Przeciwwskazania stosowania
Kwas linolowy

Przeciwwskazania stosowania kwasu linolowego

Kwas linolowy (omega-6) stanowi ważny składnik emulsji tłuszczowych stosowanych w żywieniu pozajelitowym. Jego zawartość w poszczególnych preparatach jest zróżnicowana i wynosi od 24,0-29,0 g/l w Lipofundin MCT/LCT 10%, przez 38,4-46,4 g/l w Lipidem, do 48,0-58,0 g/l w Lipofundin MCT/LCT 20%. Stosowanie produktów zawierających kwas linolowy podlega jednak licznym ograniczeniom, które klinicysta powinien wziąć pod uwagę podczas kwalifikowania pacjenta do terapii.¹²³

Nadwrażliwość na składniki emulsji

Preparaty zawierające kwas linolowy są przeciwwskazane u pacjentów z nadwrażliwością na poszczególne komponenty emulsji. Dotyczy to przede wszystkim nadwrażliwości na białka jaja, oleju sojowego oraz produktów z soi lub orzeszków ziemnych. Dodatkowo, przeciwwskazaniem jest nadwrażliwość na komponenty charakterystyczne dla danego preparatu, takie jak ryby (w przypadku Lipidem zawierającego omega-3-kwasów triglicerydy) czy którekolwiek substancje pomocnicze wymienione w charakterystyce produktu leczniczego.⁴⁵⁶

Zaburzenia gospodarki lipidowej

Kluczowym przeciwwskazaniem do stosowania emulsji zawierających kwas linolowy jest ciężka hiperlipidemia. W przypadku preparatu Lipidem precyzyjnie zdefiniowano ją jako hipertriglicerydemię z wartościami ≥ 1000 mg/dl lub 11.4 mmol/l. Pozostałe dwa preparaty (Lipofundin MCT/LCT 10% i 20%) również wymieniają ciężką hiperlipidemię jako przeciwwskazanie bezwzględne, bez podania konkretnych wartości granicznych. Ze względu na możliwość nasilenia już istniejących zaburzeń lipidowych, stosowanie tych preparatów u pacjentów z hiperlipidemią powinno być szczególnie ostrożne.⁷⁸⁹

Zaburzenia krzepnięcia krwi

Emulsje tłuszczowe zawierające kwas linolowy nie powinny być stosowane u pacjentów z ciężkimi zaburzeniami układu krzepnięcia. Do szczegółowych przeciwwskazań w tym zakresie należą:

• Ciężka koagulopatia
• Ostre zdarzenia zakrzepowo-zatorowe
• Zatorowość tłuszczowa
• Nasilająca się skaza krwotoczna

¹⁰¹¹¹²

Zaburzenia funkcji wątroby

Ze względu na metabolizm lipidów zachodzący w wątrobie, przeciwwskazaniem do stosowania preparatów zawierających kwas linolowy są:

• Ciężka niewydolność wątroby
• Cholestaza wewnątrzwątrobowa – stan, w którym dochodzi do upośledzenia przepływu żółci wewnątrz wątroby, co zaburza prawidłowy metabolizm lipidów

¹³¹⁴¹⁵

Zaburzenia funkcji nerek

Produkty zawierające kwas linolowy są przeciwwskazane u pacjentów z ciężką niewydolnością nerek, ale tylko w przypadku braku dostępu do terapii nerkozastępczej. Oznacza to, że u pacjentów poddawanych dializoterapii lub innym formom leczenia nerkozastępczego stosowanie tych preparatów jest możliwe przy zachowaniu odpowiednich środków ostrożności i monitorowaniu parametrów nerkowych.¹⁶¹⁷¹⁸

Zaburzenia równowagi kwasowo-zasadowej

Kwasica metaboliczna stanowi bezwzględne przeciwwskazanie do stosowania preparatów zawierających kwas linolowy. Wprowadzenie dodatkowych lipidów do organizmu pacjenta z kwasicą może nasilić istniejące zaburzenia metaboliczne i pogorszyć stan kliniczny.¹⁹²⁰²¹

Przeciwwskazania związane z ogólnym żywieniem pozajelitowym

Poza specyficznymi przeciwwskazaniami do stosowania emulsji tłuszczowych zawierających kwas linolowy, istnieją również przeciwwskazania wynikające z ogólnych zasad prowadzenia żywienia pozajelitowego, które dotyczą wszystkich omawianych preparatów:²²²³²⁴

Niestabilny stan krążenia

Przeciwwskazaniem do podawania emulsji zawierających kwas linolowy jest niestabilny stan układu krążenia z zagrożeniem życia, obejmujący stany zapaści i wstrząsu. Dodatkowo, preparaty te nie powinny być stosowane w ostrej fazie zawału mięśnia sercowego lub udaru oraz w przypadku niewyrównanej niewydolności serca. Wprowadzenie dodatkowego obciążenia objętościowego w postaci emulsji tłuszczowej może nasilić istniejące zaburzenia hemodynamiczne i zwiększyć ryzyko powikłań sercowo-naczyniowych.²⁵²⁶²⁷

Zaburzenia metaboliczne i homeostazy

Emulsje zawierające kwas linolowy są przeciwwskazane w następujących stanach:

• Niestabilne zaburzenia metaboliczne (np. niewyrównana cukrzyca, ciężka posocznica, śpiączka o nieznanym pochodzeniu, ciężki stan pourazowy)
• Niedostateczne zaopatrzenie tkanek w tlen
• Zaburzenia równowagi wodno-elektrolitowej, w tym hipokaliemia i odwodnienie hipotoniczne
• Ostry obrzęk płuc

²⁸²⁹³⁰

Szczególne sytuacje kliniczne

Pacjenci z uwrażliwościami pokarmowymi

Szczególną ostrożność należy zachować u pacjentów z alergią na soję, orzeszki ziemne lub produkty pochodne. Ze względu na krzyżową reaktywność alergenową, produkty zawierające kwas linolowy pochodzący z oleju sojowego są przeciwwskazane u tych pacjentów. W przypadku preparatu Lipidem, zawierającego dodatkowo omega-3-kwasów triglicerydy, istnieje również przeciwwskazanie dla pacjentów z alergią na ryby.³¹³²³³

Pacjenci z zaburzeniami krzepnięcia

U pacjentów z istniejącymi zaburzeniami krzepnięcia, takimi jak ciężka koagulopatia czy nasilająca się skaza krwotoczna, stosowanie emulsji tłuszczowych zawierających kwas linolowy jest przeciwwskazane. Warto podkreślić, że kwas linolowy może wpływać na produkcję eikozanoidów i inne procesy metaboliczne związane z krzepnięciem krwi, co potencjalnie może nasilić istniejące zaburzenia hemostazy. Szczególną uwagę należy zwrócić na pacjentów z ostrymi incydentami zakrzepowo-zatorowymi, gdzie podanie emulsji może zwiększyć ryzyko zatorowości tłuszczowej.³⁴³⁵³⁶

Pacjenci ze stanami krytycznymi

Emulsje zawierające kwas linolowy nie powinny być stosowane u pacjentów w stanie krytycznym, u których występują niestabilne zaburzenia metaboliczne, ciężka posocznica, śpiączka o nieznanym pochodzeniu lub niedostateczne zaopatrzenie tkanek w tlen. W tych przypadkach wprowadzenie dodatkowego źródła lipidów może pogorszyć stan metaboliczny pacjenta i utrudnić stabilizację jego stanu klinicznego. Podobnie, u pacjentów z ostrym obrzękiem płuc podanie emulsji tłuszczowych może nasilić istniejące zaburzenia oddechowe.³⁷³⁸³⁹

Pacjenci z zaburzeniami wątroby i nerek

U pacjentów z ciężką niewydolnością wątroby stosowanie emulsji zawierających kwas linolowy jest bezwzględnie przeciwwskazane ze względu na upośledzoną zdolność metabolizowania lipidów. Cholestaza wewnątrzwątrobowa stanowi dodatkowe przeciwwskazanie ze względu na zaburzony przepływ żółci niezbędny do prawidłowego trawienia i przyswajania tłuszczów. U pacjentów z ciężką niewydolnością nerek emulsje tłuszczowe mogą być stosowane tylko w przypadku dostępu do terapii nerkozastępczej, która umożliwia usuwanie produktów metabolizmu lipidów i zapobiega ich kumulacji w organizmie.⁴⁰⁴¹⁴²