Działania niepożądane
Perazyna

Działania niepożądane perazyny – wprowadzenie

Perazyna jest neuroleptykiem klasycznym należącym do grupy pochodnych fenotiazyny. Produkt leczniczy dostępny jest na polskim rynku w postaci tabletek o różnych dawkach: Perazin 25 mg, Perazin 50 mg, Perazin 100 mg, Perazin 200 mg oraz Pernazinum 25 mg i 100 mg. W trakcie terapii perazyną mogą wystąpić liczne działania niepożądane, które należy monitorować ze względu na potencjalne zagrożenia dla pacjenta.<sup data-drug="Perazin 25 mg" data-section="Działania niepożądane" title="Częstość występowania działań niepożądanych określono zgodnie z konwencją MedDRA: bardzo często (≥1/10), często (≥1/100 do <1/10), niezbyt często (≥1/1 000 do <1/100), rzadko (≥1/10 000 do <1/1 000), bardzo rzadko (1

Działania niepożądane związane ze stosowaniem perazyny zostały sklasyfikowane zgodnie z konwencją MedDRA, określającą częstość ich występowania jako: bardzo często (≥1/10), często (≥1/100 do <1/10), niezbyt często (≥1/1 000 do <1/100), rzadko (≥1/10 000 do <1/1 000), bardzo rzadko (<1/10 000) lub z częstością nieznaną (gdy częstość nie może być określona na podstawie dostępnych danych).²

Zaburzenia układu nerwowego

Zaburzenia układu nerwowego stanowią jedną z najważniejszych grup działań niepożądanych podczas terapii perazyną. Obejmują one szerokie spektrum objawów, od lżejszych do potencjalnie zagrażających życiu powikłań.³

Zaburzenia pozapiramidowe

Objawy pozapiramidowe związane z terapią perazyną mogą manifestować się w różnych postaciach:

• Dyskinezy – występują niezbyt często, najczęściej w postaci ostrych dystonii na początku leczenia. Charakteryzują się napadowymi ruchami głowy, sztywnością karku, szczękościskiem, skurczami mięśni mimicznych twarzy oraz mięśni języka. Mogą wystąpić również „napady spojrzeniowe” i trudności w połykaniu. Ostre dyskinezy dotyczą około 1% pacjentów leczonych perazyną.⁴
• Zespół parkinsonowski (parkinsonizm) – pojawia się niezbyt często, najczęściej między 5 a 30 dniem leczenia. Objawia się wzmożonym napięciem mięśni szkieletowych typu pozapiramidowego, spowolnieniem ruchów i drobnofalistym drżeniem mięśniowym. Występuje częściej u kobiet niż u mężczyzn oraz u osób starszych.⁵
• Akatyzja – objawia się bardzo rzadko, często w połączeniu z depresją, występuje zwykle po fazie maniakalnej psychozy. Może wystąpić u pacjentów leczonych dużymi dawkami przez dłuższy czas.^{6 7}
• Późne dyskinezy – choć nie odnotowano przypadków podczas stosowania leku, istnieje ryzyko ich wystąpienia po przerwaniu długotrwałej terapii perazyną, szczególnie u osób w podeszłym wieku i kobiet.⁸

Złośliwy zespół neuroleptyczny

Złośliwy zespół neuroleptyczny (ZZN) to rzadkie, ale potencjalnie zagrażające życiu powikłanie występujące bardzo rzadko, w pojedynczych przypadkach. Charakteryzuje się wysoką gorączką (do 40°C), sztywnością mięśniową, zwiększeniem stężenia mioglobiny oraz aktywności kinazy kreatynowej we krwi.^{9 10}

Inne zaburzenia neurologiczne

Rzadziej występujące działania niepożądane ze strony układu nerwowego obejmują:

• Zmiany czucia w dłoniach i stopach – występują rzadko¹¹
• Napady drgawek – występują rzadko¹²

Zaburzenia psychiczne

Perazyna może wywołać szereg zaburzeń psychicznych, które występują niezbyt często i obejmują:^{13 14}

• Zaburzenia snu
• Ogólny niepokój
• Koszmary nocne
• Dezorientacja
• Otępienie

Rzadziej mogą wystąpić epizody majaczenia i stany splątania.¹⁵

Istotnym działaniem niepożądanym jest depresja polekowa, która może wystąpić zwykle po ostrych psychozach. Objawy depresji mogą ustąpić po zmniejszeniu dawki, jednak niekiedy konieczna jest zmiana leku.¹⁶

Zaburzenia układu krążenia

Działania niepożądane ze strony układu sercowo-naczyniowego występują z częstością nieznaną i obejmują:¹⁷

• Zaburzenia rytmu serca
• Obniżenie ciśnienia tętniczego krwi – szczególnie ortostatyczne spadki ciśnienia, występujące zwłaszcza na początku leczenia podczas stosowania większych dawek perazyny (u około 15% pacjentów)¹⁸

Bardzo często obserwuje się zmiany w zapisie EKG, których nasilenie jest proporcjonalne do stosowanych dawek. Zmiany te mają charakter przemijający.¹⁹

Rzadko może wystąpić zapaść naczyniowa, wymagająca natychmiastowej interwencji.^{20 21}

Zaburzenia krwi i układu chłonnego

W zakresie układu krwiotwórczego mogą wystąpić następujące działania niepożądane:^{22 23}

• Agranulocytoza – występuje bardzo rzadko
• Leukopenia (zmniejszenie liczby leukocytów) – częstość nieznana
• Trombocytopenia (zmniejszenie liczby płytek krwi) – częstość nieznana
• Eozynofilia – występuje sporadycznie
• Niedokrwistość aplastyczna – występuje bardzo rzadko
• Obrzęki – występują bardzo rzadko

Zaburzenia endokrynologiczne i metaboliczne

Zaburzenia układu rozrodczego i piersi

W trakcie terapii perazyną często występują zaburzenia hormonalne, do których należą:^{24 25}

• Mlekotok – występuje bardzo często, spowodowany zwiększonym wydzielaniem prolaktyny. Pojawia się przejściowo u około 10% leczonych kobiet i jest zależny od wielkości dawki
• Zaburzenia czynności seksualnych – występują często, np. zaburzenia erekcji, ejakulacji oraz zmniejszenie popędu płciowego
• Ginekomastia u mężczyzn – występuje rzadko
• Zaburzenia miesiączkowania – częstość nieznana
• Powiększenie gruczołów piersiowych u kobiet – częstość nieznana

Zaburzenia metabolizmu i odżywiania

Często podczas terapii perazyną obserwuje się przyrost masy ciała.^{26 27}

Podczas stosowania średnich i dużych dawek perazyny dość często występują zmiany wyników testów tolerancji na glukozę.²⁸

Zaburzenia żołądka i jelit

Działania niepożądane ze strony przewodu pokarmowego wynikają głównie z cholinolitycznego działania perazyny i obejmują:^{29 30}

• Zaparcia – występują często
• Dolegliwości żołądkowo-jelitowe – występują bardzo rzadko
• Nudności – występują bardzo rzadko
• Zgorzelinowe zapalenie jelit – występuje bardzo rzadko

Zaburzenia wątroby i dróg żółciowych

Działania niepożądane ze strony wątroby i dróg żółciowych obejmują:^{31 32}

• Cholestaza – występuje bardzo rzadko
• Zwiększenie aktywności enzymów wątrobowych – u około 43% pacjentów obserwuje się bezobjawowe zwiększenie aktywności co najmniej jednego z enzymów wątrobowych
• Żółtaczka – częstość nieznana
• Ostre zapalenie wątroby – występuje rzadko
• Ciężkie zaburzenie czynności wątroby – występuje bardzo rzadko

Zaburzenia oka

Ze strony narządu wzroku podczas stosowania perazyny mogą wystąpić:^{33 34}

• Zmiana ciśnienia wewnątrzgałkowego – występuje często
• Nadwrażliwość oczu na światło – występuje rzadko
• Niewyraźne widzenie
• Zmiany pigmentacji oka – podczas długotrwałej terapii dużymi dawkami

Zaburzenia skóry i tkanki podskórnej

Zmiany skórne podczas leczenia perazyną obejmują:^{35 36}

• Ciężkie reakcje fototoksyczne z odkładaniem się pigmentu – występują rzadko
• Zmiany skórne o charakterze pokrzywki lub podrażnienia – częstość nieznana
• Skórne odczyny alergiczne – występują sporadycznie
• Wzmożone pocenie się

Zaburzenia układu oddechowego

Ze strony układu oddechowego mogą wystąpić:^{37 38}

• Obrzęk błony śluzowej nosa – występuje często
• Zaburzenia oddychania – występują bardzo rzadko
• Krwawienie z nosa – częstość nieznana
• Zaburzenia wydolności oddechowej – przy długotrwałym podawaniu

Zaburzenia nerek i dróg moczowych

Ze strony układu moczowego obserwuje się:^{39 40}

• Trudności w oddawaniu moczu – występują często
• Nietrzymanie moczu – występuje rzadko
• Zatrzymanie moczu – występuje rzadko

Inne zaburzenia

Zaburzenia ogólne i stany w miejscu podania

Często obserwuje się:⁴¹

• Suchość błon śluzowych jamy ustnej
• Nasilone pragnienie

Zaburzenia układu immunologicznego

Bardzo rzadko może wystąpić toczeń rumieniowaty.^{42 43}

Badania diagnostyczne

Z częstością nieznaną obserwuje się fałszywe wyniki testów ciążowych.⁴⁴

Tabela działań niepożądanych związanych ze stosowaniem perazyny

<sup data-drug="Perazin 25 mg" data-section="Działania niepożądane" title="Częstość występowania działań niepożądanych określono zgodnie z konwencją MedDRA: bardzo często (≥1/10), często (≥1/100 do <1/10), niezbyt często (≥1/1 000 do <1/100), rzadko (≥1/10 000 do <1/1 000), bardzo rzadko (45 <sup data-drug="Pernazinum" data-section="Działania niepożądane" title="Wymienione poniżej działania niepożądane podzielono według częstości występowania oraz zgodnie z klasyfikacją układów i narządów MedDRA. Częstość występowania określono następująco: bardzo często (≥1/10), często (≥1/100 do <1/10), niezbyt często (≥1/1 000 do <1/100), rzadko (≥1/10 000 do <1/1 000), bardzo rzadko (46

Szczególne zagrożenia związane z działaniami niepożądanymi perazyny

Stosowanie perazyny wiąże się z kilkoma szczególnie niebezpiecznymi działaniami niepożądanymi, które wymagają natychmiastowej interwencji lub stałego monitorowania:

Złośliwy zespół neuroleptyczny

Choć występuje bardzo rzadko, złośliwy zespół neuroleptyczny stanowi zagrożenie życia i wymaga natychmiastowego odstawienia leku oraz wdrożenia intensywnego leczenia. Charakteryzuje się wysoką gorączką, sztywnością mięśni, podwyższonym stężeniem mioglobiny i aktywności kinazy kreatynowej we krwi.⁴⁷

Zaburzenia kardiologiczne

Szczególną uwagę należy zwrócić na zmiany w zapisie EKG i zaburzenia rytmu serca, które mogą prowadzić do poważnych powikłań. U pacjentów ze schorzeniami mięśnia sercowego podczas leczenia perazyną zaleca się regularne kontrolowanie zapisu EKG.⁴⁸

Zapaść naczyniowa wymaga natychmiastowego wdrożenia leczenia, w tym dożylnego podania noradrenaliny we wlewie kroplowym i podjęcia postępowania przeciwwstrząsowego.⁴⁹

Zaburzenia hematologiczne

Agranulocytoza stanowi potencjalnie zagrażające życiu powikłanie hematologiczne. Przy występowaniu objawów infekcji, zwłaszcza z towarzyszącą gorączką, należy wykonać pełne badanie krwi z rozmazem.⁵⁰

Zaburzenia funkcji wątroby

Wymaga uwagi bezobjawowe zwiększenie aktywności enzymów wątrobowych, które obserwuje się u około 43% pacjentów leczonych perazyną. Choć rzadko prowadzi do ostrego zapalenia wątroby, wskazane jest regularne monitorowanie parametrów funkcji wątroby.⁵¹

Reakcje fototoksyczne

Ciężkie reakcje fototoksyczne mogą prowadzić do trwałych zmian skórnych z odkładaniem się pigmentu. Podczas leczenia perazyną zaleca się unikanie ekspozycji na promienie słoneczne.^{52 53}

Powikłania neurologiczne

Ostra dyskineza występująca w pierwszych dniach leczenia wymaga szybkiej reakcji – zmniejszenia dawki perazyny lub zastosowania leków przeciwcholinergicznych.⁵⁴

W przypadku objawów parkinsonizmu polekowego zaleca się zmniejszenie dawki perazyny i podawanie leków cholinolitycznych.⁵⁵