Właściwości farmakodynamiczne
Polimyksyna B

Właściwości farmakodynamiczne polimyksyny B

Polimyksyna B jest antybiotykiem polipeptydowym o szerokim spektrum działania przeciwbakteryjnego, wykorzystywanym zarówno w preparatach złożonych do stosowania miejscowego, jak i w szczepionkach jako składnik pomocniczy. Jej właściwości farmakodynamiczne obejmują przede wszystkim działanie bakteriobójcze wobec drobnoustrojów Gram-ujemnych, z wyłączeniem rodzaju Proteus.¹

Mechanizm działania

Polimyksyna B charakteryzuje się specyficznym mechanizmem działania na komórki bakteryjne. Jest to aktywny powierzchniowo zasadowy polipeptyd, który selektywnie wiąże się z anionowymi miejscami w fosfolipidach błon cytoplazmatycznych bakterii.² Takie połączenie prowadzi do destabilizacji struktury błony oraz zmiany jej przepuszczalności. W konsekwencji dochodzi do wypływu zawartości cytoplazmy komórki bakteryjnej na zewnątrz, co skutkuje śmiercią komórki.³

W literaturze mechanizm działania polimyksyny B opisywany jest również jako powodowanie uszkodzenia struktury błony komórkowej wrażliwych bakterii oraz zmian w ich przepuszczalności, co prowadzi do wypływu zawartości komórki bakteryjnej.⁴ W niektórych źródłach podkreśla się, że polimyksyna B działa bakteriobójczo powodując zaburzenia szczelności zarówno błony zewnętrznej, jak i cytoplazmatycznej komórki bakteryjnej.⁵

Spektrum działania przeciwbakteryjnego

Polimyksyna B wykazuje aktywność bakteriobójczą przede wszystkim wobec bakterii Gram-ujemnych. Jej działanie na bakterie Gram-dodatnie jest znacznie słabsze.⁶ Warto zaznaczyć, że wszystkie bakterie Gram-dodatnie są oporne na polimyksynę B, podobnie jak nie wykazuje ona działania na gronkowce i paciorkowce.^{7 8}

Polimyksyna B wykazuje działanie in vitro na następujące bakterie Gram-ujemne:

• Escherichia coli
• Enterobacter spp.
• Klebsiella spp.
• Pseudomonas aeruginosa
• Haemophilus influenzae
• Bordetella pertussis
• Salmonella spp.
• Shigella spp.
• Acinetobacter spp.
• Legionella pneumophila

⁹

Synergizm z innymi antybiotykami

Istotną cechą polimyksyny B jest jej zdolność do wykazywania działania synergistycznego w połączeniu z innymi antybiotykami. W preparatach złożonych polimyksyna B często występuje w skojarzeniu z innymi substancjami przeciwbakteryjnymi, co pozwala na rozszerzenie spektrum działania i zwiększenie skuteczności przeciwbakteryjnej produktu.

Badania wykazały, że skojarzenie siarczanu polimyksyny B z siarczanem neomycyny wykazuje synergiczną aktywność in vitro wobec niektórych szczepów Enterococcus, w tym wobec Enterococcus faecalis.¹⁰

W preparatach złożonych działanie polimyksyny B uzupełnia się z innymi antybiotykami, takimi jak neomycyna i bacytracyna, co pozwala na skuteczne zwalczanie większości bakterii chorobotwórczych będących przyczyną zakażeń skóry.¹¹ Dzięki skojarzonemu działaniu substancji czynnych preparaty te posiadają szeroki zakres działania, a jednocześnie takie skojarzenie zmniejsza ryzyko powstawania szczepów opornych przy długotrwałym stosowaniu.¹²

Zastosowanie w różnych postaciach farmaceutycznych

Polimyksyna B jest stosowana w różnych postaciach farmaceutycznych, przede wszystkim do użytku miejscowego:

Preparaty okulistyczne i otologiczne

W preparatach okulistycznych i otologicznych, jak ATECORTIN (krople do oczu i uszu, zawiesina), polimyksyna B występuje w stężeniu 10 000 j.m./ml w połączeniu z oksytetracykliną i octanem hydrokortyzonu. W tej kombinacji polimyksyna B, jako składnik bakteriobójczy, wspomaga działanie przeciwbakteryjne produktu. Skojarzenie polimyksyny B z oksytetracykliną pozwala na rozszerzenie spektrum działania preparatu na szereg bakterii Gram-ujemnych i Gram-dodatnich.¹³

W maści do oczu MAXITROL polimyksyna B występuje w stężeniu 6000 j.m./g, w połączeniu z deksametazonem i siarczanem neomycyny. Skojarzenie siarczanu neomycyny i siarczanu polimyksyny B zawarte w produkcie MAXITROL wykazuje aktywność wobec większości bakterii chorobotwórczych najczęściej powodujących zakażenia oka.¹⁴

Siarczan polimyksyny B jest w tych preparatach wybiórczym lekiem przeciwbakteryjnym, aktywnym głównie wobec drobnoustrojów Gram-ujemnych, a tym wobec Pseudomonas aeruginosa.¹⁵

Preparaty dermatologiczne

W maściach dermatologicznych (MAXIBIOTIC, POLIBIOTIC, TRIBIOTIC, MULTIBIOTIC) polimyksyna B występuje w stężeniach od 833 j.m./g do 5000 j.m./g, zwykle w połączeniu z neomycyną i bacytracyną. Takie połączenie zapewnia szerokie spektrum działania przeciwbakteryjnego, obejmujące większość patogenów odpowiedzialnych za zakażenia skóry.¹⁶

Szczepionki

Polimyksyna B może występować jako substancja pomocnicza w śladowych ilościach w niektórych szczepionkach, np. w szczepionce przeciw poliomyelitis (IMOVAX POLIO) czy w szczepionce skojarzonej TETRAXIM.^{17 18}

Efektywność kliniczna

W zastosowaniach klinicznych połączenie polimyksyny B z innymi antybiotykami wykazuje wysoką skuteczność w leczeniu miejscowych zakażeń bakteryjnych. W przypadku preparatów okulistycznych, takich jak MAXITROL, kombinacja siarczanu neomycyny i siarczanu polimyksyny B wykazuje aktywność przeciwko patogenom ocznym, takim jak:

• Gram-dodatnie: Staphylococcus aureus, Staphylococcus epidermidis
• Gram-ujemne: Escherichia coli, Haemophilus influenzae, Klebsiella/Enterobacter spp., Proteus mirabilis, Pseudomonas aeruginosa, Serratia marcescens

¹⁹

Należy jednak zaznaczyć, że preparaty zawierające polimyksynę B mogą nie wykazywać wystarczającego działania przeciwbakteryjnego wobec paciorkowców, w tym wobec Streptococcus pneumoniae.²⁰

Działanie bakteriobójcze versus bakteriostatyczne

Polimyksyna B wykazuje działanie bakteriobójcze, w przeciwieństwie do niektórych innych antybiotyków stosowanych w preparatach złożonych, które mogą mieć działanie bakteriostatyczne. Ta właściwość polimyksyny B jest istotna klinicznie, gdyż pozwala na szybkie i skuteczne eliminowanie bakterii wrażliwych.²¹

W preparatach złożonych, takich jak MULTIBIOTIC, polimyksyna B stanowi jeden ze składników kombinacji antybiotyków o działaniu bakteriobójczym, które dzięki różnym mechanizmom działania uzupełniają się wzajemnie, zapewniając szeroki zakres aktywności przeciwbakteryjnej.²²

Podsumowanie właściwości farmakodynamicznych

Polimyksyna B jest cennym antybiotykiem polipeptydowym o działaniu bakteriobójczym, szczególnie aktywnym wobec bakterii Gram-ujemnych. Jej unikalny mechanizm działania polega na zaburzaniu struktury i przepuszczalności błony komórkowej bakterii, co prowadzi do wypływu zawartości komórki i jej śmierci. Polimyksyna B wykazuje synergistyczne działanie z innymi antybiotykami, co jest wykorzystywane w preparatach złożonych stosowanych miejscowo w dermatologii, okulistyce i otologii. Mimo ograniczonego spektrum działania (brak aktywności wobec bakterii Gram-dodatnich i rodzaju Proteus), w odpowiednich skojarzeniach z innymi antybiotykami stanowi wartościowy składnik preparatów przeciwbakteryjnych o szerokim spektrum działania.²³