Właściwości farmakodynamiczne
Olej z oliwek

Właściwości ogólne oleju z oliwek

Olej z oliwek jest składnikiem lipidowym szeroko stosowanym w emulsjach do żywienia pozajelitowego. Występuje najczęściej w połączeniu z innymi olejami, takimi jak olej sojowy, triglicerydy o średniej długości łańcucha (MCT) oraz olej rybi, tworząc mieszaniny tłuszczowe o zrównoważonym profilu kwasów tłuszczowych. W większości preparatów olej z oliwek stanowi około 80% mieszaniny z olejem sojowym (20%) lub jest częścią bardziej złożonych emulsji lipidowych.¹

Skład kwasów tłuszczowych

Charakterystyczny profil kwasów tłuszczowych oleju z oliwek w emulsjach do żywienia pozajelitowego zawiera:^{2 3}

• 15% nasyconych kwasów tłuszczowych (SFA)
• 65% jednonienasyconych kwasów tłuszczowych (MUFA)
• 20% wielonienasyconych niezbędnych kwasów tłuszczowych (PUFA/EPUFA)

⁴

W większości preparatów stosunek fosfolipidów do triglicerydów wynosi 0,06, co ma znaczenie dla stabilności emulsji i jej właściwości farmakodynamicznych.⁵

Znaczenie fizjologiczne oleju z oliwek w emulsjach tłuszczowych

Źródło energii

Olej z oliwek stanowi przede wszystkim źródło energii dostarczanej w postaci jednonienasyconych kwasów tłuszczowych. W typowych emulsjach do żywienia pozajelitowego zawierających olej z oliwek, energia dostarczana z tłuszczów wynosi od 35% do 43% całkowitej wartości energetycznej preparatu, co odpowiada zrównoważonemu żywieniu pozajelitowemu.^{6 7}

Ochrona przed peroksydacją lipidów

Jedną z najważniejszych właściwości farmakodynamicznych oleju z oliwek jest jego wysoka odporność na peroksydację lipidową. Jednonienasycone kwasy tłuszczowe obecne w oleju z oliwek są znacząco mniej podatne na procesy utleniania niż wielonienasycone kwasy tłuszczowe w analogicznych dawkach.⁸

Olej z oliwek zawiera także znaczne ilości alfa-tokoferolu (witaminy E), który działa jako naturalny przeciwutleniacz. W połączeniu z umiarkowaną podażą wielonienasyconych kwasów tłuszczowych, zwiększa to dostępność witaminy E w organizmie i skutecznie ogranicza peroksydację lipidów.^{9 10}

Efekty kliniczne

W badaniach klinicznych wykazano, że emulsje zawierające olej z oliwek wykazują korzystne efekty w porównaniu do emulsji zawierających wyłącznie olej sojowy:¹¹

• U wcześniaków w wieku ciążowym powyżej 28 tygodni, którym podawano emulsję z olejem z oliwek przez 7 dni, wykazano zwiększenie stężenia witaminy E w porównaniu z grupą otrzymującą emulsję z olejem sojowym. Efekt ten przypisuje się wyższej zawartości alfa-tokoferolu w oleju z oliwek.
• U dzieci długotrwale żywionych pozajelitowo (przez 2 miesiące) emulsjami zawierającymi olej z oliwek stwierdzano zmniejszoną peroksydację tłuszczów, co wiązało się z poprawą stosunku zawartości witaminy E do niezbędnych wielonienasyconych kwasów tłuszczowych.

¹²

Rola metaboliczna oleju z oliwek w mieszaninach lipidowych

Równowaga niezbędnych kwasów tłuszczowych

Umiarkowana zawartość niezbędnych kwasów tłuszczowych w emulsjach zawierających olej z oliwek ma korzystny wpływ na ich wykorzystanie przez organizm. W preparatach zawierających kombinację oleju z oliwek i oleju sojowego, niezbędne kwasy tłuszczowe stanowią około 20% całkowitej zawartości kwasów tłuszczowych.¹³

Taka kompozycja:^{14 15}

• Ułatwia efektywne wykorzystanie niezbędnych kwasów tłuszczowych przez organizm
• Zapewnia prawidłowe stężenie niezbędnych kwasów tłuszczowych w osoczu i tkankach
• Koryguje istniejące niedobory niezbędnych kwasów tłuszczowych
• Poprawia stan i dostępność pochodnych długołańcuchowych kwasów tłuszczowych

¹⁶

Rola w kompleksowym żywieniu pozajelitowym

W emulsjach przeznaczonych do całkowitego żywienia pozajelitowego olej z oliwek jest stosowany jako kluczowy składnik frakcji lipidowej. W zależności od preparatu, tłuszcze dostarczają od 28% do 40% całkowitej wartości energetycznej, przy czym olej z oliwek stanowi znaczącą część tej frakcji.^{17 18}

Emulsje zawierające olej z oliwek są stosowane w żywieniu pozajelitowym zarówno u dorosłych, jak i u dzieci, w tym u wcześniaków, z odpowiednim dostosowaniem składu do potrzeb metabolicznych poszczególnych grup pacjentów.¹⁹

Charakterystyka farmakodynamiczna mieszanin zawierających olej z oliwek

Czteroskładnikowe emulsje lipidowe

Nowsze preparaty do żywienia pozajelitowego zawierają czteroskładnikowe emulsje lipidowe, w których olej z oliwek stanowi jeden z czterech komponentów. Typowy skład takiej mieszaniny to:^{20 21}

• Olej sojowy: około 30% (źródło niezbędnych kwasów tłuszczowych, głównie omega-6)
• Olej zawierający triglicerydy średniołańcuchowe (MCT): około 25-30% (szybko utleniane źródło energii)
• Olej z oliwek: około 25% (źródło jednonienasyconych kwasów tłuszczowych, ochrona przed peroksydacją)
• Olej rybi: około 15-20% (źródło kwasów EPA i DHA)

²²

Taka kompozycja zapewnia zrównoważony profil kwasów tłuszczowych i łączy korzystne właściwości każdego z komponentów:²³

Olej sojowy dostarcza niezbędnych kwasów tłuszczowych, głównie kwas linolowy (omega-6, 55-60%) i alfa-linolenowy (omega-3, około 8%).²⁴

Triglicerydy o średniej długości łańcucha (MCT) są szybko metabolizowane i stanowią natychmiastowe źródło energii dla organizmu.²⁵

Olej z oliwek dostarcza energii w postaci jednonienasyconych kwasów tłuszczowych i zapewnia ochronę przed peroksydacją lipidową.²⁶

Olej rybi dostarcza kwasów omega-3, szczególnie kwasu eikozapentaenowego (EPA) i dokozaheksaenowego (DHA), które pełnią ważne funkcje strukturalne i regulacyjne w organizmie.²⁷

Profil bezpieczeństwa w badaniach klinicznych

Bezpieczeństwo stosowania emulsji zawierających olej z oliwek zostało potwierdzone w badaniach klinicznych, zarówno u dorosłych, jak i u dzieci, w tym w długotrwałym żywieniu pozajelitowym domowym.²⁸

W badaniach u dzieci, w których porównywano emulsje zawierające olej z oliwek (jako składnik mieszaniny tłuszczowej SMOFlipid) z emulsjami zawierającymi wyłącznie olej sojowy (Intralipid 20%), wykazano podobny profil bezpieczeństwa. Dodatkowo oceniano parametry skuteczności, takie jak przyrost masy ciała, wzrost, wskaźnik masy ciała, stężenie prealbumin i białek wiążących retinol.²⁹

Interesującą obserwacją w tych badaniach była zmiana profilu kwasów tłuszczowych w lipoproteinach osocza i fosfolipidach krwinek czerwonych u pacjentów otrzymujących emulsje zawierające olej z oliwek i olej rybi. Po 4 tygodniach stosowania wykazano zwiększenie zawartości kwasów tłuszczowych omega-3, co odzwierciedlało skład podawanej emulsji tłuszczowej.³⁰

Właściwości farmakodynamiczne w różnych grupach pacjentów

Zastosowanie u dzieci i niemowląt

Emulsje zawierające olej z oliwek są szeroko stosowane w żywieniu pozajelitowym dzieci, niemowląt oraz wcześniaków. Preparaty takie jak Numeta G13%E Preterm i Numeta G16%E są specjalnie dostosowane do potrzeb metabolicznych tych grup pacjentów.³¹

Emulsje te zapewniają:³²

• Zrównoważony profil kwasów tłuszczowych odpowiedni dla rozwijającego się organizmu
• Zawartość alfa-tokoferolu (witaminy E) wpływającą na ograniczenie peroksydacji lipidów
• Umiarkowaną podaż wielonienasyconych kwasów tłuszczowych

³³

Emulsje do żywienia obwodowego

Olej z oliwek jest również składnikiem emulsji przeznaczonych do podawania do żył obwodowych, takich jak preparaty SmofKabiven Peripheral, SmofKabiven Low Osmo Peripheral czy Finomel Peri. Preparaty te charakteryzują się niższą osmolarnością, co umożliwia ich bezpieczne podawanie do żył obwodowych.^{34 35}

Emulsje bez elektrolitów

Istnieją również preparaty zawierające olej z oliwek pozbawione elektrolitów, takie jak SmofKabiven EF czy SmofKabiven extra Nitrogen EF, które umożliwiają indywidualne dostosowanie podaży elektrolitów do specyficznych potrzeb pacjenta.³⁶

Charakterystyka farmakodynamiczna emulsji tłuszczowych zawierających olej z oliwek

Emulsje tłuszczowe zawierające olej z oliwek charakteryzują się wielkością cząstek i właściwościami biologicznymi zbliżonymi do endogennych chylomikronów, co zapewnia ich fizjologiczne wykorzystanie przez organizm.³⁷

Główne właściwości farmakodynamiczne oleju z oliwek w emulsjach do żywienia pozajelitowego obejmują:^{38 39}

• Dostarczenie energii w postaci jednonienasyconych kwasów tłuszczowych
• Ograniczenie peroksydacji lipidów dzięki wysokiej zawartości jednonienasyconych kwasów tłuszczowych i alfa-tokoferolu
• Zwiększenie dostępności witaminy E w połączeniu z umiarkowaną podażą wielonienasyconych kwasów tłuszczowych
• Zapewnienie zrównoważonego profilu kwasów tłuszczowych w połączeniu z innymi olejami
• Uzupełnienie niedoborów niezbędnych kwasów tłuszczowych i poprawa stanu ich długołańcuchowych pochodnych

⁴⁰