Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Kolchicyna

Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania kolchicyny

Kolchicyna jest substancją o potencjalnie toksycznym działaniu, posiadającą wąski indeks terapeutyczny. Z tego powodu niezwykle istotne jest, aby nie przekraczać dawki przepisanej przez lekarza specjalistę posiadającego odpowiednią wiedzę i doświadczenie w stosowaniu tego leku. Właściwe przestrzeganie zaleconego dawkowania jest kluczowym elementem bezpiecznej terapii.¹²

Objawy toksyczności i postępowanie

Podawanie kolchicyny należy natychmiast przerwać, jeśli u pacjenta wystąpią objawy toksyczne, takie jak nudności, wymioty, ból brzucha czy biegunka. Zatrucie kolchicyną podawaną doustnie w początkowym okresie często imituje zapalenie błony śluzowej żołądka i jelit, a następnie może przejść w fazę niewydolności wielonarządowej, która stanowi poważne zagrożenie dla życia pacjenta.³⁴⁵

Wpływ na układ krwiotwórczy

Kolchicyna może powodować poważne zahamowanie czynności szpiku kostnego, prowadzące do takich zaburzeń jak agranulocytoza, niedokrwistość aplastyczna i małopłytkowość. Zmiany w obrazie krwi mogą rozwijać się zarówno stopniowo, jak i gwałtownie. Szczególnie wysokim odsetkiem śmiertelności charakteryzuje się niedokrwistość aplastyczna. W związku z tym bardzo istotne jest regularne kontrolowanie morfologii krwi u pacjentów przyjmujących kolchicynę, szczególnie podczas długotrwałej terapii.⁶⁷⁸

Jeżeli u pacjenta wystąpią objawy mogące wskazywać na zaburzenia układu krwiotwórczego, takie jak: gorączka, zapalenie błony śluzowej jamy ustnej, ból gardła, przedłużone krwawienia, siniaki lub zmiany skórne (w postaci wybroczyn), należy natychmiast przerwać leczenie kolchicyną i niezwłocznie przeprowadzić pełną diagnostykę hematologiczną.⁹¹⁰

Grupy szczególnego ryzyka

Szczególną ostrożność podczas stosowania kolchicyny należy zachować u następujących grup pacjentów:

• pacjenci z zaburzeniami czynności wątroby lub nerek
• pacjenci z chorobami układu krążenia
• pacjenci z chorobami układu pokarmowego
• pacjenci w podeszłym wieku i osoby osłabione
• pacjenci z nieprawidłową liczbą krwinek we krwi obwodowej (zaburzeniami morfologii krwi)

^11121314

Zaburzenia czynności wątroby i nerek

Pacjenci z zaburzeniami czynności wątroby lub nerek wymagają szczególnego monitorowania pod kątem działań niepożądanych kolchicyny. U pacjentów z zaburzeniami czynności nerek mogą wystąpić zaburzenia szpiku kostnego, agranulocytoza, neuromiopatia, miopatia lub rabdomioliza.¹⁵¹⁶¹⁷

W przypadku pacjentów z ciężkim zaburzeniem czynności nerek (klirens kreatyniny CrCL < 30 ml/min) leczenie należy rozpocząć od niższej dawki (0,5 mg kolchicyny na dobę), a jakiekolwiek zwiększenie dawkowania powinno być połączone z odpowiednim monitorowaniem. Leczenie u takich pacjentów nie powinno być powtarzane częściej niż raz na 2 tygodnie. U pacjentów dializowanych leczenie kolchicyną jest przeciwwskazane.¹⁸

Dla pacjentów z zaburzeniami czynności wątroby, u osób z łagodnym do umiarkowanego zaburzeniem nie ma konieczności dostosowania dawki, jednak pacjenci ci powinni być ściśle monitorowani. U pacjentów z ciężkim zaburzeniem czynności wątroby należy rozważyć zmniejszenie dawki.¹⁹

Pacjenci w podeszłym wieku

Pacjenci w podeszłym wieku, nawet z prawidłową czynnością nerek i wątroby, mogą być bardziej podatni na wystąpienie objawów skumulowanego działania toksycznego kolchicyny. Ponieważ u tych pacjentów z większym prawdopodobieństwem mogą wystąpić zaburzenia czynności nerek związane z wiekiem, ryzyko miopatii i innych działań toksycznych kolchicyny jest u nich większe. Szczególnie dotyczy to pacjentów powyżej 65 roku życia z dną moczanową, którzy wymagają uważnego monitorowania.²⁰²¹

Zaburzenia przewodu pokarmowego

Pacjenci z zaburzeniami przewodu pokarmowego mogą odczuwać zaostrzenie objawów w następstwie antymitotycznego działania kolchicyny prowadzącego do biegunki, nudności, wymiotów i bólów brzucha.²²²³

Interakcje z innymi lekami i ich konsekwencje

Jednoczesne stosowanie kolchicyny z inhibitorami glikoproteiny P (P-gp) i/lub silnymi lub umiarkowanymi inhibitorami izoenzymu CYP3A4 znacząco zwiększa ekspozycję na kolchicynę, co może prowadzić do wystąpienia działań toksycznych, w tym przypadków zakończonych zgonem. Do leków tych należą m.in. makrolidy, inhibitory CYP3A4, cyklosporyna, inhibitory proteazy HIV, antagoniści wapnia i statyny.^24252627

Jeśli u pacjentów z prawidłową czynnością nerek i wątroby konieczne jest leczenie inhibitorami P-gp lub silnymi/umiarkowanymi inhibitorami CYP3A4, zaleca się:

• zmniejszenie dawki kolchicyny
• czasowe odstawienie kolchicyny
• uważne monitorowanie pacjenta pod kątem działań niepożądanych

²⁸²⁹³⁰

U pacjentów z zaburzeniami czynności nerek lub wątroby należy w miarę możliwości unikać łącznego stosowania kolchicyny i inhibitorów P-gp i/lub silnych inhibitorów CYP3A4. W przypadkach, gdy jest to konieczne, dawkę kolchicyny należy znacznie obniżyć, a pacjenta uważnie monitorować klinicznie.³¹

Ostrzeżenia dotyczące substancji pomocniczych

Produkty lecznicze zawierające kolchicynę zawierają laktozę. Z tego powodu nie powinny być stosowane u pacjentów z rzadko występującą dziedziczną nietolerancją galaktozy, brakiem laktazy lub zespołem złego wchłaniania glukozy-galaktozy.^3233343536

Inne istotne ostrzeżenia

Niedobór witaminy B12

W przebiegu przewlekłego stosowania kolchicyny może rozwinąć się niedobór witaminy B12, co należy uwzględnić przy długotrwałej terapii tym lekiem.³⁷

Ostrzeżenia dotyczące płodności i ciąży

Osoby przyjmujące kolchicynę powinny być starannie informowane o ryzyku związanym z zajściem w ciążę. Pacjentki powinny stosować skuteczną antykoncepcję w okresie przyjmowania kolchicyny i przez co najmniej trzy miesiące po zakończeniu jej przyjmowania. Z uwagi na ryzyko działania uszkadzającego plemniki, pacjenci płci męskiej nie powinni spowodować ciąży w okresie przyjmowania kolchicyny i przez co najmniej sześć miesięcy po zakończeniu jej przyjmowania.³⁸

Reakcje alergiczne

Należy zwrócić uwagę, że występowanie reakcji alergicznych stwierdzono częściej u pacjentów, u których zaobserwowano nadwrażliwość na kwas acetylosalicylowy.³⁹

Dzieci i młodzież

W przypadku dzieci i młodzieży nie są dostępne dane dotyczące bezpieczeństwa długookresowego stosowania kolchicyny, co należy uwzględnić przy podejmowaniu decyzji o leczeniu tej grupy pacjentów.⁴⁰