Właściwości farmakodynamiczne
Ketamina

Właściwości farmakodynamiczne ketaminy

Ketamina, występująca w produktach leczniczych takich jak Ketalar 10 (10 mg/ml) oraz Ketalar 50 (50 mg/ml), należy do grupy farmakoterapeutycznej innych leków do znieczulenia ogólnego (kod ATC N01AX03). Jest to szybko działający środek anestetyczny przeznaczony do podawania dożylnego lub domięśniowego, charakteryzujący się specyficznym profilem farmakodynamicznym.^{1 2}

Znieczulenie dysocjacyjne i główne efekty farmakologiczne

Chlorowodorek ketaminy wywołuje unikalny stan zwany znieczuleniem dysocjacyjnym, dla którego charakterystyczne są: katalepsja, niepamięć oraz wyraźne znoszenie czucia bólu. Co istotne z klinicznego punktu widzenia, efekty te mogą utrzymywać się również w okresie wybudzania pacjenta. Po podaniu ketaminy obserwuje się jedynie niewielkie zmniejszenie odruchów gardłowo-krtaniowych, natomiast napięcie mięśni szkieletowych może być prawidłowe lub w różnym stopniu zwiększone. Substancja wywołuje łagodne pobudzenie serca i układu oddechowego, choć w niektórych przypadkach może wystąpić depresja oddechowa.^{3 4}

Podstawowy efekt farmakodynamiczny ketaminy obejmuje wywoływanie czterech kluczowych zjawisk klinicznych:^{5 6}

• Sedacji – zmniejszenia poziomu świadomości
• Unieruchomienia – ograniczenia aktywności ruchowej
• Niepamięci (amnezji) – upośledzenia procesów pamięciowych
• Znaczącego efektu przeciwbólowego – zniesienia percepcji bólu

^{7 8}

Mechanizm działania na poziomie OUN

Stan znieczulenia ogólnego wywoływany przez ketaminę określany jest jako „znieczulenie dysocjacyjne” ze względu na selektywny charakter działania substancji na ośrodkowy układ nerwowy. Ketamina wybiórczo przerywa przewodzenie w obrębie asocjacyjnych szlaków mózgowych przed wywołaniem blokady czucia somatycznego. Substancja powoduje depresję układu podwzgórza i kory nowej przed wywołaniem istotnej blokady filogenetycznie starszych ośrodków i szlaków, takich jak aktywujący układ siateczkowy i układ limbiczny.^{9 10}

Na przestrzeni lat zaproponowano kilka teorii wyjaśniających precyzyjny mechanizm działania ketaminy na poziomie molekularnym. Do najważniejszych z nich należą:^{11 12}

• Wiązanie z receptorami N-metylo-D-asparaginianu (NMDA) w ośrodkowym układzie nerwowym
• Oddziaływanie na receptory opioidowe w ośrodkowym układzie nerwowym i rdzeniu kręgowym
• Interakcje z receptorami dla norepinefryny
• Interakcje z receptorami serotoninowymi
• Interakcje z muskarynowymi receptorami cholinergicznymi

^{13 14}

Szczególne znaczenie przypisuje się antagonistycznemu działaniu ketaminy na receptory NMDA, co prawdopodobnie odpowiada zarówno za działanie przeciwbólowe, jak i psychotyczne tego związku.^{15 16}

Aktywność sympatykomimetyczna i inne efekty pozaanestetyczne

Ketamina wykazuje wyraźną aktywność sympatykomimetyczną, która prowadzi do szeregu istotnych skutków klinicznych:^{17 18}

• Tachykardii – przyspieszenia częstości akcji serca
• Zwiększenia ciśnienia tętniczego
• Zwiększonego zapotrzebowania na tlen w obrębie mięśnia sercowego oraz mózgu
• Zwiększenia mózgowego przepływu krwi
• Zwiększenia ciśnienia śródczaszkowego
• Zwiększenia ciśnienia wewnątrzgałkowego

^{19 20}

Ważnym dodatkowym efektem farmakodynamicznym ketaminy jest jej silne działanie bronchodylatacyjne (rozszerzające oskrzela), co ma szczególne znaczenie kliniczne u pacjentów z chorobami obturacyjnymi dróg oddechowych.^{21 22}

Obserwowane objawy kliniczne

Podczas stosowania ketaminy w praktyce klinicznej obserwuje się charakterystyczny zespół objawów, który obejmuje:^{23 24}

• Zwiększenie ciśnienia tętniczego
• Zwiększenie napięcia mięśniowego – może przypominać stan katatoniczny
• Otwieranie oczu – zwykle z towarzyszącym oczopląsem
• Zwiększone zapotrzebowanie mięśnia sercowego na tlen

^{25 26}