Przedawkowanie
Naproksen

Przedawkowanie naproksenu: zagrożenia i konsekwencje kliniczne

Naproksen, jako niesteroidowy lek przeciwzapalny (NLPZ), stosowany zarówno w formie doustnej, jak i miejscowej, może w przypadku przedawkowania prowadzić do poważnych konsekwencji zdrowotnych. Przypadki przedawkowania obserwuje się głównie przy preparatach doustnych, podczas gdy w przypadku form miejscowych (żele) ryzyko wystąpienia ogólnoustrojowych objawów toksycznych jest znacznie mniejsze ze względu na ograniczone wchłanianie przez skórę.^{1 2}

Objawy kliniczne przedawkowania

Spektrum objawów klinicznych przedawkowania naproksenu jest szerokie i może obejmować zarówno objawy łagodne, jak i zagrażające życiu powikłania. Nasilenie objawów zależy od przyjętej dawki oraz indywidualnej wrażliwości pacjenta.^{3 4}

Objawy przedawkowania naproksenu można podzielić na kilka kategorii w zależności od układu, którego dotyczą:^{5 6}

W jednym z udokumentowanych przypadków przedawkowania naproksenu zaobserwowano przemijające wydłużenie czasu protrombinowego z powodu hipoprotrombinemii, wywołanej prawdopodobnie selektywnym hamowaniem syntezy zależnych od witaminy K czynników krzepnięcia.^{7 8}

Dawka toksyczna i ryzyko zatrucia

Dokładna dawka naproksenu zagrażająca życiu nie została jednoznacznie określona. W dostępnej literaturze medycznej oraz charakterystykach produktów leczniczych brak jest jednoznacznych informacji na temat dawki minimalnej powodującej objawy zatrucia czy dawki letalnej.^{9 10}

Należy podkreślić, że naproksen może być szybko wchłaniany po podaniu doustnym, co może prowadzić do szybkiego osiągnięcia wysokich stężeń leku we krwi.^{11 12}

Ryzyko przedawkowania form miejscowych

W przypadku form miejscowych zawierających naproksen (żele, maści) ryzyko przedawkowania jest znacznie niższe ze względu na ograniczone wchłanianie substancji czynnej przez skórę.^{13 14}

Jednakże, wskutek nieprawidłowego stosowania (np. aplikacji na bardzo dużą powierzchnię skóry przez długi okres) lub przypadkowego spożycia, możliwe jest wystąpienie ogólnoustrojowych objawów niepożądanych.^{15 16}

Postępowanie w przedawkowaniu naproksenu

Leczenie przedawkowania naproksenu jest głównie objawowe i podtrzymujące, ponieważ nie istnieje swoista odtrutka.^{17 18}

Postępowanie ratunkowe i eliminacja leku

W przypadku świeżego zatrucia (do 1-4 godzin od spożycia) należy podjąć działania mające na celu ograniczenie wchłaniania leku:^{19 20}

• Opróżnienie żołądka – płukanie żołądka (do 1 godziny od spożycia)²¹
• Podanie węgla aktywowanego – wiąże naproksen w przewodzie pokarmowym i ogranicza jego wchłanianie²²
• Podanie środków przeczyszczających – przyspiesza eliminację leku z przewodu pokarmowego²³

Monitorowanie pacjenta

Pacjenci, którzy przedawkowali naproksen, powinni być monitorowani przez co najmniej 4 godziny od przyjęcia potencjalnie toksycznej ilości leku.^{24 25}

Kluczowe parametry wymagające monitorowania obejmują:^{26 27}

• Czynność nerek – ze względu na ryzyko ostrej niewydolności nerek
• Czynność wątroby – możliwe uszkodzenie wątroby
• Równowagę kwasowo-zasadową – ryzyko kwasicy metabolicznej
• Parametry krzepnięcia – możliwa hipoprotrombinemią
• Diurezę – zapewnienie prawidłowego wydalania moczu

Leczenie objawowe i podtrzymujące

W przypadku wystąpienia objawów niepożądanych należy wdrożyć odpowiednie leczenie objawowe:²⁸

• Drgawki – leczenie diazepamem podawanym dożylnie^{29 30}
• Krwawienie z przewodu pokarmowego – inhibitory pompy protonowej, inhibitory receptora H2, leki prokinetyczne³¹
• Zaburzenia oddychania – wsparcie oddechowe, tlenoterapia
• Kwasica metaboliczna – wyrównanie zaburzeń kwasowo-zasadowych

Rola hemodializy

Hemodializa nie zmniejsza stężenia naproksenu w osoczu ze względu na jego wysoki stopień wiązania z białkami osocza (około 99%).^{32 33}

Jednakże, hemodializa może być korzystna u pacjentów z niewydolnością nerek, którzy przedawkowali naproksen.^{34 35}

Szczególne sytuacje kliniczne w przedawkowaniu naproksenu

Przedawkowanie u dzieci

Objawy oraz postępowanie w przypadku przedawkowania u dzieci są co do zasady takie same, jak u osób dorosłych, jednak dzieci mogą być bardziej wrażliwe na toksyczne działanie naproksenu.³⁶ Dawkowanie środków eliminujących lek (np. węgla aktywowanego) powinno być dostosowane do masy ciała dziecka.

Przedawkowanie produktów złożonych

W przypadku przedawkowania produktów złożonych zawierających naproksen (np. Emoxen – naproksen + ezomeprazol, Frimig Duo – naproksen + sumatryptan) należy uwzględnić również toksyczne działanie drugiej substancji czynnej.^{37 38}

Reakcje anafilaktyczne po przedawkowaniu

Należy pamiętać, że reakcje anafilaktyczne obserwowane po terapeutycznym stosowaniu NLPZ mogą również wystąpić po przedawkowaniu.^{39 40}

Prognoza i potencjalne powikłania przedawkowania

Rokowanie w przypadku przedawkowania naproksenu zależy od wielu czynników, w tym od przyjętej dawki, czasu, jaki upłynął od przedawkowania do wdrożenia leczenia, oraz od stanu ogólnego pacjenta przed zatruciem. Szczególnie narażeni są pacjenci z wcześniej istniejącymi chorobami nerek, wątroby lub przewodu pokarmowego.⁴¹

Do najpoważniejszych powikłań przedawkowania naproksenu należą:^{42 43}

• Ostra niewydolność nerek – wymagająca czasami leczenia nerkozastępczego
• Masywne krwawienie z przewodu pokarmowego – mogące prowadzić do wstrząsu hipowolemicznego
• Uszkodzenie wątroby – przeważnie przejściowe, ale w ciężkich przypadkach mogące prowadzić do niewydolności
• Kwasica metaboliczna – zaburzająca homeostazę organizmu
• Zaburzenia oddychania – w skrajnych przypadkach mogące prowadzić do zgonu
• Drgawki i śpiączka – wymagające intensywnej opieki medycznej

Wystąpienie powyższych powikłań wymaga hospitalizacji, często na oddziale intensywnej terapii, i wdrożenia odpowiedniego leczenia. W większości przypadków, przy szybkim rozpoznaniu przedawkowania i wdrożeniu odpowiedniego leczenia, rokowanie jest dobre, a obserwowane zmiany mają charakter odwracalny.⁴⁴