Przedawkowanie
Kolchicyna

Przedawkowanie kolchicyny

Kolchicyna charakteryzuje się wąskim zakresem terapeutycznym, a w przypadku przedawkowania jest skrajnie toksyczna. Do szczególnie narażonych na ryzyko wystąpienia działań toksycznych należą pacjenci z zaburzeniami czynności nerek lub wątroby, przewodu pokarmowego lub serca, a także osoby w skrajnych grupach wiekowych, zwłaszcza pacjenci w bardzo podeszłym wieku.¹²

Przedawkowanie kolchicyny stanowi złożony problem medyczny wymagający natychmiastowej specjalistycznej interwencji. Każdy pacjent po przedawkowaniu kolchicyny, nawet przy braku wczesnych objawów działania toksycznego, powinien zostać skierowany w trybie pilnym do lekarza w celu przeprowadzenia oceny stanu zdrowia.³⁴

Dawka toksyczna i śmiertelna

Toksyczność ostra i zgon mogą wystąpić po zażyciu dawki przekraczającej 0,5 mg/kg masy ciała.⁵ Dawka śmiertelna dla osób dorosłych wykazuje duże zróżnicowanie (od 7 mg do 65 mg w dawce jednorazowej), lecz zazwyczaj wynosi około 20 mg.⁶⁷

Analiza 150 przypadków przedawkowania kolchicyny wykazała, że u pacjentów, którzy przyjęli dawkę mniejszą niż 0,5 mg/kg, nie odnotowano zgonów, a obserwowano jedynie łagodniejsze objawy toksyczne w postaci zaburzeń żołądkowo-jelitowych. Pacjenci, którzy przyjęli dawkę 0,5-0,8 mg/kg, doświadczali poważniejszych reakcji, takich jak zahamowanie czynności szpiku, natomiast przy dawkach przekraczających 0,8 mg/kg śmiertelność wynosiła 100%.⁸

Kliniczny obraz przedawkowania

Objawy ostrego przedawkowania kolchicyny rozwijają się zazwyczaj po okresie utajenia i przebiegają w kilku fazach. Pierwsze objawy pojawiają się z opóźnieniem wynoszącym średnio 3 godziny (zakres 2-12 godzin) od przyjęcia toksycznej dawki.⁹¹⁰

Faza pierwsza (objawy wczesne)

W pierwszej fazie, rozwijającej się w ciągu 24 godzin od przedawkowania, dominują zaburzenia ze strony przewodu pokarmowego:¹¹

• Nudności
• Wymioty
• Bóle brzucha
• Krwotoczne zapalenie błony śluzowej żołądka i jelit
• Biegunka
• Hipowolemia (zmniejszenie objętości płynów ustrojowych)
• Zaburzenia elektrolitowe
• Leukocytoza
• W ciężkich przypadkach – niedociśnienie tętnicze

¹²¹³

Faza druga (objawy późne)

W drugiej fazie, rozwijającej się między 24 a 72 godziną po przyjęciu toksycznej dawki, pojawiają się zagrażające życiu powikłania wielonarządowe:¹⁴¹⁵

• Niewydolność wielonarządowa
• Ostra niewydolność nerek – może objawiać się skąpomoczem i krwiomoczem
• Zaburzenia neurologiczne – splątanie, śpiączka, drgawki, majaczenie
• Neuropatia obwodowa – wstępująca neuropatia ruchowa i czuciowa
• Zaburzenia sercowo-naczyniowe – depresja mięśnia sercowego, kardiomiopatia, zaburzenia rytmu serca, zapaść naczyniowa
• Zaburzenia hematologiczne – pancytopenia, agranulocytoza, leukopenia, trombocytopenia
• Niewydolność oddechowa
• Koagulopatia ze zużycia – rozsiane wykrzepianie wewnątrznaczyniowe
• Uszkodzenie wątroby – toksyczne zapalenie wątroby
• Uszkodzenie mięśni – osłabienie mięśniowe

¹⁶¹⁷

Śmierć jest zazwyczaj wynikiem depresji oddechowej i zapaści sercowo-naczyniowej.¹⁸¹⁹

Faza regeneracji

Jeśli pacjent przeżyje, w okresie zdrowienia, mniej więcej po upływie tygodnia od przedawkowania, może pojawić się:²⁰

• Leukocytoza z odbicia
• Odwracalne łysienie

²¹

Postępowanie w przedawkowaniu

Leczenie przedawkowania kolchicyny jest głównie objawowe i podtrzymujące, ponieważ nie jest znana żadna swoista odtrutka.²²²³

Eliminacja toksyny

W przypadku ostrego zatrucia należy podjąć próbę eliminacji toksyny z organizmu:²⁴

• Płukanie żołądka – najlepiej wykonane w ciągu 60 minut od ostrego zatrucia
• Podanie węgla aktywowanego – należy rozważyć u dorosłych, którzy przyjęli dawkę przekraczającą 0,1 mg/kg masy ciała oraz u dzieci bez względu na przyjętą dawkę, jeśli od przyjęcia kolchicyny nie upłynęła więcej niż godzina
• Biegunki nie należy leczyć – substancja czynna wydala się głównie z kałem

²⁵²⁶

Hemodializa jest nieskuteczna w usuwaniu kolchicyny z powodu wysokiej pozornej objętości dystrybucji.²⁷²⁸ Wykonanie dializy może być jednak konieczne w przypadku wystąpienia kwasicy mleczanowej lub z powodu zaburzeń czynności nerek.²⁹

Leczenie podtrzymujące

Zasadnicze leczenie ma charakter objawowy i wspomagający funkcje życiowe. Pacjent wymaga ścisłego monitorowania klinicznego i parametrów biologicznych w warunkach szpitalnych.³⁰

Postępowanie obejmuje:³¹

• Kontrolę czynności oddechowej
• Utrzymanie ciśnienia tętniczego i prawidłowej czynności układu krążenia
  • W razie potrzeby można zastosować digoksynę do wspomagania funkcji serca
• Wyrównanie zaburzeń wodno-elektrolitowych
• Łagodzenie objawów
  • W celu złagodzenia skurczów brzucha i bólu można podać leki przeciwbólowe, ewentualnie atropinę, papawerynę
  • W leczeniu drgawek można stosować benzodiazepiny
  • Opiaty nie powinny być stosowane
• Profilaktyczne leczenie antybiotykami
• W przypadku podwyższonego ciśnienia płynu mózgowo-rdzeniowego – podawanie deksametazonu, ewentualnie nakłucie lędźwiowe

³²

Tabela objawów przedawkowania kolchicyny

Dane w tabeli opracowano na podstawie informacji zawartych w charakterystykach produktów leczniczych Colchianova, Colchican, Colchicine Genoptim, Colchicine RPH i Colchicum dispert.³³³⁴