Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Naproksen

Naproksen, jako NLPZ, wymaga stosowania najmniejszej skutecznej dawki przez najkrótszy możliwy czas, aby ograniczyć ryzyko poważnych działań niepożądanych, zwłaszcza ze strony przewodu pokarmowego (krwawienia, owrzodzenia, perforacje) oraz układu sercowo-naczyniowego. Ryzyko powikłań żołądkowo-jelitowych jest szczególnie wysokie u osób z wcześniejszymi owrzodzeniami, w podeszłym wieku oraz u pacjentów stosujących jednocześnie kortykosteroidy, leki przeciwzakrzepowe, przeciwpłytkowe lub SSRI. W takich przypadkach zaleca się stosowanie leków osłonowych, np. inhibitorów pompy protonowej. Naproksen jest przeciwwskazany u pacjentów z ciężką niewydolnością nerek (klirens kreatyniny <30 ml/min) i wymaga monitorowania funkcji nerek oraz wątroby, zwłaszcza u osób z chorobami przewlekłymi i stosujących leki nefrotoksyczne. Dawka dobowa do 1000 mg wiąże się z mniejszym ryzykiem sercowo-naczyniowym niż inne NLPZ, jednak u pacjentów z chorobami układu krążenia (np. nadciśnienie, niewydolność serca, choroba niedokrwienna) konieczna jest szczególna ostrożność i monitorowanie stanu klinicznego.

Stosowanie naproksenu może powodować ciężkie reakcje skórne (SJS, TEN, zespół DRESS) oraz reakcje nadwrażliwości, zwłaszcza u pacjentów z astmą, polipami nosa lub nadwrażliwością na ASA i inne NLPZ. Lek hamuje agregację płytek i wydłuża czas krwawienia, co wymaga ostrożności u pacjentów z zaburzeniami krzepnięcia lub stosujących leczenie przeciwzakrzepowe. U kobiet planujących ciążę naproksen może obniżać płodność i nie jest zalecany. U osób w podeszłym wieku zwiększa się ryzyko działań niepożądanych, dlatego terapia powinna być prowadzona w najmniejszej skutecznej dawce. W przypadku stosowania naproksenu w postaci żelu należy unikać stosowania na uszkodzoną skórę, pod opatrunki okluzyjne oraz ekspozycji na światło słoneczne i solarium. Długotrwałe stosowanie NLPZ może prowadzić do uszkodzenia nerek, zwłaszcza przy jednoczesnym spożyciu alkoholu lub odwodnieniu. Naproksen może osłabiać działanie przeciwpłytkowe ASA, co wymaga konsultacji lekarskiej przy jednoczesnym stosowaniu tych leków.

  1. Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania naproksenu
    1. Zasady ogólne stosowania
    2. Wpływ na przewód pokarmowy
    3. Wpływ na układ sercowo-naczyniowy i naczynia mózgowe
    4. Wpływ na nerki
    5. Wpływ na wątrobę
    6. Działania hematologiczne
    7. Reakcje skórne
    8. Reakcje nadwrażliwości
    9. Wpływ na płodność
    10. Szczególne środki ostrożności u osób w podeszłym wieku
    11. Szczególne ostrzeżenia dotyczące stosowania naproksenu w postaci żelu
    12. Inne istotne ostrzeżenia
    13. Kolejne rozdziały

Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania naproksenu

Naproksen, jako niesteroidowy lek przeciwzapalny (NLPZ), wymaga zachowania szczególnych środków ostrożności podczas stosowania ze względu na potencjalne poważne działania niepożądane. Znajomość specjalnych ostrzeżeń i właściwe postępowanie z pacjentami stosującymi tę substancję jest kluczowym elementem bezpiecznej farmakoterapii.1

Zasady ogólne stosowania

Podstawową zasadą stosowania naproksenu jest używanie najmniejszej skutecznej dawki przez najkrótszy możliwy okres konieczny do łagodzenia objawów. Takie postępowanie znacząco zmniejsza ryzyko działań niepożądanych ze strony układu pokarmowego i sercowo-naczyniowego.2

Należy unikać jednoczesnego stosowania naproksenu z innymi NLPZ, w tym z selektywnymi inhibitorami cyklooksygenazy-2 (COX-2). Takie połączenie zwiększa ryzyko wystąpienia poważnych działań niepożądanych charakterystycznych dla tej grupy leków.3

Ze względu na działanie przeciwzapalne i przeciwgorączkowe naproksen może maskować objawy zakażenia, gorączki lub stanu zapalnego, co może utrudniać właściwą diagnozę i opóźniać odpowiednie leczenie.45

Wpływ na przewód pokarmowy

Podczas stosowania naproksenu, podobnie jak innych NLPZ, istnieje ryzyko wystąpienia poważnych działań niepożądanych ze strony przewodu pokarmowego, włączając krwawienia, owrzodzenia i perforacje, które mogą mieć skutek śmiertelny.6

Ryzyko krwawienia z przewodu pokarmowego, owrzodzenia lub perforacji wzrasta wprost proporcjonalnie do dawki NLPZ oraz jest większe u następujących grup pacjentów:

U pacjentów z grupy zwiększonego ryzyka powikłań żołądkowo-jelitowych należy rozważyć jednoczesne stosowanie leków osłonowych (np. mizoprostolu lub inhibitorów pompy protonowej).10

Pacjenci z działaniem toksycznym w obrębie przewodu pokarmowego w wywiadzie, zwłaszcza osoby w podeszłym wieku, powinni zgłaszać wszelkie niepokojące objawy brzuszne (szczególnie krwawienie), zwłaszcza na początku leczenia.11

W przypadku wystąpienia krwawienia lub owrzodzenia przewodu pokarmowego u pacjentów przyjmujących naproksen, leczenie należy natychmiast przerwać.12

Należy zachować szczególną ostrożność podczas stosowania NLPZ u pacjentów z chorobami zapalnymi jelit w wywiadzie (wrzodziejące zapalenie jelita grubego, choroba Leśniowskiego-Crohna), ponieważ ich stan może ulec zaostrzeniu.13

Wpływ na układ sercowo-naczyniowy i naczynia mózgowe

Z badań klinicznych i danych epidemiologicznych wynika, że stosowanie niektórych NLPZ (szczególnie w dużych dawkach i przez długi okres) może być związane z niewielkim zwiększeniem ryzyka incydentów zakrzepowych tętnic (np. zawał serca lub udar).14

Chociaż dane wskazują, że stosowanie naproksenu w dawce dobowej 1000 mg może wiązać się z mniejszym ryzykiem powikłań sercowo-naczyniowych niż inne NLPZ, nie można całkowicie wykluczyć takiego ryzyka.15

Szczególną ostrożność należy zachować u pacjentów z następującymi schorzeniami:16

  • Niekontrolowane nadciśnienie tętnicze
  • Zastoinowa niewydolność serca
  • Choroba niedokrwienna serca
  • Choroba tętnic obwodowych
  • Choroba naczyń mózgowych
  • Czynniki ryzyka chorób układu krążenia (nadciśnienie tętnicze, hiperlipidemia, cukrzyca, palenie tytoniu)

Należy dokładnie monitorować pacjentów z nadciśnieniem tętniczym i/lub łagodną do umiarkowanej zastoinową niewydolnością serca w wywiadzie, gdyż w związku z leczeniem NLPZ zgłaszano przypadki zatrzymania płynów i występowania obrzęków.17

Wpływ na nerki

Stosowanie NLPZ, w tym naproksenu, może powodować zależne od dawki zmniejszenie syntezy prostaglandyn i przyspieszyć wystąpienie niewydolności nerek.18

Do pacjentów z grupy zwiększonego ryzyka rozwoju niewydolności nerek należą:

W związku ze stosowaniem naproksenu zgłaszano przypadki zaburzeń czynności nerek, niewydolności nerek, ostrego śródmiąższowego zapalenia nerek, krwiomoczu, białkomoczu, martwicy brodawek nerkowych, a w sporadycznych przypadkach zespołu nerczycowego.19

Naproksen jest w dużym stopniu (95%) wydalany z moczem w wyniku przesączania kłębuszkowego, dlatego należy zachować szczególną ostrożność podając go pacjentom z zaburzeniami czynności nerek.20 U tych pacjentów zaleca się kontrolowanie stężenia kreatyniny w surowicy krwi i/lub klirensu kreatyniny oraz zapewnienie odpowiedniego nawodnienia.

Naproksen jest przeciwwskazany u pacjentów z ciężką niewydolnością nerek (klirens kreatyniny poniżej 30 ml/min).21

Wpływ na wątrobę

U pacjentów z zaburzeniami czynności wątroby, takimi jak przewlekła alkoholowa choroba wątroby i inne postaci marskości wątroby, zmniejsza się całkowite stężenie naproksenu w osoczu, natomiast zwiększa stężenie wolnej frakcji naproksenu.22

Podobnie jak w przypadku innych NLPZ, naproksen może powodować nieprawidłowości w wynikach testów czynnościowych wątroby. Ostre reakcje wątrobowe, w tym żółtaczka i zapalenie wątroby (niektóre przypadki zapalenia wątroby zakończyły się zgonem) były obserwowane po zastosowaniu naproksenu, podobnie jak po zastosowaniu innych NLPZ.23

U pacjentów z zaburzeniami czynności wątroby zaleca się stosowanie najmniejszej skutecznej dawki naproksenu.24

Działania hematologiczne

Naproksen hamuje agregację płytek krwi i wydłuża czas krwawienia. Należy to uwzględnić podczas określania czasu krwawienia u pacjenta.25

Należy zachować szczególną ostrożność u pacjentów z zaburzeniami krzepnięcia krwi lub stosujących leki wpływające na hemostazę krwi, gdy stosuje się jednocześnie produkty zawierające naproksen.26

U pacjentów z dużym ryzykiem krwawienia lub poddanych całkowitemu leczeniu przeciwzakrzepowemu (np. pochodne dikumarolu) może wystąpić zwiększone ryzyko krwawienia, jeśli otrzymują jednocześnie naproksen.27

Reakcje skórne

W związku ze stosowaniem NLPZ, w tym naproksenu, zgłaszano występowanie ciężkich reakcji skórnych, niektórych zakończonych zgonem, takich jak:

Ryzyko wystąpienia tych reakcji jest największe na początku leczenia, w większości przypadków objawy pojawiają się w ciągu pierwszego miesiąca stosowania.28

Jeśli wystąpią objawy przedmiotowe i podmiotowe wskazujące na te reakcje, należy natychmiast odstawić naproksen. Jeśli podczas stosowania naproksenu u pacjenta wystąpi SJS, TEN lub zespół DRESS, nigdy nie należy ponownie rozpoczynać leczenia tym lekiem.29

Reakcje nadwrażliwości

Reakcje nadwrażliwości mogą wystąpić u pacjentów wykazujących szczególną skłonność do takich reakcji. Mogą one występować zarówno u pacjentów z nadwrażliwością, jak i bez wcześniejszej nadwrażliwości na kwas acetylosalicylowy, inne NLPZ lub produkty zawierające naproksen.30

Reakcje nadwrażliwości mogą również wystąpić u pacjentów z:31

Reakcje rzekomoanafilaktyczne, podobnie jak reakcje anafilaktyczne, mogą prowadzić do zgonu pacjenta.32

U pacjentów z astmą oskrzelową lub chorobami alergicznymi może wystąpić skurcz oskrzeli.33

Wpływ na płodność

Stosowanie naproksenu może niekorzystnie wpływać na płodność u kobiet i nie jest zalecane u kobiet, które planują zajście w ciążę. W przypadku kobiet, które mają trudności z zajściem w ciążę lub są poddawane badaniom w związku z niepłodnością, należy rozważyć zakończenie stosowania naproksenu.34

Szczególne środki ostrożności u osób w podeszłym wieku

U osób w podeszłym wieku częściej występują działania niepożądane podczas stosowania NLPZ, szczególnie krwawienia z przewodu pokarmowego i perforacja, które mogą nawet prowadzić do zgonu.35

Ze względu na zwiększone ryzyko wystąpienia działań niepożądanych, nie zaleca się długotrwałej terapii NLPZ u pacjentów w podeszłym wieku. Powinni oni przyjmować naproksen w najmniejszej skutecznej dawce.36

Należy zachować szczególną ostrożność w przypadku, kiedy duże dawki naproksenu są podawane pacjentom w podeszłym wieku, ponieważ istnieją doniesienia, że u tych pacjentów występuje zwiększone stężenie wolnej frakcji naproksenu.37

Szczególne ostrzeżenia dotyczące stosowania naproksenu w postaci żelu

W przypadku stosowania naproksenu w postaci żelu należy uwzględnić następujące środki ostrożności:38

  • Ze względu na możliwość wchłonięcia naproksenu do krwiobiegu, należy zachować ostrożność podczas leczenia pacjentów z niewydolnością wątroby, nerek, owrzodzeniem przewodu pokarmowego i skazą krwotoczną
  • Nie należy stosować żelu pod opatrunki okluzyjne (takie jak bandaże lub plastry opatrunkowe)39
  • W okresie leczenia oraz 2 tygodnie po zakończeniu leczenia, należy unikać bezpośredniego światła słonecznego oraz opalania w solarium40
  • Należy unikać kontaktu żelu z oczami i błonami śluzowymi. W razie przedostania się żelu do oczu lub na błony śluzowe należy usunąć żel obficie spłukując wodą41
  • Nie zaleca się stosowania naproksenu w postaci żelu przez długi okres czasu i na duże powierzchnie skóry, ponieważ mogą wystąpić ogólnoustrojowe działania niepożądane42
  • Nie należy stosować żelu na uszkodzoną skórę, otwarte rany, ani na stany zapalne skóry43

Inne istotne ostrzeżenia

U pacjentów z uogólnionym toczniem rumieniowatym (SLE) lub mieszaną chorobą tkanki łącznej może wystąpić zwiększone ryzyko aseptycznego zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych.44

Długotrwałe stosowanie jakichkolwiek leków przeciwbólowych w leczeniu bólu głowy może prowadzić do nasilenia dolegliwości (ból głowy spowodowany nadużywaniem leków przeciwbólowych). W takiej sytuacji należy skonsultować się z lekarzem i przerwać leczenie.45

Regularne przyjmowanie leków przeciwbólowych, zwłaszcza skojarzenie kilku przeciwbólowych substancji czynnych, może prowadzić do nieodwracalnego uszkodzenia nerek z ryzykiem niewydolności nerek. Ryzyko to może wzrosnąć w przypadku zwiększonej utraty soli i odwodnienia.46

W przypadku jednoczesnego spożycia alkoholu działania niepożądane związane z naproksenem, w szczególności te odnoszące się do przewodu pokarmowego lub ośrodkowego układu nerwowego, mogą ulec nasileniu.47

Naproksen może osłabiać działanie przeciwpłytkowe kwasu acetylosalicylowego. Należy skonsultować się z lekarzem, jeżeli pacjent stosuje kwas acetylosalicylowy i planuje stosować naproksen.48

Kolejne rozdziały

Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.

Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.

  1. 09.04.2026
  2. www.leksykon.com.pl