receptor wrażliwy na wapń
Receptor wrażliwy na wapń (ang. calcium-sensing receptor, CaSR) to kluczowy element układu regulującego homeostazę wapniową w organizmie. Jest to receptor sprzężony z białkami G, który odgrywa fundamentalną rolę w wykrywaniu zmian stężenia zewnątrzkomórkowego wapnia i odpowiednim dostosowywaniu funkcji komórkowych.
CaSR występuje głównie w przytarczycach, gdzie kontroluje wydzielanie parathormonu (PTH) w odpowiedzi na zmiany stężenia wapnia w surowicy. Gdy poziom wapnia wzrasta, aktywacja CaSR prowadzi do zahamowania sekrecji PTH, natomiast spadek stężenia wapnia powoduje zmniejszenie aktywności receptora i zwiększone wydzielanie PTH.
Receptor wrażliwy na wapń ekspresjonowany jest również w nerkach (gdzie reguluje reabsorpcję wapnia i wydzielanie kalcytoniny), kościach (wpływając na metabolizm kostny) oraz w przewodzie pokarmowym. Mutacje w genie kodującym CaSR mogą prowadzić do zaburzeń gospodarki wapniowej, takich jak rodzinna hipokalciuryczna hiperkalcemia (przy mutacjach inaktywujących) lub hipokalcemia autoimmunologiczna (przy mutacjach aktywujących).
W praktyce klinicznej znaczenie CaSR podkreśla wykorzystanie kalcymimetyków – leków modulujących aktywność tego receptora w terapii wtórnej nadczynności przytarczyc u pacjentów z przewlekłą chorobą nerek oraz w leczeniu pierwotnej nadczynności przytarczyc.
Powiązane wpisy
-
Leksykon substancji czynnych
Parykalcytol, syntetyczny analog kalcytriolu, jest selektywnym agonistą receptorów witaminy D (VDR) w przytarczycach, wykazującym minimalny wpływ na VDR w jelicie oraz ograniczony efekt na resorpcję kości. Mechanizm działania obejmuje hamowanie proliferacji komórek przytarczyc, zmniejszenie syntezy i wydzielania parathormonu (PTH), a także aktywację receptorów wrażliwych na wapń (CaSR), co skutkuje efektywnym obniżeniem stężenia PTH przy jednoczesnym zachowaniu stabilnych poziomów wapnia i fosforu w surowicy. Preparaty dostępne są w stężeniach 2 oraz 5 mikrogramów/ml w formie roztworu do wstrzykiwań. Parykalcytol wykazuje również korzystny wpływ na metabolizm kostny, zwiększając powierzchnię mineralizacji i wspomagając utrzymanie masy kostnej, co jest istotne w leczeniu metabolicznej choroby kości u pacjentów z przewlekłą chorobą nerek (PChN).
analog kalcytriolu, dysfagia, gospodarka wapniowo-fosforanowa, hemodializa, hiperkalcemia, homeostaza wapnia, homeostaza wapniowo-fosforanowa, iPTH, kalcytriol, metaboliczna choroba kości, metabolizm kostny, parathormon, parykalcytol, proliferacja komórek przytarczyc, przewlekła choroba nerek, przytarczyca, receptor witaminy D, receptor wrażliwy na wapń, schyłkowa choroba nerek, wtórna nadczynność przytarczyc -
Leksykon leków
Paricalcitol Fresenius, syntetyczny analog kalcytriolu, wykazuje selektywne działanie na receptory witaminy D (VDR) w przytarczycach, jednocześnie minimalizując aktywację VDR w jelicie oraz wpływ na resorpcję kości. Działa również na receptory wrażliwe na wapń (CaSR) w przytarczycach, co prowadzi do skutecznego obniżenia stężenia parathormonu (PTH) poprzez hamowanie proliferacji komórek przytarczyc, zmniejszenie syntezy i wydzielania PTH. Paricalcitol minimalnie wpływa na gospodarkę wapniowo-fosforanową, redukując ryzyko hiperkalcemii i hiperfosfatemii, a także wspiera utrzymanie objętości tkanki kostnej i zwiększa powierzchnię mineralizacji kości, co jest istotne w leczeniu metabolicznej choroby kości związanej z przewlekłą chorobą nerek.
analog kalcytriolu, badanie kontrolowane placebo, działanie farmakologiczne, farmakodynamika, hamowanie proliferacji komórek, hemodializa, hiperfosfatemia, hiperkalcemia, homeostaza wapniowo-fosforanowa, iPTH, kalcytriol, lek przeciwprzytarczycowy, metaboliczna choroba kości, parathormon, parykalcytol, przewlekła choroba nerek, przytarczyca, receptor witaminy D, receptor wrażliwy na wapń, schyłkowa choroba nerek, tkanka kostna, witamina D -
Leksykon leków
Parykalcytol, syntetyczny analog kalcytriolu z modyfikacjami strukturalnymi (19-nor, łańcuch boczny D2), działa selektywnie na receptory witaminy D (VDR) w przytarczycach oraz na receptory wrażliwe na wapń (CaSR), co prowadzi do skutecznego obniżenia stężenia parathormonu (PTH) poprzez hamowanie proliferacji komórek przytarczyc, zmniejszenie syntezy i wydzielania PTH. W przeciwieństwie do kalcytriolu, parykalcytol wykazuje minimalny wpływ na stężenia wapnia i fosforu w surowicy, co redukuje ryzyko kalcyfikacji naczyń i tkanek miękkich. Dodatkowo, lek wspiera prawidłową mineralizację kości i może zapobiegać metabolicznej chorobie kości u pacjentów z przewlekłą chorobą nerek (PChN).
W randomizowanym, podwójnie zaślepionym badaniu klinicznym trwającym 12 tygodni, obejmującym 29 pacjentów pediatrycznych (wiek 5-19 lat) ze schyłkową PChN na hemodializach, parykalcytol podawany trzy razy w tygodniu w dawkach początkowych 0,04 µg/kg (iPTH <500 pg/ml) lub 0,08 µg/kg (iPTH ≥500 pg/ml) skutecznie obniżył stężenie iPTH o ≥30% u 60% pacjentów (vs 21% w grupie placebo). W grupie placebo 71% pacjentów przerwało badanie z powodu wzrostu iPTH, podczas gdy w grupie parykalcytolu nie odnotowano hiperkalcemii ani przerwania terapii z tego powodu, co potwierdza korzystny profil bezpieczeństwa leku. Brak danych klinicznych dla dzieci poniżej 5. roku życia stanowi obecne ograniczenie terapeutyczne.
hemodializa, hiperkalcemia, homeostaza wapnia, homeostaza wapniowo-fosforanowa, iloczyn wapniowo-fosforanowy, iPTH, kalcyfikacja naczyń, kalcytriol, lek przeciwprzytarczycowy, metaboliczna choroba kości, parathormon, parykalcytol, proliferacja komórek przytarczyc, przewlekła choroba nerek, receptor witaminy D, receptor wrażliwy na wapń, schyłkowa choroba nerek, stężenie PTH, wydzielanie PTH
