Wskazania do stosowania
Polimyksyna B

Polimyksyna B – charakterystyka substancji czynnej

Polimyksyna B jest antybiotykiem peptydowym, który wykazuje działanie bakteriobójcze głównie wobec bakterii Gram-ujemnych. Mechanizm jej działania polega na zwiększaniu przepuszczalności błony komórkowej bakterii, co prowadzi do zaburzenia jej integralności i w konsekwencji do śmierci komórki bakteryjnej. Ze względu na swoje właściwości, polimyksyna B jest wykorzystywana w różnych postaciach farmaceutycznych, zwłaszcza w preparatach do stosowania miejscowego w okulistyce, otolaryngologii oraz w leczeniu różnych zakażeń skórnych.^{1 2}

Wskazania do stosowania polimyksyny B w okulistyce

W okulistyce polimyksyna B jest stosowana w połączeniu z innymi substancjami czynnymi w celu leczenia różnych zakażeń bakteryjnych oka. Preparaty zawierające polimyksynę B są wykorzystywane w leczeniu następujących schorzeń:³

• Bakteryjne zapalenie spojówek – infekcja dotycząca spojówki oka, charakteryzująca się zaczerwienieniem, obrzękiem i wydzieliną
• Zapalenie brzegów powiek – stan zapalny obejmujący brzegi powiek
• Zapalenie woreczka łzowego – infekcja obejmująca układ odprowadzający łzy
• Zapalenie rogówki – infekcja bakteryjna rogówki oka
• Stany po zabiegach chirurgicznych na gałce ocznej – polimyksyna B może być stosowana po całkowitym zabliźnieniu się rany, co następuje zazwyczaj po około 8-10 dniach od zabiegu

⁴

Polimyksyna B jest również składnikiem preparatów złożonych stosowanych w leczeniu chorób oczu, w których współistnieje odczyn zapalny. Przykładem takiego preparatu jest Maxitrol, który oprócz polimyksyny B zawiera także deksametazon (kortykosteroid) i neomycynę (antybiotyk aminoglikozydowy). Tego typu preparaty są wskazane w przypadkach, gdy konieczne jest jednoczesne stosowanie kortykosteroidu oraz istnieje podejrzenie lub ryzyko wystąpienia zakażenia bakteryjnego oka.⁵

Szczegółowe wskazania dla preparatów okulistycznych zawierających polimyksynę B obejmują:⁶

• Choroby zapalne spojówek powiekowych i gałkowych – gdy towarzyszy im odczyn zapalny odpowiadający na leczenie steroidami
• Zapalenia rogówki – szczególnie w przypadkach, gdy istnieje ryzyko infekcji bakteryjnej
• Stany zapalne przedniego odcinka gałki ocznej – wymagające jednoczesnego działania przeciwzapalnego i przeciwbakteryjnego
• Przewlekłe zapalenie błony naczyniowej przedniego odcinka oka – gdy konieczne jest stosowanie steroidów, a jednocześnie istnieje ryzyko infekcji
• Uszkodzenia rogówki wywołane różnymi czynnikami – w tym oparzeniami chemicznymi, radiacyjnymi, termicznymi lub wbiciem ciał obcych

⁷

Wskazania do stosowania polimyksyny B w otologii

W otologii polimyksyna B jest wykorzystywana głównie w leczeniu zapalenia przewodu słuchowego zewnętrznego. Przykładem preparatu stosowanego w tym wskazaniu jest Atecortin, który łączy polimyksynę B z oksytetracykliną (antybiotyk z grupy tetracyklin) oraz hydrokortyzonem (kortykosteroid).⁸

Zapalenie przewodu słuchowego zewnętrznego to stan zapalny obejmujący przewód słuchowy zewnętrzny, który może być spowodowany infekcją bakteryjną, w tym bakteriami Gram-ujemnymi. Polimyksyna B, dzięki swojemu działaniu bakteriobójczemu wobec tych drobnoustrojów, jest skutecznym składnikiem preparatów stosowanych w leczeniu tego schorzenia. Połączenie z kortykosteroidem pomaga zmniejszyć towarzyszący stan zapalny, co przyspiesza proces zdrowienia.⁹

Wskazania do stosowania polimyksyny B w dermatologii

W dermatologii polimyksyna B jest składnikiem wielu preparatów złożonych w postaci maści do stosowania miejscowego. Jej działanie bakteriobójcze wobec bakterii Gram-ujemnych, w tym bakterii z rodzaju Pseudomonas, jest szczególnie przydatne w leczeniu i zapobieganiu zakażeniom skórnym.¹⁰

Zastosowanie przy drobnych ranach

Preparaty zawierające polimyksynę B są wskazane do stosowania przy drobnych ranach, takich jak:^{11 12}

• Otarcia – powierzchowne uszkodzenia naskórka
• Zadrapania – liniowe uszkodzenia skóry
• Rany cięte – powstałe w wyniku kontaktu z ostrymi przedmiotami
• Ukąszenia – rany powstałe w wyniku ukąszeń zwierząt lub owadów

^{13 14}

Oparzenia i owrzodzenia skóry

Polimyksyna B jest również wykorzystywana w leczeniu i zapobieganiu zakażeniom w przypadku:^{15 16}

• Oparzeń – uszkodzeń skóry powstałych w wyniku działania wysokiej temperatury, substancji chemicznych lub promieniowania
• Owrzodzeń skóry – ubytków skóry sięgających głębszych warstw
• Odmrożeń – uszkodzeń tkanek powstałych w wyniku działania niskiej temperatury

^{17 18}

Pierwotne i wtórne zakażenia bakteryjne skóry

Preparaty zawierające polimyksynę B są wskazane również w leczeniu pierwotnych i wtórnych zakażeń bakteryjnych skóry, w tym:¹⁹

• Zakażonych niewielkich ran – ran, w których doszło do namnożenia się bakterii
• Zakażeń bakteryjnych skóry w oparzeniach – szczególnie gdy istnieje ryzyko infekcji bakteriami Gram-ujemnymi
• Zakażeń bakteryjnych skóry w odmrożeniach – które często są trudne do leczenia ze względu na uszkodzenie tkanek

²⁰

Szczególnie istotne jest zastosowanie polimyksyny B w przypadku zakażeń wywołanych przez bakterie Gram-ujemne, w tym bakterie z rodzaju Pseudomonas, które często są oporne na inne antybiotyki. Maści zawierające polimyksynę B w połączeniu z innymi antybiotykami, takimi jak neomycyna i bacytracyna, zapewniają szerokie spektrum działania przeciwbakteryjnego, obejmujące zarówno bakterie Gram-dodatnie (gronkowce, paciorkowce), jak i Gram-ujemne pałeczki.²¹

Profilaktyczne zastosowanie polimyksyny B

Jednym z ważnych wskazań do stosowania preparatów zawierających polimyksynę B jest profilaktyka zakażeń bakteryjnych. Ten rodzaj zastosowania jest szczególnie istotny w przypadku:^{22 23}

• Zapobiegania zakażeniom wtórnym drobnych ran ciętych, zadrapań, otarć i oparzeń – stosowanie polimyksyny B może zapobiec rozwojowi infekcji bakteryjnej w uszkodzonej skórze
• Zapobiegania rozwojowi zakażeń bakteryjnych w przypadku drobnych ran, zadrapań i oparzeń – aplikacja preparatu zawierającego polimyksynę B na świeżą ranę może zapobiec kolonizacji przez bakterie patogenne

^{24 25}

Polimyksyna B jako składnik pomocniczy w szczepionkach

Warto również zwrócić uwagę, że polimyksyna B może występować w śladowych ilościach w niektórych szczepionkach, gdzie jest używana w procesie wytwarzania. Przykładem są szczepionki przeciw poliomyelitis (IMOVAX POLIO) oraz szczepionki skojarzone, takie jak TETRAXIM (szczepionka przeciw błonicy, tężcowi, krztuścowi i poliomyelitis).^{26 27}

W tych przypadkach polimyksyna B nie jest składnikiem aktywnym szczepionki i jej obecność w produkcie końcowym jest śladowa. Niemniej jednak, lekarze powinni być świadomi możliwej obecności polimyksyny B w szczepionkach, zwłaszcza przy kwalifikacji do szczepienia pacjentów z historią nadwrażliwości na ten antybiotyk.^{28 29}

Preparaty zawierające polimyksynę B dostępne na rynku

Poniżej przedstawiono tabelę zawierającą przegląd dostępnych na rynku preparatów zawierających polimyksynę B, wraz z ich składem i wskazaniami do stosowania:

Podsumowanie wskazań do stosowania polimyksyny B

Polimyksyna B jest antybiotykiem o istotnym znaczeniu klinicznym, szczególnie w leczeniu miejscowym zakażeń bakteryjnych. Jej działanie bakteriobójcze wobec bakterii Gram-ujemnych, w tym bakterii z rodzaju Pseudomonas, czyni ją cennym składnikiem preparatów złożonych stosowanych w okulistyce, otologii i dermatologii.³⁰

Główne wskazania do stosowania preparatów zawierających polimyksynę B obejmują:^{31 32 33}

1. W okulistyce:
   • Bakteryjne zapalenie spojówek i brzegów powiek
   • Zapalenie woreczka łzowego
   • Zapalenie rogówki
   • Stany po zabiegach chirurgicznych na gałce ocznej
   • Choroby zapalne oczu ze współistniejącym odczynem zapalnym, gdy istnieje ryzyko infekcji bakteryjnej
2. W otologii:
   • Zapalenie przewodu słuchowego zewnętrznego
3. W dermatologii:
   • Drobne rany (otarcia, zadrapania, rany cięte, ukąszenia)
   • Oparzenia
   • Owrzodzenia skóry
   • Pierwotne i wtórne zakażenia bakteryjne skóry
   • Profilaktyka zakażeń ran i oparzeń

^{34 35 36}

W praktyce klinicznej polimyksyna B jest najczęściej stosowana w połączeniu z innymi antybiotykami oraz lekami przeciwzapalnymi, co zapewnia szeroki zakres działania przeciwbakteryjnego i jednocześnie pomaga zwalczać towarzyszący stan zapalny. Preparaty zawierające polimyksynę B są dostępne w różnych postaciach farmaceutycznych, w tym jako krople do oczu i uszu oraz maści do stosowania miejscowego.^{37 38}