Wskazania do stosowania
Olej z oliwek

Olej z oliwek – wprowadzenie do substancji czynnej

Olej z oliwek oczyszczony to substancja czynna stosowana w żywieniu pozajelitowym, występująca najczęściej jako komponent emulsji tłuszczowych w preparatach do żywienia całkowitego. Jest to składnik lipidowy dostarczający energii i niezbędnych kwasów tłuszczowych, a dzięki swoim właściwościom, wpływa korzystnie na profil metaboliczny pacjentów poddawanych terapii żywieniowej. Olej z oliwek często występuje w kombinacji z innymi olejami (sojowym, rybim, triglicerydami o średniej długości łańcucha), tworząc kompozycje zapewniające zrównoważony profil kwasów tłuszczowych.¹

Wskazania ogólne do stosowania oleju z oliwek

Olej z oliwek jako składnik emulsji tłuszczowych jest wskazany przede wszystkim w żywieniu pozajelitowym pacjentów, u których odżywianie doustne lub dojelitowe jest niemożliwe, niewystarczające lub przeciwwskazane. Dotyczy to zarówno pacjentów dorosłych, jak i dzieci powyżej 2 lat (w zależności od konkretnego preparatu).^{2 3}

W przypadku wcześniaków, dostępne są specjalne preparaty zawierające olej z oliwek, takie jak NUMETA G13%E Preterm, dedykowane żywieniu pozajelitowemu noworodków urodzonych przedwcześnie.⁴

Sytuacje kliniczne uzasadniające stosowanie żywienia pozajelitowego z olejem z oliwek

Olej z oliwek jako składnik emulsji tłuszczowych w żywieniu pozajelitowym znajduje zastosowanie w następujących sytuacjach klinicznych:

• Niewydolność przewodu pokarmowego uniemożliwiająca wystarczające żywienie drogą przewodu pokarmowego
• Okresy okołooperacyjne, szczególnie w rozległych zabiegach chirurgicznych w obrębie jamy brzusznej
• Zespół krótkiego jelita
• Ciężkie zapalenia jelit (np. choroba Leśniowskiego-Crohna, wrzodziejące zapalenie jelita grubego)
• Niedrożność przewodu pokarmowego
• Stany po chemio- i radioterapii, uniemożliwiające normalne odżywianie
• Ciężkie oparzenia
• Śpiączka i inne stany neurologiczne wykluczające żywienie doustne
• Wyniszczenie organizmu w przebiegu chorób nowotworowych
• Ciężka niewydolność wielonarządowa

⁵

Przewaga oleju z oliwek nad innymi emulsjami lipidowymi

Emulsje zawierające olej z oliwek mają korzystny profil kwasów tłuszczowych w porównaniu do tradycyjnych emulsji opartych wyłącznie na oleju sojowym. Olej z oliwek charakteryzuje się wysoką zawartością jednonienasyconych kwasów tłuszczowych (głównie kwasu oleinowego), co zapewnia szereg korzyści metabolicznych i klinicznych:

• Mniejsza podatność na peroksydację lipidów w porównaniu z emulsjami bogatymi w wielonienasycone kwasy tłuszczowe
• Lepszy profil immunomodulacyjny – mniej niekorzystnych efektów immunosupresyjnych
• Niższa zawartość fitosteroli w porównaniu z emulsjami opartymi wyłącznie na oleju sojowym
• Korzystniejszy wpływ na funkcje wątroby – mniejsze ryzyko cholestazy związanej z żywieniem pozajelitowym
• Lepszy profil metaboliczny – korzystniejszy wpływ na gospodarkę lipidową

⁶

Emulsje do żywienia pozajelitowego zawierające olej z oliwek

Na rynku farmaceutycznym dostępne są różne preparaty do żywienia pozajelitowego zawierające olej z oliwek. Preparaty te różnią się składem, stosunkiem poszczególnych składników, osmolarnością oraz przeznaczeniem klinicznym.

Emulsje jednoskładnikowe

ClinOleic 20% – emulsja do infuzji zawierająca 20% mieszaninę oleju z oliwek oczyszczonego i oleju sojowego oczyszczonego. Jest stosowana jako źródło tłuszczów w żywieniu pozajelitowym. Skład tego preparatu charakteryzuje się przewagą oleju z oliwek (około 80%) nad olejem sojowym (około 20%), co zapewnia korzystny stosunek kwasów tłuszczowych.⁷

SMOFlipid – emulsja do infuzji zawierająca 20% mieszaninę olejów: sojowego (60 g/l), triglicerydów o średniej długości łańcucha (60 g/l), oliwkowego (50 g/l) i rybiego (30 g/l). Jest to zbalansowana emulsja dostarczająca szerokiego spektrum kwasów tłuszczowych, w tym kwasów omega-3 z oleju rybiego.⁸

Worki trójkomorowe zawierające olej z oliwek

Dostępne są również worki trójkomorowe, zawierające w swoim składzie, oprócz emulsji tłuszczowej z olejem z oliwek, także roztwór aminokwasów oraz roztwór glukozy. Po zmieszaniu zawartości wszystkich trzech komór powstaje emulsja do żywienia całkowitego drogą pozajelitową. Do tej grupy należą:

• Seria SmofKabiven (SmofKabiven, SmofKabiven EF, SmofKabiven extra Nitrogen, SmofKabiven extra Nitrogen EF, SmofKabiven Low Osmo Peripheral, SmofKabiven Nutribase, SmofKabiven Peripheral) – worki zawierające emulsję tłuszczową będącą mieszaniną oleju sojowego, triglicerydów o średniej długości łańcucha, oleju z oliwek i oleju rybiego.⁹
• Seria Olimel (Olimel N5E, Olimel N7E, Olimel N9, Olimel N12E, Olimel Peri N4E) – worki zawierające mieszaninę oczyszczonego oleju z oliwek (około 80%) i oczyszczonego oleju sojowego (około 20%).¹⁰
• Seria Multimel (Multimel N4-550E, Multimel N6-900E, Multimel N7-1000E) – worki zawierające mieszaninę oczyszczonego oleju z oliwek (około 80%) i oczyszczonego oleju sojowego (około 20%).¹¹
• Seria Numeta (Numeta G13%E Preterm, Numeta G16%E) – worki przeznaczone dla noworodków i dzieci, zawierające mieszaninę oleju z oliwek (około 80%) i oleju sojowego (około 20%).¹²
• Finomel i Finomel Peri – worki zawierające mieszaninę różnych olejów, w tym oleju z oliwek, w połączeniu z innymi niezbędnymi składnikami odżywczymi.¹³

Dobór odpowiedniego preparatu z olejem z oliwek

Przy wyborze preparatu zawierającego olej z oliwek należy uwzględnić kilka istotnych czynników klinicznych:

Stan kliniczny pacjenta

W zależności od stanu klinicznego pacjenta, można dobrać odpowiedni preparat:

• Dla pacjentów z niewydolnością narządową (np. niewydolnością nerek lub wątroby) – zaleca się preparaty z dostosowanym składem aminokwasów i elektrolitów
• Dla pacjentów z hipertriglicerydemią – należy wybierać preparaty o niższej zawartości tłuszczów lub rozważyć okresowe wstrzymanie podaży lipidów
• Dla pacjentów z chorobami zapalnymi – korzystne mogą być preparaty zawierające olej rybi (bogate w kwasy omega-3) obok oleju z oliwek
• Dla pacjentów z zaburzeniami immunologicznymi – zaleca się emulsje zawierające olej z oliwek ze względu na ich neutralny wpływ na układ immunologiczny

¹⁴

Wiek pacjenta

Emulsje z olejem z oliwek są dostępne w preparatach dla różnych grup wiekowych:

• Dla noworodków urodzonych przedwcześnie – przeznaczone są preparaty NUMETA G13%E Preterm¹⁵
• Dla noworodków urodzonych w terminie i dzieci do 2 lat – przeznaczone są preparaty NUMETA G16%E¹⁶
• Dla dzieci powyżej 2 lat i dorosłych – przeznaczone są pozostałe preparaty, takie jak serie Olimel, SmofKabiven i Multimel¹⁷

Droga podania

W zależności od dostępu naczyniowego, możemy wybrać:

• Preparaty do podania obwodowego (np. SmofKabiven Peripheral, Olimel Peri N4E, Finomel Peri) – charakteryzują się niższą osmolarnością (zazwyczaj poniżej 900 mOsm/l), co umożliwia ich podawanie do żył obwodowych^{18 19}
• Preparaty do podania centralnego (np. SmofKabiven, Olimel, Multimel) – charakteryzują się wyższą osmolarnością (powyżej 1000 mOsm/l) i wymagają podania do żył centralnych²⁰

Zapotrzebowanie energetyczne i na składniki odżywcze

Preparaty różnią się zawartością makroskładników i wartością energetyczną:

^{21 22}

Preparaty z wyższą zawartością azotu (np. Olimel N12E, SmofKabiven extra Nitrogen) są odpowiednie dla pacjentów z większym zapotrzebowaniem na białko, np. pacjentów z oparzeniami, urazami, w stanach katabolicznych.²³

Przeciwwskazania do stosowania emulsji z olejem z oliwek

Mimo licznych zalet, emulsje zawierające olej z oliwek nie są odpowiednie dla wszystkich pacjentów. Przeciwwskazania do ich stosowania obejmują:

• Ciężka hiperlipidemia charakteryzująca się hipertriglicerydemią (stężenie triglicerydów w surowicy >1000 mg/dl lub 11,4 mmol/l)
• Ciężka niewydolność wątroby
• Ciężkie zaburzenia krzepnięcia krwi
• Ciężkie zaburzenia metabolizmu lipidów
• Nadwrażliwość na białko jaja, soi, orzeszków ziemnych lub którąkolwiek substancję pomocniczą preparatu
• Ogólne przeciwwskazania do terapii infuzyjnej: ostry obrzęk płuc, przewodnienie, niewyrównana niewydolność serca
• Niestabilny stan ogólny (np. ciężki stan pourazowy, niewyrównana cukrzyca, ostry zawał serca, udar, zatorowość, kwasica metaboliczna, ciężka sepsa i hiperosmolarność surowicy)

Dawkowanie emulsji zawierających olej z oliwek

Dawkowanie emulsji tłuszczowych zawierających olej z oliwek powinno być dostosowane do indywidualnych potrzeb pacjenta, zależnie od wydatku energetycznego, stanu klinicznego, masy ciała oraz zdolności do metabolizowania składników emulsji.

Ogólne wytyczne dotyczące dawkowania

Zalecana podaż tłuszczów wynosi od 0,7 do 1,5 g/kg m.c./dobę, co odpowiada 3,5-7,5 ml emulsji 20%/kg m.c./dobę. Emulsje tłuszczowe powinny stanowić około 30-50% całkowitej podaży kalorii pozabiałkowych.

W początkowym okresie zaleca się rozpoczynanie infuzji od dawki niższej (np. 0,5-1,0 g/kg m.c./dobę) z następowym stopniowym zwiększaniem w ciągu 2-3 dni do dawki docelowej. Maksymalna dawka dobowa wynosi zwykle 2,0 g/kg m.c./dobę.

Szybkość infuzji

Zalecana szybkość infuzji emulsji tłuszczowych wynosi 0,1-0,2 g tłuszczu/kg m.c./godz. Szybkość infuzji nie powinna przekraczać 0,15 ml emulsji/kg m.c./min, co odpowiada 0,03 g tłuszczu/kg m.c./min. W pierwszej godzinie zaleca się podawanie 1/4-1/2 planowanej dawki dobowej, a następnie zwiększenie szybkości infuzji, jeśli nie wystąpią działania niepożądane.

W trakcie leczenia należy monitorować stężenie triglicerydów we krwi. Podczas infuzji stężenie triglicerydów w surowicy nie powinno przekraczać 3 mmol/l. Przed rozpoczęciem kolejnej infuzji należy upewnić się, że stężenie triglicerydów powróciło do wartości prawidłowych.

Monitorowanie pacjentów otrzymujących emulsje z olejem z oliwek

Pacjenci otrzymujący emulsje tłuszczowe zawierające olej z oliwek powinni być regularnie monitorowani. Ocenie podlegają:

• Parametry gospodarki lipidowej: triglicerydy, cholesterol, LDL, HDL – monitorowanie przed rozpoczęciem leczenia, a następnie co 1-2 dni w pierwszym tygodniu i później regularnie w odstępach tygodniowych
• Funkcje wątroby: AlAT, AspAT, fosfataza zasadowa, GGTP, bilirubina – monitorowanie przed rozpoczęciem leczenia, a następnie co tydzień
• Parametry krzepnięcia: PT, APTT, fibrynogen – monitorowanie przed rozpoczęciem leczenia, a następnie co tydzień
• Morfologia krwi: przed rozpoczęciem leczenia, a następnie co tydzień
• Gospodarka wodno-elektrolitowa i równowaga kwasowo-zasadowa: przed rozpoczęciem leczenia, a następnie w zależności od stanu klinicznego

Olej z oliwek jako składnik emulsji tłuszczowych w praktyce klinicznej

Olej z oliwek stanowi ważny składnik nowoczesnych emulsji tłuszczowych stosowanych w żywieniu pozajelitowym. Dzięki korzystnemu profilowi kwasów tłuszczowych (bogaty w jednonienasycone kwasy tłuszczowe) oraz mniejszej podatności na peroksydację w porównaniu z emulsjami opartymi wyłącznie na oleju sojowym, emulsje zawierające olej z oliwek są coraz częściej stosowane w praktyce klinicznej.

Wprowadzenie emulsji zawierających olej z oliwek przyczyniło się do zmniejszenia częstości występowania powikłań związanych z żywieniem pozajelitowym, takich jak zaburzenia czynności wątroby, zaburzenia immunologiczne czy stres oksydacyjny. Dostępność różnych preparatów, zarówno jednoskładnikowych emulsji tłuszczowych, jak i worków trójkomorowych zawierających olej z oliwek, umożliwia dostosowanie terapii żywieniowej do indywidualnych potrzeb pacjentów.

W przypadku konieczności zastosowania żywienia pozajelitowego, emulsje zawierające olej z oliwek stanowią wartościową opcję terapeutyczną, szczególnie w długotrwałym żywieniu pozajelitowym oraz u pacjentów z zaburzeniami czynności wątroby i zaburzeniami immunologicznymi.