Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Polimyksyna B

Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania polimyksyny B

Polimyksyna B jest antybiotykiem peptydowym, który wymaga szczególnej ostrożności podczas stosowania ze względu na potencjalne działania niepożądane oraz ryzyko wystąpienia nadwrażliwości. Poniżej przedstawiono szczegółowe informacje dotyczące stosowania tej substancji w różnych postaciach farmaceutycznych i wskazaniach.¹

Nadwrażliwość i reakcje alergiczne

U pacjentów może wystąpić nadwrażliwość na polimyksynę B stosowaną zarówno miejscowo, jak i ogólnoustrojowo. Szczególną uwagę należy zwrócić na możliwość wystąpienia nadwrażliwości krzyżowej między polimyksyną B a innymi antybiotykami z grupy polimyksyn lub aminoglikozydów. Pacjent uczulony na jeden antybiotyk z grupy polimyksyn może być również uczulony na inne antybiotyki z tej grupy.²

Reakcje nadwrażliwości mogą objawiać się jako:³

• Miejscowe reakcje skórne: wysypka, świąd, podrażnienie
• Reakcje uogólnione: rumień, pokrzywka
• Reakcje ciężkie: anafilaksja, reakcje anafilaktoidalne, reakcje pęcherzowe

³

W przypadku wystąpienia jakichkolwiek objawów nadwrażliwości, stosowanie preparatu zawierającego polimyksynę B należy natychmiast przerwać.⁴

Ryzyko toksyczności systemowej

Mimo że polimyksyna B jest stosowana najczęściej miejscowo, istnieje ryzyko wchłaniania systemowego i wystąpienia działań toksycznych, szczególnie przy aplikacji na duże powierzchnie uszkodzonej skóry, na otwarte rany lub na błony śluzowe. Wchłanianie systemowe może prowadzić do następujących powikłań:⁵

• Ototoksyczność – uszkodzenie słuchu, które może prowadzić nawet do utraty słuchu
• Nefrotoksyczność – uszkodzenie nerek
• Neurotoksyczność – objawy uszkodzenia układu nerwowego

⁶

Stosowanie u pacjentów z zaburzeniami czynności nerek lub upośledzeniem słuchu

Szczególną ostrożność należy zachować przy stosowaniu preparatów zawierających polimyksynę B u pacjentów z upośledzoną czynnością nerek lub zaburzeniami słuchu, ponieważ ryzyko działań niepożądanych jest u nich znacznie zwiększone.⁷ U pacjentów z zaburzeniami czynności nerek ryzyko działania nefrotoksycznego i ototoksycznego polimyksyny B jest znacznie zwiększone.⁸

Interakcje z innymi lekami o działaniu nefro- i ototoksycznym

Polimyksyna B może nasilać działanie jednocześnie stosowanych produktów leczniczych o działaniu nefrotoksycznym lub ototoksycznym. Należy zachować szczególną ostrożność przy jednoczesnym stosowaniu polimyksyny B z innymi lekami o takim działaniu, zwłaszcza u pacjentów z upośledzoną funkcją nerek.^{9 10}

Ryzyko związane z długotrwałym stosowaniem

Długotrwałe stosowanie preparatów zawierających polimyksynę B może prowadzić do nadmiernego namnażania się drobnoustrojów niewrażliwych na ten antybiotyk, w tym szczepów grzybiczych.^{11 12}

Zaleca się ograniczenie czasu stosowania polimyksyny B w preparatach okulistycznych do około 7 dni, aby zmniejszyć ryzyko nadkażeń.¹¹

Specjalne ostrzeżenia dotyczące stosowania preparatów okulistycznych

W przypadku preparatów okulistycznych zawierających polimyksynę B należy przestrzegać następujących środków ostrożności:¹³

• Po podaniu zaleca się uciśnięcie przewodu nosowo-łzowego lub delikatne zamknięcie powieki, co może zmniejszyć wchłanianie systemowe i ryzyko wystąpienia ogólnoustrojowych działań niepożądanych
• Stosowanie preparatów okulistycznych z polimyksyną B powinno odbywać się pod kontrolą okulisty
• Nie zaleca się używania soczewek kontaktowych w czasie leczenia zapalenia lub zakażenia oka

¹⁴

Specjalne ostrzeżenia dotyczące preparatów parenteralnych

W przypadku szczepionek lub preparatów parenteralnych zawierających śladowe ilości polimyksyny B jako pozostałość z procesu produkcji, należy zwrócić uwagę na następujące ostrzeżenia:¹⁵

• Osoby z trombocytopenią lub zaburzeniami krzepnięcia powinny być szczepione z zachowaniem szczególnej ostrożności ze względu na ryzyko krwawienia po iniekcji domięśniowej
• Należy zapewnić ścisły nadzór i dostępność odpowiedniego leczenia w przypadku wystąpienia reakcji anafilaktycznej
• Szczepionki zawierające śladowe ilości polimyksyny B nie powinny być podawane osobom z udokumentowaną nadwrażliwością na ten antybiotyk

¹⁶

Zalecenia dotyczące stosowania u pacjentów w podeszłym wieku

Nie ma szczególnych zaleceń dotyczących stosowania preparatów zawierających polimyksynę B u pacjentów w podeszłym wieku. Należy jednak pamiętać o konieczności zmniejszenia maksymalnych dawek u pacjentów z tej grupy wiekowej, u których występują zaburzenia czynności nerek.^{17 18}

Monitorowanie podczas leczenia

Podczas stosowania preparatów zawierających polimyksynę B zaleca się monitorowanie pacjenta pod kątem:¹⁹

• Objawów nadwrażliwości i reakcji alergicznych
• Objawów podrażnienia w miejscu aplikacji
• Skuteczności leczenia – w przypadku braku poprawy lub pogorszenia objawów należy przerwać stosowanie preparatu
• Funkcji nerek i słuchu przy stosowaniu na duże powierzchnie uszkodzonej skóry

²⁰

Postępowanie w przypadku wystąpienia działań niepożądanych

W przypadku wystąpienia jakichkolwiek działań niepożądanych po zastosowaniu polimyksyny B, zwłaszcza objawów podrażnienia w miejscu aplikacji, objawów nadwrażliwości, braku poprawy lub pogorszenia stanu klinicznego, należy natychmiast przerwać stosowanie preparatu i skonsultować się z lekarzem.²¹

U pacjentów otrzymujących jednocześnie inne leki o działaniu nefrotoksycznym lub ototoksycznym, należy regularnie monitorować funkcję nerek i słuch.²²