Wpływ na płodność, ciążę i laktację
Kolchicyna

Wpływ kolchicyny na płodność, ciążę i laktację

Kolchicyna, substancja czynna obecna w preparatach takich jak Colchianova, Colchican, Colchicine Genoptim, Colchicine RPH oraz Colchicum Dispert, wykazuje istotny wpływ na płodność oraz niesie określone ryzyko dla kobiet w ciąży i karmiących piersią. Lekarze muszą być świadomi tych oddziaływań przy podejmowaniu decyzji o zastosowaniu kolchicyny u pacjentów, zwłaszcza u kobiet w wieku rozrodczym.¹

Wpływ na płodność mężczyzn

Badania na zwierzętach wykazały, że podawanie kolchicyny może negatywnie wpływać na spermatogenezę. W piśmiennictwie medycznym opisywano rzadko występujące przypadki odwracalnej oligospermii i azoospermii u mężczyzn leczonych kolchicyną.^{2 3}

Mechanizm tego działania wiąże się z hamowaniem spermiogenezy przez kolchicynę. Obserwowano zahamowanie ruchliwości ludzkich plemników bez wpływu na ich żywotność, natomiast nie zanotowano jednoznacznego wpływu leku na spermatogenezę u ludzi.⁴

Dostępne dane z badań nieklinicznych wskazują, że kolchicyna powoduje zaburzenia w wytwarzaniu mikrotubul podczas mejozy i mitozy. W badaniach dotyczących funkcji układu rozrodczego u samców zaobserwowano nieprawidłową morfologię nasienia oraz obniżoną liczbę plemników w ejakulacie.⁵

Według opisów przypadków oraz danych z badań epidemiologicznych, kolchicyna rzadko powodowała bezpłodność u mężczyzn. Warto podkreślić, że azospermia będąca wynikiem leczenia kolchicyną ma charakter odwracalny – po zaprzestaniu stosowania tego toksycznego czynnika dla plemników, tkanka może wznowić spermatogenezę ruchliwych plemników.⁶

Wpływ na płodność kobiet

U samic poddanych działaniu kolchicyny stwierdzono negatywny wpływ na penetrację plemników oraz zaburzenia drugiego podziału mejotycznego i cytokinezy (podziału cytoplazmy). Natomiast opisy przypadków oraz badania epidemiologiczne kobiet leczonych kolchicyną nie wykazały wyraźnego związku pomiędzy kolchicyną a niepłodnością u kobiet.⁷

Badania na zwierzętach wykazały, że podawanie kolchicyny powoduje znaczne zmniejszenie płodności, co ma istotne znaczenie kliniczne.⁸

Zalecenia dotyczące planowania ciąży

Ze względu na potencjalne działanie genotoksyczne kolchicyny, konieczne jest przestrzeganie następujących zaleceń dotyczących planowania ciąży:⁹

• Pacjenci płci męskiej nie powinni planować poczęcia dziecka w okresie przyjmowania kolchicyny i przez co najmniej sześć miesięcy po zakończeniu jej przyjmowania^{10 11}
• Kobiety w wieku rozrodczym muszą stosować skuteczną antykoncepcję w trakcie leczenia kolchicyną i przez co najmniej trzy miesiące po zakończeniu jej przyjmowania^{12 13 14}
• Jeśli w okresie stosowania kolchicyny lub w wyznaczonym czasie po zakończeniu terapii dojdzie do ciąży, należy zaoferować poradnictwo genetyczne^{15 16}
• Kobiety, które planują mieć dziecko, nie powinny przyjmować kolchicyny, ponieważ jest znanym czynnikiem mutagennym¹⁷

Stosowanie kolchicyny w ciąży

Bezpieczeństwo stosowania kolchicyny w okresie ciąży budzi istotne wątpliwości. Badania na zwierzętach wykazały szkodliwy wpływ na rozrodczość oraz działanie teratogenne.^{18 19 20}

Dane dotyczące stosowania kolchicyny u kobiet w ciąży są ograniczone i zależą od wskazania do jej stosowania:

Dna moczanowa

W przypadku kobiet ciężarnych z dną moczanową dostępne są jedynie ograniczone dane. Jako środek ostrożności, należy unikać stosowania kolchicyny w tej populacji pacjentek oraz u kobiet zdolnych do zajścia w ciążę, które nie stosują skutecznej antykoncepcji.^{21 22}

Stosowanie kolchicyny można rozważyć wyłącznie wówczas, gdy inne opcje leczenia, w tym NLPZ i glikokortykosteroidy, nie będą miały zastosowania.²³

Rodzinna gorączka śródziemnomorska (FMF)

W przypadku kobiet ciężarnych z FMF, umiarkowana ilość danych nie wykazuje wad rozwojowych ani toksyczności płodu lub noworodka z powodu stosowania kolchicyny. Ponieważ progresja FMF bez leczenia może mieć również negatywny wpływ na ciążę, stosowanie kolchicyny w czasie ciąży powinno być rozważone w odniesieniu do potencjalnego ryzyka i może być brane pod uwagę, jeśli istnieje potrzeba kliniczna.²⁴

Przeciwwskazania i ostrożność

W przypadku produktu Colchicine Genoptim stosowanie kolchicyny w okresie ciąży jest przeciwwskazane.²⁵

Dla pozostałych preparatów zawierających kolchicynę, jeżeli zastosowanie jej w ciąży jest rozważane, istotny jest fakt, że kolchicyna przenika przez łożysko i, jak powszechnie wiadomo, jest klasycznym środkiem mutagennym, co oznacza potencjalne ryzyko dla płodu. Stosowanie kolchicyny w czasie ciąży może być dozwolone tylko jeśli jest to bezwzględnie konieczne.^{26 27}

Kolchicyna w okresie karmienia piersią

Kolchicyna przenika do mleka matki. Badania wykazały, że kolchicyna lub jej metabolity są wykrywane u noworodków lub niemowląt karmionych piersią przez kobiety leczone kolchicyną.^{28 29 30}

Brak jest wystarczających danych dotyczących wpływu kolchicyny na noworodki lub niemowlęta karmione piersią.^{31 32 33}

Dane fizyko-chemiczne i dostępne dane farmakodynamiczno-toksykologiczne wskazują na przenikanie substancji czynnej do mleka matki, dlatego nie można wykluczyć ryzyka dla dziecka karmionego piersią.^{34 35}

Zalecenia dla kobiet karmiących piersią

• W przypadku dny moczanowej: kolchicyny nie należy stosować u kobiet karmiących piersią.^{36 37}
• W przypadku produktu Colchicine Genoptim: stosowanie kolchicyny jest przeciwwskazane u kobiet karmiących piersią.³⁸
• W przypadku innych preparatów: nie należy stosować kolchicyny w okresie karmienia piersią.^{39 40}
• W przypadku kobiet karmiących piersią z FMF: należy podjąć decyzję o zaprzestaniu karmienia piersią lub powstrzymaniu się od leczenia kolchicyną po rozważeniu korzyści z karmienia piersią dla dziecka i korzyści z leczenia dla kobiety.⁴¹

Szczególne zalecenia dla lekarzy

Lekarze przepisujący kolchicynę muszą przekazać szczegółowe informacje pacjentkom w wieku rozrodczym, kobietom w ciąży lub karmiącym piersią. Informacje te powinny obejmować:

• Konieczność stosowania skutecznej antykoncepcji przez kobiety w wieku rozrodczym podczas leczenia kolchicyną i przez co najmniej 3 miesiące po jego zakończeniu
• Potencjalne ryzyko związane ze stosowaniem kolchicyny w okresie ciąży i karmienia piersią
• Informację o konieczności konsultacji z lekarzem w przypadku planowania ciąży lub podejrzenia ciąży
• Konieczność poradnictwa genetycznego w przypadku zajścia w ciążę podczas leczenia kolchicyną lub w określonym czasie po jego zakończeniu
• Potrzebę zastosowania alternatywnych metod leczenia dny moczanowej (NLPZ, glikokortykosteroidy) u kobiet w ciąży
• Zalecenie przerwania karmienia piersią w przypadku konieczności stosowania kolchicyny, zwłaszcza w leczeniu dny moczanowej

Ze względu na potencjalne działanie mutagenne kolchicyny, mężczyźni otrzymujący ten lek powinni być poinformowani o konieczności unikania poczęcia dziecka w trakcie leczenia i przez 6 miesięcy po jego zakończeniu.^{42 43}