYP2D6 i CYP3A4: rysperydon w postaci tabletek lub wstrzyknięć nie wpływał na sumaryczną farmakokinetykę arypiprazolu i jego czynnego metabolitu dehydroarypiprazolu.⁵¹

Glikozydy naparstnicy:

• Rysperydon nie wykazuje istotnego klinicznie wpływu na farmakokinetykę digoksyny.⁵²

Lit:

• Rysperydon nie wykazuje istotnego klinicznie wpływu na farmakokinetykę litu.⁵³

Jednoczesne stosowanie z furosemidem

Należy zachować ostrożność przy jednoczesnym stosowaniu rysperydonu z furosemidem, ze względu na potencjalne zwiększenie śmiertelności pacjentów w podeszłym wieku z otępieniem.^{54 55}

Tabela interakcji rysperydonu z innymi lekami

^{56 57}

Interakcje u dzieci i młodzieży

Badania dotyczące interakcji przeprowadzono wyłącznie u dorosłych. Nie wiadomo, czy wyniki tych badań mają znaczenie u dzieci i młodzieży.⁵⁸

Jednoczesne stosowanie leków psychostymulujących (np. metylofenidatu) z rysperydonem u dzieci i młodzieży nie wpływa na farmakokinetykę ani skuteczność rysperydonu.^{59 60}