Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie
Potas

Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie potasu

Potas jest niezbędnym elektrolitem występującym naturalnie w organizmie ludzkim, gdzie odgrywa kluczową rolę w utrzymaniu homeostazy elektrolitowej, funkcjonowaniu komórek i przewodnictwie nerwowo-mięśniowym. W kontekście farmakologicznym, potas występuje w różnych postaciach, takich jak chlorek potasu, wodoroasparaginian potasu, octan potasu, siarczan potasu, czy jodek potasu. Niniejszy artykuł przedstawia szczegółowe dane przedkliniczne dotyczące bezpieczeństwa stosowania potasu, opierając się na dostępnych badaniach i informacjach z charakterystyk produktów leczniczych zawierających tę substancję.¹

Badania toksykologiczne

Dane przedkliniczne dotyczące potasu i jego związków pochodzą z różnych badań, choć dla wielu produktów złożonych zawierających potas informacje te są ograniczone. W przypadku wielu preparatów, takich jak Aspar Espefa Premium, Bochewńska Lecznicza Sól Jodowo-Bromowa czy Magnokal, brak jest wystarczających danych przedklinicznych dotyczących samego związku lub jego połączeń.^{2 3 4}

Ocena bezpieczeństwa potasu często opiera się na doświadczeniu klinicznym oraz fakcie, że jest on naturalnym składnikiem ludzkiego osocza. W przypadku produktów zawierających potas jako substancję uzupełniającą w roztworach do hemodializy/hemofiltracji, potas jest uważany za fizjologiczny składnik ludzkiego osocza, a na podstawie dostępnych informacji i doświadczeń związanych z długotrwałym leczeniem niewydolności nerek lub na oddziałach intensywnej opieki medycznej nie przewiduje się toksycznych efektów po zastosowaniu w dawce terapeutycznej.⁵

Toksyczność ostra

Badania toksyczności ostrej wodoroasparaginianu potasu przeprowadzone na zwierzętach wykazały wysokie bezpieczeństwo tej substancji. LD₅₀ (dawka śmiertelna dla 50% badanych zwierząt) po podaniu dożylnym myszy wynosi 817 mg/kg masy ciała, po podaniu podskórnym 4226 mg/kg, natomiast po podaniu doustnym powyżej 10 000 mg/kg. U szczurów LD₅₀ po podaniu doustnym również wynosi powyżej 10 g/kg, natomiast po podaniu dootrzewnowym powyżej 2 g/kg. Po podaniu dożylnym u szczurów LD₅₀ wynosi 619 mg/kg, a po podskórnym 6902 mg/kg.⁶

Dla samego potasu LD₅₀ po podaniu dootrzewnowym myszom wynosi 700 mg/kg.⁷

Toksyczność przewlekła

W przypadku produktów zawierających potas jako chlorek potasu, dane przedkliniczne nie wskazują na szczególne ryzyko dla ludzi na podstawie wyników konwencjonalnych badań toksyczności po podaniu dawki wielokrotnej. U zwierząt toksyczność ostra oraz toksyczność po podaniu doustnej dawki wielokrotnej są niewielkie. Obserwowano działanie drażniące na przewód pokarmowy u małp rhesus po podaniu dużych dawek doustnych chlorku potasu.⁸

W przypadku mieszanin siarczanów sodu, magnezu i potasu, ograniczone dane niekliniczne wskazują na brak szczególnego ryzyka dla ludzi w oparciu o badania toksyczności dawek wielokrotnych. Siarczany sodu, magnezu oraz potasu najprawdopodobniej nie stanowią zagrożenia dla środowiska.⁹

Genotoksyczność i potencjał karcinogenny

Pewne działanie genotoksyczne w badaniach in vitro przypisano zastosowaniu bardzo dużych stężeń chlorku potasu (KCl). Badania działania rakotwórczego u szczurów, którym podawano KCl z pokarmem, nie wykazały takiego wpływu. Brak jest danych na temat działania rakotwórczego lub mutagennego soli potasu.¹⁰

W przypadku badań wodoroasparaginianu potasu wykazano także brak działania mutagennego i teratogennego u wszystkich badanych gatunków zwierząt, mimo że stosowane dawki przewyższały 10 do 100 razy dawki stosowane w leczeniu ludzi. Wykazano również brak działania rakotwórczego wodoroasparaginianu potasu. W dostępnych bazach danych ACGIH, IARC, NIOSH, NTP, OSHA brak informacji na temat rakotwórczego działania wodoroasparaginianów potasu.¹¹

Dane niekliniczne, wynikające z konwencjonalnych badań farmakologicznych dotyczących bezpieczeństwa, badań toksyczności po podaniu wielokrotnym, genotoksyczności, rakotwórczości oraz toksycznego wpływu na rozród i rozwój potomstwa produktów zawierających potas (np. Kalium effervescens bezcukrowy czy Kalium Polfarmex), nie ujawniają szczególnego zagrożenia dla człowieka.^{12 13}

Objawy zatrucia potasem i fizjologiczna granica tolerancji

Przy ocenie bezpieczeństwa stosowania potasu istotne jest zrozumienie objawów przedawkowania i fizjologicznych granic tolerancji. Hiperkaliemia bardzo szybko wywołuje charakterystyczne zmiany elektrokardiograficzne oraz zaburzenia oddechowe. Pierwsze objawy zatrucia pojawiają się przy stężeniu potasu w surowicy powyżej 6,5 mmol/l. Stężenie potasu na poziomie około 9 mmol/l powoduje zgon w następstwie zatrzymania akcji serca.¹⁴

Bezpieczeństwo stosowania potasu w żywieniu pozajelitowym

W przypadku produktów zawierających potas przeznaczonych do żywienia pozajelitowego, takich jak Finomel, Finomel Peri, Nutriflex Basal, Nutriflex Lipid plus, Nutriflex Plus, Nutriflex Special, Multimel, Numeta czy Olimel, nie przeprowadzono konwencjonalnych badań farmakologicznych dotyczących bezpieczeństwa, badań toksyczności po podaniu wielokrotnym, genotoksyczności, rakotwórczości oraz toksycznego wpływu na rozród i rozwój potomstwa.^{15 16}

Producenci tych preparatów wskazują, że nie należy spodziewać się działania toksycznego mieszaniny składników odżywczych podawanych w zalecanych dawkach w ramach leczenia substytucyjnego.^{17 18 19 20 21 22}

W przypadku produktu Multimel N6-900E przedkliniczne badania toksykologiczne wykazały powstawanie typowych zmian obserwowanych podczas przyjmowania dużych ilości emulsji tłuszczowej: stłuszczenie wątroby, małopłytkowość i zwiększone stężenie cholesterolu. Badania przedkliniczne przeprowadzone z zastosowaniem roztworów aminokwasów oraz glukozy w różnych składach jakościowych i stężeniach, nie wykazały żadnych szczególnych właściwości toksycznych.²³

Podobnie, przedkliniczne badania składników zawartych w produkcie Numeta G16%E (zawierającym potas w postaci octanu potasu) wykazały brak dodatkowego ryzyka poza tym opisanym w charakterystyce produktu leczniczego.²⁴

W przypadku preparatu Olimel N5E, przedkliniczne badania przeprowadzone z zastosowaniem roztworów aminokwasów oraz glukozy w różnych składach jakościowych i stężeniach, nie wykazały żadnych szczególnych właściwości toksycznych.²⁵

Bezpieczeństwo potasu w produktach do oczyszczania jelita

W przypadku produktów zawierających potas przeznaczonych do oczyszczania jelita, takich jak Clensia, Moviprep czy Klean-Prep, dane kliniczne i przedkliniczne potwierdzają ich bezpieczeństwo. Badania przedkliniczne wskazują, że makrogol 3350, kwas askorbowy i siarczan sodu (związki często występujące w tych preparatach wraz z potasem) nie mają znaczącego toksycznego wpływu na organizm człowieka, co wynika z konwencjonalnych badań farmakologicznych, badań toksyczności po podaniu wielokrotnym, genotoksyczności i badań działania rakotwórczego.²⁶

W badaniach dotyczących toksycznego wpływu na reprodukcję z zastosowaniem makrogolu 3350 i elektrolitów (w tym potasu) nie zaobserwowano bezpośredniego działania embriotoksycznego lub teratogennego u szczurów, nawet po podaniu dawek toksycznych dla matki, które odpowiadają 14-krotności dawki produktu zalecanej u człowieka.²⁷

W przypadku produktu Clensia, żadne dane kliniczne nie wykazały specyficznych zagrożeń dla ludzi. Informacja ta opiera się na konwencjonalnych badaniach toksyczności ostrej, toksyczności po wielokrotnym podawaniu, genotoksyczności i toksycznego wpływu na reprodukcję.²⁸

Bezpieczeństwo potasu w suplementach pierwiastków śladowych

W przypadku produktów zawierających potas jako składnik suplementów pierwiastków śladowych, takich jak Nutryelt i Nutryelt Pediatric, ocena bezpieczeństwa opiera się głównie na doświadczeniu klinicznym i dokumentacji. Ponieważ roztwory pierwiastków śladowych do wstrzykiwań dożylnych to produkty o ugruntowanym zastosowaniu medycznym od wielu dziesięcioleci, nie prowadzono specjalnych badań przedklinicznych dotyczących tych produktów.^{29 30}

Wnioski końcowe

Na podstawie dostępnych danych przedklinicznych można stwierdzić, że potas i jego związki charakteryzują się względnie dobrym profilem bezpieczeństwa w badaniach na zwierzętach. Toksyczność ostra i przewlekła jest niewielka, a potencjalne działanie mutagenne, teratogenne czy karcinogenne nie zostało potwierdzone w przeprowadzonych badaniach.

Bezpieczeństwo stosowania potasu w produktach złożonych, takich jak preparaty do żywienia pozajelitowego, produkty do oczyszczania jelita czy suplementy pierwiastków śladowych, opiera się głównie na wieloletnim doświadczeniu klinicznym oraz fakcie, że potas jest naturalnym składnikiem ludzkiego organizmu.

Należy jednak pamiętać, że wysokie stężenia potasu w surowicy (powyżej 6,5 mmol/l) mogą prowadzić do poważnych zaburzeń, a stężenie na poziomie około 9 mmol/l może być śmiertelne. Dlatego też stosowanie preparatów zawierających potas powinno być zawsze monitorowane, szczególnie u pacjentów z zaburzeniami czynności nerek, u których ryzyko hiperkaliemii jest podwyższone.³¹